Tiên lượng và khả năng sống còn trong ung thư vòm họng

Nhận chẩn đoán ung thư vòm họng (nasopharyngeal carcinoma) có thể khiến bạn lo lắng rất nhiều về tương lai. Một trong những câu hỏi thường gặp nhất là khả năng sống còn ra sao và điều gì ảnh hưởng đến kết quả điều trị. Bài viết này tổng hợp những thông tin từ các nghiên cứu gần đây để giúp bạn hiểu rõ hơn, đồng thời chuẩn bị cho cuộc trao đổi với bác sĩ.

Tiên lượng phụ thuộc vào từng người bệnh

Không có một con số chung cho tất cả mọi người. Kết quả điều trị có thể khác nhau tùy theo giai đoạn bệnh, đặc điểm của khối u và tình trạng sức khỏe tổng thể. Các nhà nghiên cứu đang hướng tới cách tiếp cận cá thể hóa, nghĩa là điều chỉnh phương pháp điều trị dựa trên nguy cơ riêng của từng người [6].

Để phân nhóm nguy cơ, bác sĩ có thể dựa vào một số dấu ấn sinh học (biomarker) như mức độ biểu hiện PD-L1 và nồng độ DNA của virus Epstein Barr (EBV) trong huyết tương. Những chỉ số này đang được nghiên cứu để giúp phân tầng nguy cơ và lựa chọn phác đồ phù hợp hơn cho mỗi người [5].

Điều trị bệnh tiến triển tại chỗ và vùng

Với ung thư vòm họng tiến triển tại chỗ và vùng (locoregionally advanced NPC), phác đồ thường bao gồm hóa trị dẫn đầu (induction chemotherapy) rồi hóa xạ trị đồng thời [2]. Gần đây, các chiến lược mới đang tìm cách vừa nâng cao hiệu quả vừa giảm độc tính. Một hướng đi là thay thế hóa trị cisplatin đồng thời (vốn nhiều tác dụng phụ) bằng liệu pháp ức chế PD-1, cho thấy độ an toàn tốt hơn mà vẫn giữ được tỷ lệ sống không thất bại điều trị sau 3 năm ở mức không kém hơn. Bên cạnh đó, liệu pháp miễn dịch bổ trợ đang được nghiên cứu để cải thiện khả năng sống còn ở nhóm nguy cơ cao [6].

Việc đưa liệu pháp miễn dịch vào các giai đoạn điều trị khác nhau, gồm dẫn đầu, đồng thời và bổ trợ, có thể giúp tăng cường đáp ứng miễn dịch chống khối u và giảm nguy cơ bệnh tái phát [5].

Người bệnh trẻ tuổi

Ung thư vòm họng ở trẻ em và thanh thiếu niên là bệnh hiếm gặp, và phác đồ hóa trị thường được suy rộng từ người lớn, đôi khi gây độc tính đáng kể ở người trẻ. Một nghiên cứu cho thấy ở nhóm bệnh nhân này, việc cường độ liều hóa trị thấp hơn 85% so với dự kiến không gắn liền một cách rõ rệt với kết quả sống còn xấu hơn trong toàn bộ nhóm nghiên cứu [1]. Điều này gợi mở khả năng điều chỉnh liều để giảm độc tính, nhưng quyết định cụ thể cần dựa trên đánh giá của bác sĩ điều trị.

Khi bệnh tái phát hoặc di căn

Với ung thư vòm họng tái phát hoặc di căn (recurrent/metastatic NPC), vẫn có những lựa chọn điều trị mang lại hy vọng. Liệu pháp miễn dịch, gồm các thuốc ức chế PD-1/PD-L1 dùng đơn độc hoặc phối hợp với hóa trị hay thuốc chống tăng sinh mạch, có thể cải thiện kết quả đáng kể [5].

Trong nghiên cứu RATIONALE 309, phối hợp tislelizumab với hóa trị ở tuyến đầu cho thấy lợi ích duy trì về sống không tiến triển và sống còn toàn bộ sau 3 năm theo dõi. Đáng chú ý, nhóm có biểu hiện dấu ấn tế bào B cao có lợi ích sống còn lớn hơn, dù dấu ấn này chưa có xét nghiệm được chuẩn hóa để hướng dẫn lựa chọn điều trị [8].

Ngay cả khi bệnh đã tiến triển sau liệu pháp miễn dịch, vẫn có thể còn phương án. Một thử nghiệm pha II với irinotecan dạng liposome kết hợp nimotuzumab ở người bệnh EGFR dương tính, kháng với thuốc ức chế điểm kiểm soát miễn dịch, ghi nhận tỷ lệ đáp ứng khách quan 36,1%, tỷ lệ kiểm soát bệnh 61,1%, trung vị sống không tiến triển 3,0 tháng và trung vị sống còn toàn bộ 14,1 tháng ở nhóm đã điều trị nhiều tuyến trước đó [3]. Ngoài ra, các liệu pháp mới như thuốc gắn kháng thể (antibody drug conjugates) và những phối hợp miễn dịch mới đang cho thấy triển vọng trong việc vượt qua tình trạng kháng trị [6].

