Người bệnh ung thư bàng quang nên ăn gì và kiêng gì?

Người bệnh ung thư bàng quang thường không cần kiêng khem cực đoan hay áp dụng một “chế độ ăn chữa ung thư” riêng biệt. Mục tiêu quan trọng nhất là ăn đủ năng lượng, đủ đạm, nhiều thực phẩm tươi và phù hợp với giai đoạn điều trị, triệu chứng hiện có cũng như bệnh lý đi kèm của từng người.

Nguyên tắc ăn uống quan trọng nhất: duy trì thể trạng để điều trị tốt hơn

Ung thư và các phương pháp điều trị như phẫu thuật, hóa trị, xạ trị, miễn dịch trị liệu có thể làm người bệnh mệt mỏi, chán ăn, buồn nôn, thay đổi vị giác, tiêu chảy hoặc táo bón. Nếu ăn quá ít hoặc kiêng nhiều nhóm thực phẩm, người bệnh có nguy cơ sụt cân, giảm khối cơ, chậm hồi phục và khó dung nạp điều trị hơn.

Vì vậy, nền tảng của chế độ ăn nên là đa dạng và cân đối. Người bệnh nên ưu tiên:

Thực phẩm giàu đạm như cá, thịt gia cầm bỏ da, trứng, sữa hoặc sữa chua đã tiệt trùng, đậu hũ, các loại đậu và hạt. Đạm cần thiết cho việc duy trì cơ bắp, lành vết mổ và phục hồi sau điều trị. Không nên tự ý cắt hoàn toàn thịt, trứng hay sữa nếu không có chỉ định y khoa cụ thể.

Rau củ và trái cây với nhiều màu sắc, được rửa sạch và chế biến phù hợp. Đây là nguồn vitamin, khoáng chất và chất xơ. Nếu đang tiêu chảy, đau bụng, tắc ruột, hoặc mới phẫu thuật đường tiêu hóa, bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng có thể hướng dẫn tạm thời giảm chất xơ thô, chọn rau nấu mềm, trái cây chín hoặc xay nhuyễn.

Tinh bột giàu dinh dưỡng như cơm, cháo, khoai, yến mạch, bánh mì, bún hoặc phở. Người đang sụt cân hay ăn kém không nên bỏ hoàn toàn tinh bột, vì đây là nguồn năng lượng giúp cơ thể không phải sử dụng cơ bắp để tạo năng lượng.

Chất béo lành mạnh từ cá, quả bơ, dầu thực vật, các loại hạt và mè. Với người ăn kém, thêm một lượng vừa phải dầu, bơ hạt hoặc sữa vào món ăn có thể giúp tăng năng lượng mà không cần ăn quá nhiều.

Nước cũng rất quan trọng. Uống đủ dịch giúp hạn chế mất nước, hỗ trợ hoạt động của đường tiết niệu và cải thiện táo bón ở nhiều người. Tuy nhiên, lượng nước phù hợp cần cá thể hóa nếu người bệnh có suy tim, suy thận, phù, tắc nghẽn đường tiểu hoặc được bác sĩ dặn hạn chế dịch.

Những thực phẩm và thói quen nên hạn chế

Không có bằng chứng từ các nguồn hiện có cho thấy một thực phẩm đơn lẻ có thể chữa hoặc làm ung thư bàng quang biến mất. Do đó, thay vì cấm tuyệt đối nhiều món ăn, người bệnh nên giảm các lựa chọn có thể làm sức khỏe toàn thân kém đi hoặc gây khó chịu trong quá trình điều trị.

Nên tránh thuốc lá dưới mọi hình thức. Bỏ thuốc lá là một trong những thay đổi lối sống có ý nghĩa nhất ở người bệnh ung thư bàng quang. Hút thuốc không chỉ ảnh hưởng sức khỏe tim phổi mà còn liên quan đến nguy cơ tái phát và tiến triển bệnh. Người từng hút thuốc có thể cần hỗ trợ cai thuốc bằng tư vấn, thuốc hoặc chương trình điều trị chuyên biệt.

Nên hạn chế rượu bia. Rượu có thể làm mất nước, kích thích bàng quang ở một số người, làm nặng buồn nôn, viêm niêm mạc miệng và ảnh hưởng gan. Điều này đặc biệt cần lưu ý khi đang hóa trị hoặc dùng thuốc có nguy cơ tác động lên gan. Người bệnh nên hỏi bác sĩ điều trị về việc có cần kiêng hoàn toàn rượu trong từng phác đồ hay không.

Nên giảm thịt chế biến sẵn như xúc xích, thịt xông khói, jambon, thịt hộp và các món quá mặn. Đồng thời, nên hạn chế thực phẩm chiên rán nhiều dầu, thức ăn nhanh, nước ngọt nhiều đường và thực phẩm chế biến sẵn. Đây là khuyến nghị dinh dưỡng chung nhằm hỗ trợ kiểm soát cân nặng, tim mạch, đường huyết và sức khỏe lâu dài.

Một số người thấy cà phê, trà đặc, nước ngọt có ga, đồ cay, đồ quá chua hoặc chất tạo ngọt nhân tạo làm tăng tiểu gấp, tiểu buốt hay kích thích bàng quang. Nếu gặp tình trạng này, có thể thử giảm từng loại và theo dõi triệu chứng. Tuy nhiên, không phải mọi người bệnh đều cần kiêng toàn bộ các món trên, đặc biệt nếu việc kiêng khiến ăn uống quá nghèo nàn.

