Ung thư xương có chữa được không?

Ung thư xương có thể chữa khỏi ở một số người bệnh, đặc biệt khi khối u còn khu trú, có thể điều trị triệt để bằng phẫu thuật kết hợp các phương pháp phù hợp như hóa trị hoặc xạ trị. Tuy nhiên, khả năng điều trị thành công rất khác nhau giữa từng người, tùy loại ung thư, vị trí u, mức độ lan rộng, đáp ứng điều trị và thể trạng chung.

“Chữa được” trong ung thư xương nghĩa là gì?

Khi nói một bệnh ung thư “chữa được”, bác sĩ thường muốn nói đến khả năng loại bỏ hoặc kiểm soát hoàn toàn ung thư trong thời gian dài, không còn bằng chứng bệnh trên thăm khám và xét nghiệm theo dõi. Một số người có thể đạt lui bệnh hoàn toàn sau điều trị và sống lâu dài không tái phát. Nhưng vẫn cần tái khám định kỳ vì ung thư xương có thể tái phát tại chỗ hoặc xuất hiện ở nơi khác, chẳng hạn phổi.

Ung thư xương không phải là một bệnh duy nhất. Nhóm này gồm nhiều loại u ác tính khác nhau, trong đó có sarcoma xương, sarcoma Ewing, sarcoma sụn và một số loại hiếm hơn. Các bệnh này có đặc điểm sinh học, tốc độ phát triển và mức độ nhạy cảm với điều trị không giống nhau. Nghiên cứu hiện nay nhấn mạnh rằng sarcoma xương là nhóm bệnh hiếm và rất không đồng nhất, nghĩa là ngay cả những người cùng tên bệnh cũng có thể cần chiến lược điều trị khác nhau [3].

Cũng cần phân biệt ung thư xương nguyên phát với ung thư di căn xương. Ung thư xương nguyên phát là ung thư bắt đầu từ xương. Trong khi đó, di căn xương là ung thư xuất phát ở cơ quan khác, như vú, phổi hoặc tuyến tiền liệt, rồi lan đến xương. Câu hỏi về khả năng chữa khỏi, cách điều trị và tiên lượng của hai tình huống này rất khác nhau. Bài viết này chủ yếu đề cập ung thư xương nguyên phát.

Những yếu tố quyết định khả năng điều trị thành công

Yếu tố quan trọng hàng đầu là bệnh còn khu trú hay đã di căn. “Khu trú” nghĩa là khối u vẫn giới hạn ở xương và vùng lân cận, chưa phát hiện lan đến cơ quan xa. Với nhóm bệnh này, điều trị thường có mục tiêu triệt căn, tức hướng đến loại bỏ hoàn toàn ung thư. Nghiên cứu về sarcoma xương và sarcoma Ewing khu trú cũng cho thấy việc chẩn đoán và tổ chức điều trị kịp thời tại trung tâm chuyên sâu là vấn đề được quan tâm vì có liên quan trực tiếp đến hành trình điều trị và kết quả sống còn [1].

Ngược lại, khi bệnh đã di căn hoặc tái phát, điều trị thường phức tạp hơn. Dù vậy, điều này không đồng nghĩa là không còn lựa chọn. Một số người vẫn có thể đáp ứng tốt với điều trị toàn thân, phẫu thuật chọn lọc hoặc xạ trị vào vị trí tổn thương. Chẳng hạn, một báo cáo về sarcoma Ewing ở đầu trên xương cánh tay ghi nhận người bệnh có các nốt ở phổi khi đánh giá giai đoạn bệnh. Sau hóa trị trước mổ, các nốt phổi và phần u lan ra mô mềm không còn thấy trên đánh giá lại; sau đó người bệnh được phẫu thuật bảo tồn chi và không ghi nhận tái phát trong thời gian theo dõi được báo cáo [2]. Đây là một ca bệnh đơn lẻ, không thể dùng để dự đoán kết quả cho mọi người, nhưng cho thấy bệnh di căn có thể có đáp ứng đáng kể ở một số trường hợp.

