Ung thư bàng quang giai đoạn cuối: điều cần biết

Ung thư bàng quang giai đoạn cuối thường là khi bệnh đã lan ra ngoài bàng quang, đến hạch bạch huyết xa hoặc các cơ quan khác. Đây là tình trạng nghiêm trọng, nhưng vẫn có nhiều cách điều trị nhằm làm chậm tiến triển bệnh, giảm triệu chứng, duy trì khả năng sinh hoạt và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Mỗi người bệnh có diễn biến khác nhau. Kế hoạch điều trị phụ thuộc vào vị trí ung thư lan tới đâu, thể trạng, chức năng thận, bệnh kèm theo, các điều trị trước đây và đặc điểm sinh học của khối u.

Giai đoạn cuối có nghĩa là gì và người bệnh có thể gặp gì?

Ung thư bàng quang thường bắt đầu từ lớp niêm mạc lót bên trong bàng quang, đa số là ung thư biểu mô niệu mạc. Khi ung thư xâm lấn cơ bàng quang, lan sang mô hoặc cơ quan lân cận, hoặc di căn đến nơi xa, bệnh được xem là tiến triển nặng. “Giai đoạn cuối” trong thực tế có thể được dùng để chỉ ung thư tiến triển tại chỗ không còn phù hợp với phẫu thuật triệt để, hoặc ung thư đã di căn.

Khối u có thể lan đến hạch bạch huyết, xương, phổi, gan, da hay những vị trí khác. Di căn da là biểu hiện không thường gặp nhưng có thể bị nhầm với bệnh da viêm nhiễm. Một báo cáo ghi nhận tổn thương da ở đùi từng bị chẩn đoán nhầm là viêm quầng trong hơn 2 tháng trước khi sinh thiết xác định là ung thư bàng quang di căn [5]. Vì vậy, người từng điều trị ung thư bàng quang nên báo sớm cho bác sĩ nếu xuất hiện cục da, mảng da đỏ kéo dài, đau da, tổn thương không lành hoặc thay đổi da không giải thích được.

Các triệu chứng thường gặp của bệnh tiến triển có thể gồm tiểu ra máu, tiểu buốt, tiểu gấp, tiểu nhiều lần, đau vùng hạ vị hoặc vùng chậu, khó tiểu, đau lưng, mệt nhiều, sút cân và giảm ăn. Khi có di căn xương, người bệnh có thể đau xương hoặc dễ gãy xương. Tuy nhiên, không phải ai cũng có cùng triệu chứng, và mức độ khó chịu không luôn phản ánh chính xác mức độ lan rộng của bệnh.

Cần đi khám hoặc liên hệ cơ sở điều trị khẩn nếu tiểu máu nhiều kèm cục máu đông, bí tiểu, đau không kiểm soát được, sốt hoặc rét run, lú lẫn mới xuất hiện, khó thở, yếu liệt chân, hoặc đau lưng dữ dội kèm rối loạn tiểu tiện. Đây có thể là dấu hiệu chảy máu đáng kể, nhiễm trùng, tắc nghẽn đường tiểu hoặc biến chứng cần xử trí sớm.

Mục tiêu điều trị: không chỉ là kiểm soát khối u

Ở giai đoạn cuối, bác sĩ thường cân nhắc song song hai mục tiêu: kiểm soát ung thư và bảo đảm người bệnh sống dễ chịu nhất có thể. Điều trị không nhất thiết chỉ nhằm kéo dài thời gian sống. Việc giảm đau, cầm máu, cải thiện tiểu tiện, bảo vệ chức năng thận, hỗ trợ ăn ngủ và giúp người bệnh giữ được sự chủ động trong cuộc sống cũng rất quan trọng.

Điều trị toàn thân là thuốc đi theo dòng máu để tác động lên ung thư ở nhiều vị trí. Hóa trị chứa platinum, thường là cisplatin kết hợp với gemcitabine, vẫn là một lựa chọn quan trọng cho một số người bệnh. Tuy nhiên, không phải ai cũng dùng được cisplatin, nhất là khi chức năng thận kém hoặc thể trạng yếu. Kháng thuốc hóa trị là một thách thức thực tế trong ung thư bàng quang tiến triển, nên bác sĩ có thể thay đổi phác đồ khi bệnh không đáp ứng hoặc tiến triển trở lại [6].

