Hoá trị trong điều trị ung thư tụy: những điều người bệnh nên biết

Nhận chẩn đoán ung thư tụy là điều không dễ dàng, và bạn có thể đang có nhiều câu hỏi về hoá trị. Bài viết này tổng hợp thông tin từ các nghiên cứu gần đây để giúp bạn hiểu rõ hơn về vai trò của hoá trị, những loại thuốc thường dùng, cũng như các yếu tố có thể ảnh hưởng đến kết quả điều trị. Đây là những thông tin tham khảo, không thay thế cho tư vấn trực tiếp từ bác sĩ của bạn.

Vì sao hoá trị lại quan trọng

Ung thư tụy là một trong những loại ung thư khó điều trị, và ngay cả khi phẫu thuật cắt bỏ khối u thành công, bệnh vẫn có khả năng tái phát [8]. Vì lý do này, người bệnh thường được chỉ định hoá trị bổ trợ (adjuvant chemotherapy) sau mổ nhằm giảm nguy cơ tái phát. Nhiều nghiên cứu trong vài thập kỷ qua cho thấy hoá trị sau phẫu thuật có thể giúp người bệnh sống lâu hơn, và các phác đồ điều trị cũng đang dần được cải thiện [8].

Hoá trị trước và sau phẫu thuật

Có hai thời điểm chính để dùng hoá trị. Hoá trị bổ trợ được thực hiện sau khi mổ để loại bỏ những tế bào ung thư còn sót lại [8]. Hoá trị tân bổ trợ (neoadjuvant chemotherapy) lại được dùng trước phẫu thuật. Trong một số trường hợp thực tế, người bệnh được điều trị bằng phác đồ kết hợp gemcitabine và S-1 trước khi mổ [7], sau đó tiếp tục hoá trị bổ trợ với S-1 sau phẫu thuật [5]. Việc hoá trị trước mổ có giúp kéo dài thời gian sống hay không vẫn là câu hỏi mà giới nghiên cứu đang tìm lời giải [8].

Các loại thuốc thường được sử dụng

Gemcitabine là một trong những thuốc hoá trị nền tảng, thường được dùng làm điều trị bước một cho ung thư tụy [3]. Thuốc này cũng hay được kết hợp trong các phác đồ khác, ví dụ gemcitabine cùng S-1 [7]. S-1 là một thuốc uống thường được dùng trong hoá trị bổ trợ sau mổ [5].

Duy trì liều điều trị và vai trò của dinh dưỡng

Việc duy trì được cường độ điều trị trong quá trình hoá trị bổ trợ có ý nghĩa quan trọng [5]. Một nghiên cứu cho thấy những người giữ được liều tương đối (relative dose intensity) từ 80% trở lên có kết quả sống còn tốt hơn so với nhóm dưới 80% [5]. Tình trạng dinh dưỡng dường như đóng vai trò đáng chú ý: những người bệnh có chỉ số dinh dưỡng tốt hơn tại thời điểm bắt đầu hoá trị bổ trợ có khả năng duy trì liều điều trị cao hơn [5]. Điều này gợi ý rằng chăm sóc dinh dưỡng có thể là một phần quan trọng trong hành trình điều trị.

Ngoài ra, một chỉ số kết hợp giữa tình trạng viêm, dinh dưỡng và miễn dịch (gọi là chỉ số CALLY) đang được nghiên cứu như một công cụ tiên lượng ở người bệnh ung thư tụy tái phát [1]. Ở những người tái phát sau mổ, nhóm có chỉ số CALLY thấp có tiên lượng kém hơn, kể cả khi có hay không có hoá trị toàn thân [1].

Vì sao đôi khi hoá trị kém hiệu quả

Một trong những thách thức lớn của ung thư tụy là hiện tượng kháng thuốc [2][3]. Các nhà nghiên cứu đang tìm hiểu nhiều cơ chế đằng sau điều này. Một cơ chế liên quan đến quá trình tự thực bào (autophagy) trong tế bào ung thư, vốn thường tăng lên và có thể khiến khối u chống lại gemcitabine [3]. Các đặc tính giống tế bào gốc và quá trình chuyển dạng biểu mô sang trung mô (epithelial mesenchymal transition) cũng được xem là những yếu tố góp phần vào kháng thuốc và di căn [2].

Nguồn gốc tế bào của khối u cũng có thể ảnh hưởng đến đáp ứng điều trị. Một nghiên cứu phân loại khối u tụy theo dòng tế bào cho thấy nhóm dưới nhóm dạng nang (acinar) có thời gian sống dài hơn và kiểm soát bệnh bền vững hơn sau hoá trị nền gemcitabine so với nhóm dạng ống (ductal) [4]. Ngoài ra, hiện tượng xâm lấn quanh thần kinh (perineural invasion), gặp ở phần lớn người bệnh ung thư tụy dạng ống, được xem là yếu tố tiên lượng không thuận lợi và có liên quan đến kháng hoá trị lẫn miễn dịch trị liệu [6].

