Cập nhật hướng dẫn điều trị ung thư tụy: những điều người bệnh nên biết

Ung thư tụy là một trong những loại ung thư khó điều trị và thường có tiên lượng dè dặt so với nhiều loại ung thư khác [2][6]. Tin tốt là các nghiên cứu gần đây đang mở ra thêm nhiều hướng chăm sóc và điều trị. Bài viết này tổng hợp những cập nhật mới để bạn hiểu rõ hơn về hành trình điều trị của mình.

Phẫu thuật và điều trị bổ trợ sau mổ

Đối với nhiều người bệnh, phẫu thuật được xem là cơ hội chữa khỏi duy nhất. Tuy nhiên, ngay cả khi khối u đã được cắt bỏ thành công, bệnh vẫn có thể tái phát [6]. Vì lý do này, người bệnh thường được chỉ định điều trị bổ trợ (adjuvant therapy), thường là hóa trị, sau phẫu thuật để giảm nguy cơ tái phát.

Các nghiên cứu trong nhiều thập kỷ qua cho thấy việc hóa trị sau mổ có thể giúp người bệnh sống lâu hơn, và các phác đồ điều trị cũng dần được cải thiện [6]. Dù vậy, vẫn còn những câu hỏi chưa có lời đáp rõ ràng, chẳng hạn như việc bổ sung xạ trị sau hóa trị, hoặc hóa trị trước phẫu thuật có mang lại thêm lợi ích hay không [6]. Các nhà khoa học cũng đang tìm hiểu những loại thuốc mới nhắm vào đột biến gen, tăng cường hệ miễn dịch, hoặc phá vỡ lớp mô đặc bảo vệ khối u [6].

Đánh giá khả năng phẫu thuật kỹ lưỡng hơn

Trước đây, khả năng cắt bỏ khối u chủ yếu dựa vào vị trí giải phẫu. Gần đây, các bác sĩ nhận thấy rằng ngay cả khi khối u có vẻ cắt bỏ được về mặt giải phẫu, nếu chỉ số CA19-9 tăng cao rõ rệt thì tiên lượng vẫn có thể kém hơn, và tình trạng này được gọi là ung thư tụy "ranh giới cắt bỏ về mặt sinh học" (biologically borderline resectable) [9].

Một nghiên cứu cho thấy ngoài CA19-9, hai chỉ số máu khác là CRP (C-reactive protein) và tỷ lệ bạch cầu trung tính trên lympho bào (NLR) cũng có thể là dấu hiệu tiên lượng độc lập [9]. Khi kết hợp cả ba chỉ số này, bác sĩ có thể phân nhóm nguy cơ trước mổ chính xác hơn, giúp lên kế hoạch điều trị phù hợp với từng người bệnh [9].

Xạ trị kết hợp thuốc trong giai đoạn tiến triển

Với ung thư tụy giai đoạn tiến triển, một lựa chọn đang được nghiên cứu là kết hợp thuốc tegafur-uracil (UFT) với xạ trị. Một phân tích tổng hợp cho thấy tỷ lệ đáp ứng khách quan của phương pháp này khoảng 38%, còn tỷ lệ tác dụng phụ khoảng 21% [4]. Cần lưu ý rằng kết quả giữa các nghiên cứu có sự khác biệt lớn, và tuổi người bệnh cùng liều UFT có thể ảnh hưởng đến kết quả điều trị [4]. Đây là những thông tin bạn nên trao đổi thêm với bác sĩ nếu quan tâm đến lựa chọn này.

Chuẩn bị thể lực trước điều trị (prehabilitation)

Một hướng chăm sóc đang được chú ý là "chuẩn bị thể lực trước điều trị" (prehabilitation), thường bao gồm vận động, dinh dưỡng và hỗ trợ tâm lý xã hội [2]. Hướng dẫn chăm sóc tối ưu ở Anh khuyến nghị rằng mọi người bệnh, dù đi theo phác đồ điều trị nào, đều nên được đề nghị chương trình này ngay từ thời điểm chẩn đoán [2].

Để chương trình này thực sự hiệu quả, các yếu tố hỗ trợ bao gồm sự phối hợp chặt chẽ của đội ngũ đa chuyên khoa, có nguồn lực và người phụ trách chuyên trách, cùng khả năng tiếp cận dễ dàng để tránh làm gia tăng bất bình đẳng về sức khỏe [2].

Vai trò của hội đồng đa chuyên khoa và trí tuệ nhân tạo

Quyết định điều trị ung thư tụy thường được đưa ra bởi hội đồng khối u đa chuyên khoa (multidisciplinary tumor board), nơi nhiều bác sĩ ở các chuyên ngành khác nhau cùng thảo luận. Một nghiên cứu thử nghiệm đã so sánh khuyến nghị của hội đồng này với công cụ trí tuệ nhân tạo GPT-4 [1].

Kết quả cho thấy mức độ trùng khớp chung khoảng 73,3%, cao nhất ở các trường hợp di căn và điều trị trước phẫu thuật (khoảng 90%), nhưng thấp hơn ở những tình huống lâm sàng phức tạp [1]. Điều này cho thấy các công cụ trí tuệ nhân tạo có thể hỗ trợ, nhưng quyết định điều trị vẫn dựa vào đánh giá của đội ngũ y tế [1].

