Chăm sóc người bệnh ung thư bàng quang tại nhà

Chăm sóc người bệnh ung thư bàng quang tại nhà tập trung vào dùng thuốc đúng hướng dẫn, theo dõi tiểu tiện, nhận biết dấu hiệu bất thường, giữ dinh dưỡng và hỗ trợ tinh thần. Người bệnh cũng cần tái khám đúng hẹn, vì ung thư bàng quang, đặc biệt thể chưa xâm lấn cơ, có thể tái phát và thường cần theo dõi lâu dài [1]. Mỗi người có tình trạng bệnh, phương pháp điều trị và khả năng hồi phục khác nhau, vì vậy hướng dẫn của bác sĩ điều trị luôn được ưu tiên.

Hiểu tình trạng bệnh và kế hoạch điều trị

Ung thư bàng quang không phải là một bệnh đồng nhất. Một số người chỉ có tổn thương ở lớp niêm mạc hoặc mô nông của bàng quang, được gọi là ung thư bàng quang không xâm lấn cơ. Những trường hợp này thường cần nội soi kiểm tra định kỳ và có thể trải qua nhiều đợt điều trị bơm thuốc vào bàng quang. Vì bệnh có tính chất mạn tính và dễ tái phát, việc theo dõi có thể kéo dài suốt đời [1].

Gia đình nên cùng người bệnh ghi lại các mốc quan trọng: ngày phẫu thuật nội soi, lịch bơm thuốc, lịch xét nghiệm, nội soi bàng quang và thuốc đang sử dụng. Không nên tự ý bỏ một lần điều trị hoặc trì hoãn tái khám chỉ vì người bệnh thấy hết tiểu máu hay đỡ đau. Sự cải thiện triệu chứng không phải lúc nào cũng phản ánh bệnh đã khỏi hoàn toàn.

Sau mỗi lần điều trị, người bệnh nên hỏi rõ bác sĩ về những biểu hiện có thể gặp và cách xử trí. Chẳng hạn, bơm thuốc vào bàng quang có thể gây tiểu buốt, tiểu gấp hoặc khó chịu trong thời gian ngắn, nhưng mức độ và thời gian kéo dài ở mỗi người không giống nhau. Không tự dùng kháng sinh, thuốc giảm đau, thuốc chống viêm hoặc thuốc nam khi chưa trao đổi với nhân viên y tế.

Theo dõi triệu chứng và chăm sóc hằng ngày

Người nhà có thể hỗ trợ người bệnh theo dõi số lần đi tiểu, cảm giác buốt rát, lượng nước tiểu, màu nước tiểu, đau vùng bụng dưới hoặc đau lưng. Việc ghi chép ngắn gọn giúp bác sĩ nhận biết thay đổi giữa các lần tái khám. Nếu người bệnh đang dùng thuốc chống đông hoặc thuốc ảnh hưởng đến chảy máu, cần báo cho bác sĩ khi xuất hiện tiểu máu, không tự ý ngừng thuốc.

Thông tin chung an toàn là người bệnh nên uống nước phù hợp với bệnh nền và chỉ định của bác sĩ. Người có suy tim, bệnh thận, phù hoặc đang được yêu cầu hạn chế nước cần tuân thủ giới hạn riêng, không cố uống thật nhiều. Hạn chế rượu bia, tránh hút thuốc và giảm các thức uống khiến bàng quang khó chịu nếu người bệnh nhận thấy chúng làm triệu chứng nặng hơn. Giữ vùng sinh dục sạch, thay quần áo khô thoáng và tránh nhịn tiểu quá lâu có thể giúp người bệnh dễ chịu hơn, dù các biện pháp này không thay thế điều trị ung thư.

Dấu hiệu cần liên hệ bác sĩ sớm gồm tiểu máu nhiều hoặc có cục máu đông, đau tăng dần, sốt, rét run, nước tiểu đục hoặc có mùi bất thường, tiểu khó, bí tiểu, nôn ói kéo dài, chóng mặt, yếu nhiều hoặc không ăn uống được. Nếu người bệnh bí tiểu hoàn toàn, chảy máu không giảm, sốt cao kèm rét run, lơ mơ hoặc khó thở, gia đình nên đưa người bệnh đến cơ sở cấp cứu. Đây là hướng dẫn chung; bác sĩ có thể yêu cầu xử trí khác tùy loại thuốc và thủ thuật đã thực hiện.

Nếu người bệnh có ống thông tiểu hoặc lỗ mở đường tiểu ra da, cần được nhân viên y tế hướng dẫn trực tiếp cách vệ sinh, thay túi và kiểm tra dòng nước tiểu. Không tự rút ống thông. Với người đã phẫu thuật chuyển dòng nước tiểu bằng đoạn ruột và mang túi chứa nước tiểu, chăm sóc da quanh lỗ mở, kiểm tra độ kín của túi và học cách phát hiện rò rỉ là rất quan trọng. Khả năng vận động, tự chăm sóc và sức khỏe của người chăm sóc có thể ảnh hưởng đến gánh nặng mà người bệnh cảm nhận, cũng như lo âu, trầm cảm và chất lượng cuộc sống [5]. Vì vậy, gia đình nên chia sẻ công việc thay vì để một người chăm sóc quá sức.