Những hướng nghiên cứu mới

Giới khoa học đang tích cực tìm kiếm cách vượt qua kháng thuốc và cải thiện hiệu quả hoá trị. Một số nghiên cứu trong phòng thí nghiệm đang thử nghiệm các chất giúp tăng độ nhạy của tế bào ung thư với hoá trị và xạ trị, ví dụ hợp chất NAA (N acetyl aspartic acid) cho thấy khả năng tăng hiệu quả của gemcitabine trên tế bào ung thư tụy [2]. Các interferon type I cũng đang được nghiên cứu, với ghi nhận rằng những loại khác nhau có thể tác động ngược chiều lên đáp ứng với gemcitabine [3].

Bên cạnh đó, các nhà khoa học cũng đang tìm hiểu những thuốc và phối hợp thuốc mới nhắm vào đột biến gen, huy động hệ miễn dịch của cơ thể, hoặc phá vỡ lớp mô đệm dày bao quanh khối u [8]. Đây là những hướng đi hứa hẹn cho tương lai, dù vẫn cần thêm nhiều nghiên cứu.

Lời nhắn gửi

Hoá trị là một phần quan trọng trong điều trị ung thư tụy, và mỗi người bệnh có tình trạng riêng nên phác đồ phù hợp cũng khác nhau. Việc duy trì dinh dưỡng tốt và theo dõi sát trong suốt quá trình có thể góp phần vào kết quả điều trị [5]. Nếu bạn có băn khoăn về loại thuốc, thời điểm điều trị, tác dụng phụ hay bất kỳ điều gì liên quan đến sức khoẻ của mình, hãy trao đổi cụ thể với bác sĩ điều trị. Họ là người hiểu rõ tình trạng của bạn nhất và có thể cùng bạn đưa ra quyết định phù hợp.

Bối cảnh tại Việt Nam

Theo GLOBOCAN 2024, ung thư tụy tại Việt Nam có 2.159 ca mắc mới, xếp thứ 16 trong các loại ung thư và chiếm 1,2% tổng số ca ung thư. Bệnh gây 2.073 ca tử vong, xếp thứ 11, đồng thời có 2.476 người đang sống trong vòng 5 năm sau chẩn đoán. Những con số này cho thấy người bệnh cần được đánh giá và điều trị sớm, phù hợp với từng giai đoạn.

Hướng dẫn của Bộ Y tế nêu rằng triệu chứng ban đầu của ung thư tụy thường mơ hồ, có thể gồm vàng da, đau bụng hoặc đau lưng, chán ăn, gầy sút cân, mệt mỏi. Chẩn đoán có thể cần xét nghiệm, siêu âm, chụp cắt lớp vi tính (CT) hoặc chụp cộng hưởng từ (MRI), nội soi, và sinh thiết để xác định loại mô bệnh học. Hóa trị được chỉ định tùy giai đoạn, có thể dùng bổ trợ sau phẫu thuật, trước phẫu thuật, phối hợp xạ trị, hoặc điều trị bệnh giai đoạn III, IV không còn chỉ định phẫu thuật. Gemcitabine và fluorouracil là những thuốc có thể được đưa vào phác đồ tùy tình trạng bệnh.

Nếu có triệu chứng nghi ngờ hoặc đã được chẩn đoán, người bệnh nên khám tại cơ sở chuyên khoa ung bướu để được đánh giá đầy đủ về khả năng phẫu thuật, hóa trị và xạ trị. Hãy trao đổi rõ với bác sĩ về mục tiêu điều trị, tác dụng không mong muốn, lịch tái khám và quyền lợi bảo hiểm y tế trước khi bắt đầu điều trị.

Nguồn tham khảo

1. Clinical Impact of the C-Reactive Protein-Albumin- Lymphocyte Index as a Prognostic Biomarker in Patients With Recurrent Pancreatic Cancer. PMC
2. N-Acetyl Aspartic Acid (NAA) Attenuates Stemness and Epithelial–Mesenchymal Transition and Enhances Radio- and Chemo-Sensitivity in Pancreatic Ductal Adenocarcinoma. PMC
3. Type I interferons modulate autophagy to shape gemcitabine response in pancreatic cancer cells. PMC
4. Clinical Significance of a Cell‐Of‐Origin‐Based Classification in Pancreatic Ductal Adenocarcinoma. PMC
5. Perioperative Nutritional Changes Predict Adjuvant S-1 Dose Intensity in Resectable Pancreatic Cancer. PMC
6. Decoding neuro-tumor interactions in pancreatic cancer: mechanisms, immunosuppressive networks and therapeutic opportunities. PMC
7. Synchronous Multifocal Intraductal Tubulopapillary Neoplasm of the Pancreas Treated with Total Pancreatectomy: A Case Report. PMC
8. Adjuvant Therapy in Pancreatic Ductal Adenocarcinoma—Past, Present, and Future. PMC