Những yếu tố hỗ trợ trong quá trình điều trị

Dinh dưỡng là một phần quan trọng và thường bị bỏ qua. Suy dinh dưỡng khá phổ biến trong suốt quá trình bệnh và cần được quản lý lâu dài. Nhu cầu của mỗi người bệnh rất khác nhau, và những yếu tố như động lực, khả năng tự chăm sóc, trạng thái tâm lý và sự hỗ trợ từ gia đình đều ảnh hưởng đến việc tự quản lý dinh dưỡng [4]. Việc chú ý đến những khía cạnh này có thể góp phần vào quá trình điều trị.

Hướng nghiên cứu đang mở ra

Nhiều nghiên cứu trong phòng thí nghiệm đang tìm cách hiểu sâu hơn về cơ chế bệnh và tăng hiệu quả điều trị, chẳng hạn nghiên cứu về protein TPPP3 và khả năng cải thiện đáp ứng miễn dịch [7], hay việc tăng độ nhạy của tế bào ung thư với thuốc hóa trị [9]. Cùng với trí tuệ nhân tạo và hiểu biết sâu hơn về cơ chế kháng trị, những tiến bộ này đang thúc đẩy đổi mới trong điều trị [6]. Đây là các nghiên cứu ở giai đoạn sớm, nhưng cho thấy hướng đi tích cực cho tương lai.

Lời nhắn

Tiên lượng ung thư vòm họng phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố riêng của từng người, và các phương pháp điều trị đang tiếp tục được cải thiện theo hướng giảm độc tính, tăng hiệu quả và cá thể hóa nhiều hơn. Những con số trong các nghiên cứu chỉ mang tính tham khảo và có thể không phản ánh đúng tình huống của bạn. Hãy trao đổi trực tiếp với bác sĩ điều trị để hiểu rõ giai đoạn bệnh, lựa chọn phù hợp và những gì bạn có thể mong đợi trong hành trình của mình.

Bối cảnh tại Việt Nam

Ung thư vòm mũi họng là một bệnh ung thư đáng lưu ý tại Việt Nam. Hướng dẫn của Bộ Y tế cho biết đây là ung thư đứng đầu trong nhóm ung thư vùng đầu mặt cổ, chiếm khoảng 5% các bệnh ung thư và đứng hàng thứ sáu trong các ung thư nói chung. Bệnh có thể gặp ở mọi lứa tuổi, thường gặp nhất khoảng 30 đến 50 tuổi.

Tiên lượng phụ thuộc nhiều vào thời điểm phát hiện, giai đoạn bệnh, loại mô bệnh học và thể trạng của người bệnh. Phát hiện sớm, điều trị đúng và kịp thời có thể mang lại tiên lượng tốt. Ngay cả khi bệnh ở giai đoạn muộn, điều trị vẫn có thể giúp kiểm soát bệnh, cải thiện chất lượng sống và kéo dài thời gian sống. Xạ trị là phương pháp điều trị nền tảng, trong khi hóa xạ trị thường được áp dụng từ giai đoạn II; một số trường hợp có thể cần điều trị đích hoặc các phương pháp phối hợp khác.

Nếu có ngạt mũi một bên kéo dài, chảy máu mũi, ù tai hoặc nghe kém một bên, đau đầu dai dẳng, hay nổi hạch cổ, nên khám sớm tại cơ sở chuyên khoa ung bướu. Chẩn đoán xác định cần dựa vào kết quả mô bệnh học từ sinh thiết. Khi đi khám và điều trị, người bệnh hoặc gia đình nên chủ động hỏi về quyền lợi bảo hiểm y tế, giấy chuyển tuyến và các chi phí dự kiến để chuẩn bị phù hợp.

Nguồn tham khảo

1. Chemotherapy relative dose intensity and survival outcomes in pediatric and adolescent locoregionally advanced nasopharyngeal carcinoma: A retrospective cohort study. PMC
2. Synchronous Nasopharyngeal Carcinoma and Rectal Adenocarcinoma Treated With Integrated Multimodal Therapy: A Case Report and Literature Review. PMC
3. Efficacy and safety of liposomal irinotecan plus nimotuzumab in immune checkpoint inhibitor-refractory recurrent or metastatic nasopharyngeal carcinoma: a single-arm, open-label, phase II trial. PMC
4. Developing personas for nutritional self-management in nasopharyngeal carcinoma patients: a qualitative study based on the Fogg Behavior Model. PMC
5. The current role of immunotherapy in treating nasopharyngeal carcinoma. PMC
6. Advances in the Research of Nasopharyngeal Carcinoma: A Perspective. PMC
7. TPPP3 Overexpression Suppresses Nasopharyngeal Carcinoma Progression and Promotes Immune Microenvironment Remodeling Through HSPA8 Association. PMC
8. B cells in nasopharyngeal carcinoma: From prognostic signal to therapeutic hypothesis—A critical appraisal of the RATIONALE-309 biomarker analysis. PMC
9. Naringin sensitizes nasopharyngeal carcinoma cells to paclitaxel by inducing AKR1C3 expression. PMC