Người bệnh ung thư buồng trứng nên ăn gì và kiêng gì?

Người bệnh ung thư buồng trứng thường không cần một chế độ “kiêng tuyệt đối” chung cho tất cả mọi người. Mục tiêu quan trọng nhất là ăn đủ năng lượng, đủ đạm, duy trì cân nặng và sức cơ, đồng thời điều chỉnh thức ăn theo triệu chứng, phác đồ điều trị và bệnh kèm theo của từng người.

Ưu tiên ăn đủ chất để có sức điều trị

Ung thư, phẫu thuật, hóa trị hoặc các điều trị khác có thể làm người bệnh mệt mỏi, chán ăn, buồn nôn, thay đổi vị giác, đau miệng, tiêu chảy hoặc táo bón. Vì vậy, thay vì chỉ tập trung vào “món nào chống ung thư”, người bệnh nên ưu tiên các thực phẩm giúp cơ thể có năng lượng và protein để hồi phục.

Protein, còn gọi là chất đạm, cần thiết cho việc duy trì cơ bắp, lành vết mổ và phục hồi sau điều trị. Nên chia đạm vào nhiều bữa trong ngày từ các nguồn phù hợp như cá, thịt gia cầm, thịt nạc, trứng, sữa và sản phẩm từ sữa nếu dung nạp được, đậu phụ, đậu đỗ. Nếu ăn ít vì nhanh no, có thể chọn món mềm, dễ nuốt như cháo thịt cá, súp có trứng hoặc đậu phụ, sữa chua, sinh tố có sữa và thực phẩm giàu đạm.

Người bệnh cũng cần ăn đa dạng rau củ và trái cây, ngũ cốc, các loại đậu, chất béo lành mạnh từ dầu thực vật, quả bơ, các loại hạt nếu có thể nhai nuốt tốt. Rau quả cung cấp vitamin, khoáng chất và chất xơ. Tuy nhiên, nếu đang tiêu chảy nhiều, tắc ruột, đau bụng nhiều hoặc vừa có chỉ định ăn chế độ ít chất xơ, cần hỏi bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng trước khi tăng rau sống, các loại đậu nguyên hạt hay ngũ cốc thô.

Ăn uống điều độ không thay thế phẫu thuật, hóa trị, điều trị đích, miễn dịch trị liệu hoặc các phương án chuyên khoa khác. Mỗi giai đoạn điều trị có nhu cầu khác nhau, nên người bệnh không nên tự ép mình ăn quá nhiều hay áp dụng thực đơn trên mạng nếu đang sụt cân, ăn kém hoặc có biến chứng tiêu hóa.

Thực phẩm có thể chọn hằng ngày

Một cách đơn giản là cố gắng để mỗi bữa có một nguồn đạm, một nguồn tinh bột và rau hoặc trái cây phù hợp với khả năng tiêu hóa. Nếu không ăn được nhiều một lần, có thể chia thành các bữa nhỏ và chuẩn bị sẵn đồ ăn nhẹ có dinh dưỡng.

Các lựa chọn thường phù hợp gồm cơm, cháo, phở, bún, mì, khoai, bánh mì, yến mạch hoặc ngũ cốc khác tùy sức ăn. Người bệnh không cần phải kiêng hoàn toàn cơm, bún, phở hay đường tự nhiên trong trái cây vì lo “đường nuôi ung thư”. Tế bào trong cơ thể đều dùng glucose để tạo năng lượng, nhưng điều đó không có nghĩa là nhịn tinh bột sẽ làm ung thư biến mất. Kiêng khem quá mức có thể khiến thiếu năng lượng, sút cân và yếu hơn.

Nên hạn chế đường thêm vào từ nước ngọt, trà sữa, bánh kẹo ngọt vì các thực phẩm này thường ít giá trị dinh dưỡng, dễ làm no ngang và khó kiểm soát cân nặng. Đây là khác với việc phải cắt bỏ mọi thực phẩm có carbohydrate.

Rau và trái cây nên được rửa kỹ, dùng đa dạng màu sắc, ưu tiên dạng chín khi hệ tiêu hóa nhạy cảm. Trái cây mềm như chuối, đu đủ, lê hấp hoặc táo hấp có thể dễ chịu hơn với người buồn nôn hoặc đau miệng. Khi miệng khô, có thể dùng món có nước như canh, súp, cháo, sữa chua hoặc trái cây mọng nước nếu không bị tiêu chảy.