Liệu pháp miễn dịch là nhóm thuốc giúp hệ miễn dịch nhận diện và tấn công tế bào ung thư tốt hơn. Các thuốc ức chế điểm kiểm soát miễn dịch PD-1 hoặc PD-L1 đã mở rộng lựa chọn cho ung thư bàng quang di căn. Một số người có thể đáp ứng kéo dài, nhưng không phải tất cả đều có hiệu quả; các nhà nghiên cứu vẫn đang tìm cách lựa chọn đúng người bệnh bằng dấu ấn sinh học và phối hợp điều trị [2].

Dấu ấn sinh học là đặc điểm xét nghiệm của khối u, chẳng hạn PD-L1 hoặc HER2, có thể hỗ trợ bác sĩ cân nhắc thuốc phù hợp trong một số hoàn cảnh. Trong một ca bệnh di căn da, xét nghiệm cho thấy khối u có PD-L1 cao và biểu hiện HER2, từ đó hỗ trợ lựa chọn điều trị cá thể hóa [5]. Điều này không có nghĩa mọi người bệnh đều cần hoặc đều phù hợp với cùng xét nghiệm, nhưng có thể là câu hỏi hữu ích để trao đổi với bác sĩ ung bướu.

Vai trò của xạ trị, can thiệp tiết niệu và chăm sóc giảm nhẹ

Xạ trị dùng tia năng lượng cao để kiểm soát khối u tại một vùng cụ thể. Trong ung thư bàng quang tiến triển, xạ trị thường được dùng để giảm tiểu máu, giảm đau hoặc cải thiện triệu chứng do khối u chèn ép. Đây có thể là lựa chọn đặc biệt có ích khi người bệnh lớn tuổi, có nhiều bệnh kèm theo hoặc không phù hợp với phẫu thuật và hóa trị.

Một nghiên cứu hồi cứu trên 49 người cao tuổi bị ung thư bàng quang tiến triển, có tiểu máu dai dẳng và không phù hợp với phẫu thuật hoặc hóa trị, cho thấy lượng máu tiểu giảm sau 5 buổi xạ trị với tổng liều 10 Gy. Sau 15 buổi với tổng liều 30 Gy, tiểu máu đại thể biến mất ở toàn bộ người bệnh trong nghiên cứu; sau 10 buổi, các triệu chứng kích thích đường tiểu được cải thiện hoặc hết ở một số người [4]. Kết quả này đáng khích lệ nhưng không bảo đảm tác dụng giống nhau ở mọi cá nhân, vì nghiên cứu có quy mô nhỏ và tập trung vào nhóm người bệnh cụ thể.

Nếu ung thư gây tắc dòng nước tiểu, bác sĩ tiết niệu có thể cân nhắc các thủ thuật như đặt ống thông tiểu, đặt stent niệu quản hoặc dẫn lưu thận qua da. Mục đích là giảm đau, phòng tổn thương thận và giúp người bệnh có thể tiếp tục điều trị nếu phù hợp.

Chăm sóc giảm nhẹ không đồng nghĩa với ngừng điều trị ung thư. Đây là chăm sóc chuyên sâu về triệu chứng và chất lượng sống, có thể được thực hiện song song với hóa trị, miễn dịch hoặc xạ trị. Nhóm chăm sóc giảm nhẹ có thể hỗ trợ kiểm soát đau, buồn nôn, mệt, mất ngủ, lo âu, khó thở, táo bón, chăm sóc ống dẫn lưu và hỗ trợ gia đình. Khi điều trị chống ung thư không còn mang lại lợi ích phù hợp với gánh nặng tác dụng phụ, chăm sóc cuối đời có thể giúp người bệnh thoải mái, được tôn trọng lựa chọn và gần gũi người thân hơn.