Ăn uống theo triệu chứng và giai đoạn điều trị

Trong giai đoạn buồn nôn hoặc chán ăn, người bệnh có thể chia thành nhiều bữa nhỏ, chọn thức ăn mềm, ít mùi như cháo, súp, cơm mềm, mì, trứng hấp, cá hấp, sữa chua. Thức ăn nguội hoặc âm ấm đôi khi dễ ăn hơn thức ăn nóng có mùi mạnh. Có thể uống từng ngụm nước nhỏ trong ngày thay vì cố uống nhiều một lúc.

Khi có tiêu chảy, cần chú ý bù nước và điện giải theo hướng dẫn y tế. Nên ưu tiên món mềm, dễ tiêu; hạn chế tạm thời thực phẩm nhiều dầu mỡ, quá cay, sữa nếu uống sữa làm tiêu chảy nặng hơn, cùng với rau sống và thực phẩm chưa nấu chín kỹ. Nếu tiêu chảy nhiều, kéo dài, kèm sốt, đau bụng tăng hoặc có máu, cần liên hệ cơ sở điều trị sớm.

Khi táo bón, thường nên tăng nước nếu không bị hạn chế dịch, vận động nhẹ phù hợp sức khỏe và tăng dần thực phẩm có chất xơ như rau nấu chín, trái cây chín, khoai, yến mạch. Một số thuốc giảm đau, thuốc chống nôn và tình trạng ít vận động có thể góp phần gây táo bón, nên người bệnh cần báo bác sĩ thay vì tự dùng thuốc nhuận tràng kéo dài.

Sau phẫu thuật cắt bàng quang hoặc tạo đường chuyển lưu nước tiểu, nhu cầu ăn uống có thể khác đáng kể. Có người cần theo dõi lượng nước, muối, chức năng thận hoặc các bất thường điện giải. Trong trường hợp này, chế độ ăn phải được xây dựng riêng theo loại phẫu thuật, kết quả xét nghiệm và hướng dẫn của bác sĩ.

Thận trọng với thực phẩm chức năng và các chế độ “thải độc”

Nhiều người bệnh mong muốn dùng nấm, thảo dược, nước ép cô đặc, thuốc nam hoặc thực phẩm chức năng để tăng sức đề kháng. Tuy nhiên, “tự nhiên” không đồng nghĩa với an toàn. Một số sản phẩm có thể ảnh hưởng chức năng gan thận, tăng nguy cơ chảy máu, làm thay đổi tác dụng của thuốc điều trị ung thư hoặc chứa thành phần không rõ nguồn gốc.

Các nghiên cứu về ung thư bàng quang đang tìm hiểu những cơ chế rất chuyên sâu, chẳng hạn cách tế bào u sử dụng amino acid hoặc phản ứng với thuốc tác động vào các mục tiêu phân tử [1], [2]. Những kết quả này không có nghĩa là người bệnh cần kiêng amino acid, kiêng đạm hoặc tự dùng thuốc, chất bổ sung để “bỏ đói” khối u. Đạm vẫn là dưỡng chất thiết yếu cho cơ thể người bệnh.

Một tổng quan về ung thư học tích hợp cho thấy các biện pháp hỗ trợ như châm cứu, liệu pháp thư giãn và can thiệp lối sống có thể hỗ trợ giảm một số tác dụng phụ điều trị và cải thiện chất lượng sống. Tuy vậy, độ an toàn cũng như cách áp dụng tối ưu của các biện pháp dinh dưỡng và lối sống vẫn cần được đánh giá cẩn thận [4]. Vì thế, hãy mang tất cả sản phẩm đang dùng đến buổi khám để bác sĩ hoặc dược sĩ kiểm tra tương tác.

Chế độ ăn tốt cần thực tế và cá thể hóa

Ở người cao tuổi đã điều trị ung thư bàng quang không xâm lấn cơ, nghiên cứu trên 106 người bệnh ghi nhận người có thực hành ăn uống tốt hơn có điểm chất lượng cuộc sống cao hơn. Mối liên hệ này rõ hơn ở việc áp dụng thói quen ăn uống hằng ngày so với chỉ có kiến thức hoặc thái độ đúng [3]. Điều này gợi ý rằng các thay đổi nhỏ nhưng duy trì được, như ăn đủ bữa, thêm rau quả phù hợp, giảm đồ chế biến sẵn và uống nước theo hướng dẫn, có thể thiết thực hơn việc theo đuổi chế độ kiêng nghiêm ngặt.

Mỗi người bệnh ung thư bàng quang có giai đoạn bệnh, phác đồ điều trị, cân nặng, chức năng thận và triệu chứng khác nhau. Vì vậy, hãy trao đổi trực tiếp với bác sĩ điều trị hoặc chuyên gia dinh dưỡng ung bướu để nhận hướng dẫn ăn uống phù hợp nhất với tình trạng của bạn.

Nguồn tham khảo

1. Multi-omics integration identifies HSPA4 as a therapeutic target and reveals DON-induced endoplasmic reticulum stress in bladder cancer. PMC
2. Anti-Tumor Potential of Selective L-Type Amino Acid Transporter (LAT1) Inhibitor, JPH203, in Patient-Derived Canine Bladder Cancer Organoids. PMC
3. Association of dietary practice, rather than knowledge or attitude, with health-related quality of life in elderly NMIBC survivors: a cross-sectional study. PMC
4. Threading the Needle in Bladder Cancer: A Narrative Review of the Emerging Role of Integrative Oncology in Treatment-Related Adverse Events in the Era of Immunotherapy and Antibody-Drug Conjugates. PMC