Một số hợp chất tự nhiên trong rau quả đang được nghiên cứu. Ví dụ, kaempferol là một flavonoid có trong một số trái cây và rau củ. Các nghiên cứu tiền lâm sàng, tức nghiên cứu trong phòng thí nghiệm hoặc trên mô hình chưa phải điều trị chuẩn ở người, gợi ý chất này có thể tác động lên nhiều con đường liên quan đến sự phát triển của tế bào ung thư buồng trứng. Tuy vậy, bằng chứng lâm sàng về hiệu quả điều trị ở người vẫn còn hạn chế [1]. Vì thế, nên xem rau quả là một phần của chế độ ăn cân bằng, không coi một loại thực phẩm hay hoạt chất nào là thuốc chữa ung thư.

Những điều nên hạn chế hoặc tránh

Điều nên tránh rõ ràng là rượu bia. Rượu có thể làm cơ thể mất nước, kích ứng dạ dày, ảnh hưởng giấc ngủ, làm nặng tình trạng mệt mỏi và có thể tương tác với thuốc. Nếu đang dùng thuốc giảm đau, thuốc an thần, thuốc chống nôn hoặc đang có vấn đề về gan, việc dùng rượu càng cần được tránh hoặc trao đổi trực tiếp với bác sĩ.

Cũng nên hạn chế thực phẩm chế biến sẵn và nhiều muối như thịt nguội, xúc xích, thịt xông khói, mì ăn liền, đồ hộp, đồ chiên rán thường xuyên. Những món này không nhất thiết phải cấm tuyệt đối trong mọi hoàn cảnh, nhưng không nên là nguồn thức ăn chính vì thường ít chất xơ, nhiều muối, chất béo hoặc phụ gia.

Người bệnh nên thận trọng với các sản phẩm được quảng cáo “thải độc”, “diệt tế bào ung thư”, “tăng miễn dịch” hoặc thuốc nam không rõ thành phần. Chúng có thể làm chậm trễ điều trị, gây tổn thương gan thận, rối loạn tiêu hóa hoặc tương tác với thuốc điều trị ung thư. Đặc biệt, không tự dùng liều cao vitamin, chất chống oxy hóa, bột thảo dược hay chiết xuất từ thực vật chỉ vì nghe nói có tác dụng chống ung thư. Dù kaempferol cho thấy tiềm năng trong nghiên cứu tiền lâm sàng, cơ chế còn chưa được hiểu đầy đủ và chưa có đủ bằng chứng để dùng như một phương pháp điều trị thay thế [1].

Về an toàn thực phẩm, người bệnh đang hóa trị hoặc có bạch cầu thấp cần đặc biệt tránh thức ăn sống, tái hoặc không bảo đảm vệ sinh. Điều này gồm thịt, cá, trứng sống hoặc tái; hải sản sống; sữa chưa tiệt trùng; thức ăn để lâu ở nhiệt độ phòng; rau sống rửa không kỹ. Hãy ăn chín, uống nước an toàn, rửa tay trước khi ăn và bảo quản thực phẩm đúng cách để giảm nguy cơ nhiễm khuẩn.

Điều chỉnh theo triệu chứng và giai đoạn điều trị

Khi buồn nôn, nên ăn ít một, ăn món khô hoặc mát, tránh mùi dầu mỡ nồng, không nằm ngay sau ăn. Khi thay đổi vị giác, có thể thử món chua nhẹ nếu không đau miệng và không bị trào ngược, dùng dụng cụ ăn khác hoặc thay đổi cách chế biến. Khi táo bón, cần uống đủ nước nếu không bị bác sĩ hạn chế dịch, vận động nhẹ khi có thể và tăng chất xơ từ từ. Khi tiêu chảy, nên ưu tiên thức ăn mềm, ít dầu mỡ, bù nước và báo bác sĩ nếu tiêu chảy kéo dài, sốt, đau bụng hoặc có dấu hiệu mất nước.

Sau phẫu thuật ung thư buồng trứng, người bệnh có thể cần chế độ ăn mềm hoặc tăng dần từ lỏng đến đặc tùy tình trạng ruột và chỉ định phẫu thuật viên. Nếu có chướng bụng, nhanh no, nôn, không trung tiện hoặc đau bụng tăng, không nên cố ăn nhiều mà cần liên hệ cơ sở điều trị sớm.

Tóm lại, người bệnh ung thư buồng trứng nên ăn đa dạng, đủ đạm và năng lượng, hạn chế rượu bia, thực phẩm chế biến sẵn, đồ sống không an toàn và đặc biệt không tự dùng thực phẩm chức năng hay thảo dược thay cho điều trị. Mỗi ca bệnh là khác nhau, vì vậy hãy trao đổi trực tiếp với bác sĩ điều trị hoặc chuyên gia dinh dưỡng ung bướu để có thực đơn phù hợp với giai đoạn bệnh, thuốc đang dùng và triệu chứng hiện tại.

Nguồn tham khảo

1. Dissecting the mechanistic actions of kaempferol in breast and ovarian cancers: pathway-level insights and translational potential. PMC