Thể trạng, trí nhớ và những yếu tố ảnh hưởng đến lựa chọn điều trị

Quyết định điều trị không chỉ dựa vào hình ảnh chụp cắt lớp hay xét nghiệm. Bác sĩ cũng đánh giá thể trạng, tức khả năng tự đi lại, ăn uống, tự chăm sóc và chịu đựng điều trị. Nghiên cứu về hóa xạ trị điều trị triệt để cho ung thư bàng quang cho thấy thể trạng kém liên quan với kết quả sống còn kém hơn [7]. Dù nghiên cứu này không chỉ riêng giai đoạn di căn, thông tin trên nhấn mạnh rằng sức khỏe toàn thân có ý nghĩa lớn trong quá trình điều trị.

Người bệnh lớn tuổi, suy yếu, hút thuốc lâu năm, tăng huyết áp, đái tháo đường hoặc có bệnh mạch máu não có thể dễ gặp suy giảm nhận thức hơn quanh thời điểm phẫu thuật và các thủ thuật. Chảy máu, nhiễm trùng đường tiểu tái diễn, viêm toàn thân và gây mê cũng có thể góp phần gây lú lẫn cấp hoặc mê sảng [3]. Gia đình nên thông báo ngay khi người bệnh đột ngột lơ mơ, nói không đúng, kích động, thay đổi hành vi hoặc không nhận ra người thân. Không nên tự cho rằng đó là “do tuổi già”, vì có thể có nguyên nhân cần điều trị như nhiễm trùng, mất nước, đau hoặc tác dụng thuốc.

Thông tin chung an toàn là người bệnh nên duy trì uống nước theo hướng dẫn riêng của bác sĩ, nhất là khi có suy thận, phù hoặc bệnh tim; ăn các bữa nhỏ giàu năng lượng nếu ăn kém; vận động nhẹ trong khả năng; và tránh tự dùng thuốc nam, thực phẩm bổ sung hoặc thuốc giảm đau mà chưa hỏi bác sĩ. Một số sản phẩm có thể ảnh hưởng chức năng thận, tăng nguy cơ chảy máu hoặc tương tác với thuốc ung thư.

Những câu hỏi nên chuẩn bị khi tái khám

Người bệnh và gia đình có thể hỏi bác sĩ: ung thư hiện đã lan đến những đâu; mục tiêu của phác đồ đang đề nghị là gì; lợi ích mong đợi và tác dụng phụ đáng lưu ý; có cần xét nghiệm dấu ấn sinh học không; nếu tiểu máu hoặc đau tăng lên thì cần liên hệ ở đâu; và khi nào nên gặp chuyên gia chăm sóc giảm nhẹ.

Dữ liệu thực tế từ các hệ thống đăng ký bệnh nhân quy mô quốc gia đang được thu thập để hiểu rõ hơn hành trình điều trị, kết quả và nhu cầu của người mắc ung thư bàng quang từ giai đoạn nguy cơ cao đến di căn [1]. Tuy nhiên, các con số từ nghiên cứu không thể dự đoán chính xác diễn biến của một cá nhân. Hãy trao đổi trực tiếp với bác sĩ điều trị để xây dựng kế hoạch phù hợp nhất với tình trạng sức khỏe, ưu tiên cá nhân và sự hỗ trợ của gia đình.

Nguồn tham khảo

1. Extended cancer registry data for real-world evidence in bladder cancer: an update on the Prospective Bladder Cancer Infrastructure. PMC
2. Immunotherapy role in bladder cancer treatment: a review of literature. PMC
3. Perioperative cognitive dysfunction in bladder cancer patients, causal factors, and possible interventions. PMC
4. Hemostatic Efficacy and Clinical Outcomes of Radiotherapy in Older Adult Patients With Advanced Bladder Cancer and Hematuria Unsuitable for Standard Treatment. PMC
5. Case Report: Solitary right thigh skin metastasis of bladder cancer misdiagnosed as erysipelas with literature review. PMC
6. BACE2 Promotes Bladder Cancer Chemoresistance Through Proteolytic Activation of JAG1‐Notch Signaling. PMC
7. Real-world outcomes of definitive chemoradiotherapy for bladder cancer: a multi-institutional retrospective study in Japan. PMC