Ngoài giai đoạn bệnh, khả năng điều trị còn phụ thuộc vào:

1. Loại mô bệnh học. Đây là kết luận từ mẫu sinh thiết do bác sĩ giải phẫu bệnh đọc dưới kính hiển vi, đôi khi kèm xét nghiệm phân tử. Mỗi loại sarcoma có phác đồ riêng.

2. Vị trí và kích thước khối u. U ở gần khớp, cột sống, chậu hoặc sát mạch máu thần kinh lớn thường khó phẫu thuật hơn.

3. Khả năng cắt bỏ hoàn toàn khối u. Phẫu thuật cần lấy u với bờ an toàn, nghĩa là cố gắng không để sót tế bào ung thư ở diện cắt.

4. Mức độ đáp ứng với hóa trị hoặc xạ trị. Có người u thu nhỏ rõ sau điều trị trước mổ, nhưng cũng có người đáp ứng ít hơn.

5. Sức khỏe tổng thể, tuổi, chức năng tim phổi, khả năng chịu đựng điều trị và việc theo dõi đúng hẹn.

Điều trị thường là phối hợp nhiều phương pháp

Điều trị ung thư xương thường cần đội ngũ đa chuyên khoa, gồm bác sĩ ung bướu nội khoa, phẫu thuật viên ung bướu xương khớp, bác sĩ xạ trị, chẩn đoán hình ảnh, giải phẫu bệnh, phục hồi chức năng và điều dưỡng chuyên khoa. Việc điều trị tại cơ sở có kinh nghiệm về sarcoma đặc biệt quan trọng vì đây là nhóm bệnh hiếm, đòi hỏi chẩn đoán và kế hoạch cá thể hóa [1], [3].

Hóa trị là dùng thuốc để tiêu diệt hoặc kìm hãm tế bào ung thư. Với một số loại như sarcoma xương và sarcoma Ewing, hóa trị có thể được dùng trước mổ để làm giảm gánh nặng u, sau mổ để xử lý nguy cơ tế bào ung thư còn vi thể, hoặc dùng khi bệnh đã lan rộng. Trong trường hợp sarcoma Ewing ở trẻ nhỏ được báo cáo, hóa trị trước mổ là một phần của chiến lược điều trị trước khi tiến hành phẫu thuật bảo tồn chi [4].

Phẫu thuật thường giữ vai trò then chốt để kiểm soát u tại chỗ. Mục tiêu là lấy bỏ khối u đồng thời cố gắng bảo tồn tối đa chức năng. Bảo tồn chi không có nghĩa là phù hợp với mọi trường hợp, nhưng nhờ kỹ thuật tái tạo xương, ghép xương, vật liệu nhân tạo và tạo hình mô mềm, nhiều người bệnh hiện có cơ hội giữ được chi. Các báo cáo ca bệnh về u xương cánh tay và xương chày cho thấy những phương án tái tạo phức tạp có thể giúp kiểm soát u và duy trì chức năng chi ở một số người bệnh phù hợp [2], [4].

Xạ trị sử dụng tia năng lượng cao để tiêu diệt tế bào ung thư tại vùng chiếu. Phương pháp này có thể quan trọng khi khối u khó phẫu thuật hoàn toàn, khi cần kiểm soát vùng bệnh còn sót, hoặc trong một số thể bệnh nhạy với tia. Bác sĩ sẽ cân nhắc kỹ lợi ích và nguy cơ lâu dài tùy vị trí xương, mô lành xung quanh và tuổi người bệnh.

Các thuốc điều trị nhắm trúng đích, miễn dịch và điều trị dựa trên đặc điểm phân tử đang được nghiên cứu. Tuy nhiên, bằng chứng hiện nay cho thấy hiệu quả còn thay đổi giữa các loại sarcoma, nhất là ở bệnh di căn hoặc tái phát; nhiều hướng điều trị vẫn đang trong giai đoạn nghiên cứu và chưa thay thế được các phương pháp chuẩn [3], [6].