Những yếu tố nguy cơ và dấu hiệu cần lưu ý

Nghiên cứu cho thấy hội chứng chuyển hóa (metabolic syndrome) có liên quan đến nguy cơ ung thư tụy cao hơn khoảng 25 đến 34%, và nguy cơ tăng dần theo số lượng thành phần chuyển hóa bất thường [5]. Trong đó, tình trạng đường huyết cao có mối liên hệ mạnh nhất [5]. Cần lưu ý rằng phần lớn bằng chứng này mang tính quan sát, nghĩa là chưa thể khẳng định mối quan hệ nhân quả một cách chắc chắn [5].

Một số dấu hiệu như tiểu đường mới khởi phát, chỉ số HbA1c tăng, và sụt cân ngoài ý muốn có thể là dấu hiệu gợi ý ung thư tụy tiềm ẩn [5]. Nếu bạn gặp những thay đổi này, việc trao đổi với bác sĩ là hợp lý.

Những tình huống đặc biệt

Có một vài tình huống hiếm gặp mà bạn có thể nghe đến. Ung thư buồng trứng, dù rất hiếm, đôi khi có thể di căn đến tụy, và điều này tạo ra thách thức trong chẩn đoán [3]. Ngoài ra, các thuốc ức chế điểm kiểm soát miễn dịch (immune checkpoint inhibitors) dùng trong điều trị ung thư có thể gây ra một dạng viêm tụy tự miễn hiếm gặp gọi là viêm tụy tự miễn type 3, hiện chưa có hướng dẫn điều trị rõ ràng [8].

Với những người có nang tụy dạng u nhầy nhú trong ống tuyến (IPMN), việc sử dụng thuốc đồng vận thụ thể GLP-1 (GLP-1 receptor agonists) dùng cho tiểu đường và giảm cân đang được nghiên cứu để đánh giá độ an toàn, vì hiện vẫn còn những câu hỏi về ảnh hưởng của chúng lên các bệnh lý tụy có sẵn [7].

Lời kết

Điều trị ung thư tụy đang có nhiều cập nhật, từ cách đánh giá khả năng phẫu thuật, các phác đồ hóa trị và xạ trị, cho đến việc chuẩn bị thể lực trước điều trị và ứng dụng công nghệ mới. Mỗi trường hợp là khác nhau, và những thông tin trong bài viết này không thay thế cho tư vấn y khoa cá nhân. Bạn nên trao đổi trực tiếp với bác sĩ điều trị để hiểu rõ lựa chọn nào phù hợp nhất với tình trạng của mình, cũng như những lợi ích và rủi ro đi kèm.

Bối cảnh tại Việt Nam

Ung thư tụy là bệnh lý nặng, trong đó triệu chứng ban đầu thường mơ hồ và không đặc hiệu nên người bệnh dễ đến khám muộn. Vàng da, đau bụng hoặc đau lưng, chán ăn, gầy sút cân, mệt mỏi hay viêm tụy cấp do tắc nghẽn ống tụy là những dấu hiệu cần được đánh giá y tế. Phần lớn trường hợp được phát hiện khi bệnh đã không còn khả năng phẫu thuật hoặc đã di căn, vì vậy không nên tự theo dõi kéo dài khi có triệu chứng bất thường.

Việc chẩn đoán thường cần kết hợp khám lâm sàng với xét nghiệm, siêu âm, chụp cắt lớp vi tính (CT) hoặc chụp cộng hưởng từ (MRI) bụng và các phương pháp chuyên sâu khi cần. Bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm chất chỉ điểm khối u, sinh thiết và xét nghiệm gen tùy từng trường hợp. Điều trị phụ thuộc vào vị trí, giai đoạn và khả năng phẫu thuật của khối u, có thể gồm phẫu thuật, hóa trị, xạ trị hoặc phối hợp các phương pháp. Với bệnh khu trú, phẫu thuật có thể là lựa chọn quan trọng; khi bệnh tiến triển tại chỗ hoặc di căn, điều trị toàn thân và chăm sóc giảm triệu chứng thường được cân nhắc.

Người bệnh nên khám tại cơ sở chuyên khoa ung bướu có khả năng chẩn đoán và điều trị ung thư tụy, đồng thời mang theo toàn bộ kết quả xét nghiệm, phim chụp và đơn thuốc đã sử dụng. Hãy hỏi cơ sở điều trị về phạm vi chi trả của bảo hiểm y tế cho từng lần khám, xét nghiệm, thuốc và phương pháp điều trị để chủ động chuẩn bị.

Nguồn tham khảo

1. Concordance between GPT-4 and a multidisciplinary tumor board in pancreatic cancer: A prospective pilot study. PMC
2. Exploring facilitators and barriers to the implementation of prehabilitation for individuals with pancreatic cancer: a survey of healthcare professionals. PMC
3. Case Report: A diagnostic dilemma: metachronous pancreatic metastasis from high-grade serous ovarian carcinoma. PMC
4. Efficacy of UFT combined with radiotherapy in advanced pancreatic cancer: a systematic review and meta-analysis. PMC
5. Metabolic Syndrome and Pancreatic Cancer: Linking Insulin Resistance, Inflammation, and Carcinogenesis. PMC
6. Adjuvant Therapy in Pancreatic Ductal Adenocarcinoma—Past, Present, and Future. PMC
7. Impact of GLP-1 receptor agonists on patients with intraductal papillary mucinous neoplasms: Study protocol for a multicentric cohort study. PMC
8. Type 3 Autoimmune Pancreatitis: What Do We Know So Far?. PMC
9. Investigation of CRP and NLR as potential biomarkers for redefining biological borderline resectable pancreatic cancer. PMC