Dinh dưỡng, vận động và sức khỏe tinh thần

Không có một thực đơn duy nhất phù hợp cho mọi người bệnh ung thư bàng quang. Thông tin chung là nên ăn đa dạng, ưu tiên thực phẩm giàu đạm phù hợp như cá, trứng, thịt nạc, sữa hoặc nguồn đạm thực vật, kết hợp rau quả và tinh bột dễ ăn. Nếu người bệnh sụt cân, chán ăn, buồn nôn hoặc có bệnh thận, đái tháo đường hay bệnh tim, nên nhờ bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng điều chỉnh thực đơn.

Một nghiên cứu ở người cao tuổi mắc ung thư bàng quang không xâm lấn cơ, đã không tái phát sau một năm kể từ phẫu thuật nội soi và đã hoàn tất điều trị bơm thuốc, ghi nhận nhóm có thực hành ăn uống tốt hơn có điểm chất lượng cuộc sống cao hơn nhóm thực hành kém [4]. Đây là nghiên cứu cắt ngang, chỉ cho thấy mối liên quan chứ chưa chứng minh chế độ ăn là nguyên nhân trực tiếp làm chất lượng cuộc sống tốt hơn. Vì vậy, người bệnh không nên theo các chế độ ăn kiêng cực đoan hoặc tin rằng một loại thực phẩm có thể điều trị ung thư.

Khi sức khỏe cho phép, người bệnh nên vận động nhẹ như đi bộ chậm, tập co duỗi hoặc các bài tập được chuyên viên hướng dẫn. Sau phẫu thuật, cần tránh nâng vật nặng và tăng mức vận động từ từ theo chỉ dẫn. Người lớn tuổi hoặc người yếu cơ nên được đánh giá khả năng đi lại, nguy cơ té ngã, trí nhớ, dinh dưỡng và khả năng tự chăm sóc trước khi quyết định kế hoạch điều trị. Một nghiên cứu cho thấy đánh giá lão khoa toàn diện đã góp phần thay đổi lựa chọn điều trị ở một phần người bệnh lớn tuổi, nhất là khi có tình trạng dễ tổn thương hoặc lo ngại về khả năng chịu đựng điều trị [3].

Lo âu về tái phát, nội soi, bơm thuốc, tiểu máu hoặc việc trở thành gánh nặng cho gia đình là điều thường gặp. Người nhà nên lắng nghe, tránh trách móc và khuyến khích người bệnh nói với bác sĩ khi mất ngủ, buồn bã kéo dài, hoảng sợ hoặc không muốn tiếp tục điều trị. Các công cụ đánh giá do người bệnh tự báo cáo được sử dụng để ghi nhận triệu chứng, chức năng và chất lượng cuộc sống trong quá trình điều trị [1]. Người bệnh có thể chủ động mô tả điều làm mình khó chịu nhất để đội ngũ điều trị hỗ trợ đúng vấn đề.

Tổ chức theo dõi và hỗ trợ thực tế

Gia đình nên chuẩn bị một sổ hoặc hồ sơ điện tử gồm danh sách thuốc, bệnh nền, dị ứng, kết quả xét nghiệm, ngày điều trị và các triệu chứng mới. Khi đi khám, nên hỏi ba điều: triệu chứng này có cần xử trí ngay không, lịch kiểm tra tiếp theo là khi nào, và người bệnh cần hạn chế hay thực hiện điều gì tại nhà.

Nếu chi phí, việc đi lại hoặc thời gian chăm sóc gây áp lực, hãy trao đổi sớm với bệnh viện để được hướng dẫn về các lựa chọn hỗ trợ. Gánh nặng điều trị ở ung thư bàng quang có thể khác nhau đáng kể tùy mức độ bệnh và điều trị ban đầu [2]. Điều này không có nghĩa mọi người bệnh đều phải chịu cùng một chi phí hoặc số lần điều trị, mà nhấn mạnh tầm quan trọng của kế hoạch cá thể hóa.

Chăm sóc tại nhà không thay thế phẫu thuật, thuốc bơm bàng quang, thuốc toàn thân hay lịch nội soi. Người bệnh và gia đình nên trao đổi trực tiếp với bác sĩ điều trị trước mọi thay đổi về thuốc, lượng nước, chế độ ăn, vận động và lịch tái khám, đặc biệt khi có tiểu máu, sốt, đau tăng hoặc khó tiểu.

Nguồn tham khảo

1. Patient-Reported Outcome Instruments in Non-Muscle-Invasive Bladder Cancer (NMIBC): A Systematic Review. PMC
2. Longitudinal Economic Burden for Non–Muscle-Invasive Bladder Cancer by EAU Progression Risk Groups Using the Prospective Multicenter COBLAnCE Cohort Linked to the French National Healthcare System Database. PMC
3. Real-world Impact of Integrating Comprehensive Geriatric Assessment into Clinical Treatment Decision-making for Older Patients with Bladder Cancer. PMC
4. Association of dietary practice, rather than knowledge or attitude, with health-related quality of life in elderly NMIBC survivors: a cross-sectional study. PMC
5. Factors Associated With Self‐Perceived Burden and Its Relationship With Quality of Life Among Patients With Bladder Cancer Undergoing Ileal Conduit Urinary Diversion: A Cross‐Sectional Study. PMC