Vì sao chẩn đoán đúng và không trì hoãn theo dõi lại quan trọng?

Đau xương kéo dài, đau tăng dần về đêm, sưng khối bất thường, hạn chế vận động, gãy xương sau chấn thương nhẹ hoặc triệu chứng không cải thiện cần được khám cẩn thận. Những dấu hiệu này không phải lúc nào cũng là ung thư, vì phần lớn đau xương khớp có nguyên nhân lành tính. Tuy nhiên, không nên tự cho rằng đau chỉ do chấn thương, viêm hoặc thoái hóa khi triệu chứng kéo dài hay diễn tiến nặng lên.

Một báo cáo về sarcoma xương ác tính độ cao ở xương chày cho thấy tổn thương ban đầu có thể trông giống lành tính trên hình ảnh học, còn các triệu chứng dai dẳng có thể bị quy cho hậu quả chấn thương hoặc viêm. Việc không theo dõi đúng hẹn trong trường hợp đó góp phần làm chậm phát hiện diễn tiến hung hãn của bệnh [5]. Điều này không nhằm gây lo lắng, mà nhấn mạnh giá trị của tái khám theo lịch và sinh thiết khi bác sĩ nghi ngờ u ác tính.

Sinh thiết là bước rất quan trọng để xác định chính xác loại ung thư trước khi điều trị. Người bệnh nên hỏi bác sĩ liệu sinh thiết và phẫu thuật có được lên kế hoạch bởi nhóm chuyên về u xương hay không, vì đường sinh thiết cần được tính toán để không ảnh hưởng các phương án phẫu thuật sau này.

Người bệnh và gia đình nên làm gì?

Nếu vừa được chẩn đoán ung thư xương, điều cần thiết là không tự kết luận rằng bệnh chắc chắn không chữa được. Hãy đề nghị bác sĩ giải thích rõ loại ung thư, giai đoạn, bệnh có lan đến nơi khác hay chưa, mục tiêu điều trị là triệt căn hay kiểm soát lâu dài, và kế hoạch từng bước.

Thông tin chung an toàn là người bệnh nên ăn đủ năng lượng và đạm nếu có thể, không tự dùng thuốc nam, thực phẩm chức năng hoặc chế độ ăn cực đoan thay cho điều trị. Cần báo bác sĩ về mọi sản phẩm đang dùng để tránh tương tác với hóa trị hay thuốc khác. Phục hồi chức năng, kiểm soát đau, hỗ trợ tâm lý và sự đồng hành của gia đình cũng là phần quan trọng giúp duy trì vận động, dinh dưỡng và chất lượng sống trong quá trình điều trị.

Tóm lại, ung thư xương có thể chữa khỏi ở một số trường hợp, nhất là khi được phát hiện ở giai đoạn khu trú và điều trị đúng tại trung tâm có kinh nghiệm. Mỗi ca là khác nhau, vì vậy người bệnh nên trao đổi trực tiếp với bác sĩ điều trị để hiểu tiên lượng và lựa chọn phù hợp nhất cho mình.

Nguồn tham khảo

1. Assessment of Clinical Time Intervals Along the Patient Journey with Overall Survival in Localized Osteosarcoma and Ewing Sarcoma: A 20-Year Tertiary Sarcoma Centre Experience. PMC
2. Proximal Humerus Ewing Sarcoma: Technical Challenges and Strategies for Bone Defect Reconstruction. PMC
3. Precision oncology in the treatment of patients with bone sarcomas: an up-to-date narrative review. PMC
4. Limb Salvage for Entire Tibial Ewing Sarcoma in a 4-year-Old Child Using Extracorporeal Irradiation and Free Flap Reconstruction: A Case Report and Surgical Technique. PMC
5. High-Grade Undifferentiated Pleomorphic Sarcoma of the Distal Tibia Presenting as a Radiographically Benign-Appearing Lesion: A Case Report and Review of the Literature. PMC
6. Emerging Treatments in Bone Tumors: Lessons Learned from the ESMO Annual Meeting. PMC