U lành tính và u ác tính

U lành tính và u ác tính là gì

Khối u là một cục mô thừa, hình thành khi tế bào sinh ra dù cơ thể không cần, còn tế bào già lẽ ra phải chết thì không chết [1] [2]. Khối u chia làm hai loại lớn:

• U lành tính: không phải ung thư. U có thể to lên nhưng không lan vào mô xung quanh và không đi tới các bộ phận khác [1] [3].
• U ác tính: là ung thư. Tế bào phát triển không kiểm soát, có thể xâm lấn mô lân cận và lan theo đường máu, đường bạch huyết tới nơi xa để tạo khối u mới, gọi là di căn [2] [4].

Có thể hình dung u lành như một vị khách ở lì một chỗ, chiếm chỗ nhưng không đi đâu. U ác tính giống kẻ phá rào, lấn sang nhà hàng xóm rồi đi xa hơn nữa.

Vì sao điều này quan trọng với người bệnh

Lành hay ác quyết định gần như toàn bộ hướng xử trí. U ác tính cần một kế hoạch điều trị ung thư đầy đủ: xác định giai đoạn, rồi phẫu thuật, hóa trị, xạ trị hoặc thuốc khác. U lành tính thường chỉ cần theo dõi hoặc mổ lấy u.

Tuy vậy, "lành" không có nghĩa là luôn vô hại. U lành có thể rất to. Nếu nằm ở vị trí nhạy cảm, như trong não, nó có thể chèn ép cơ quan quan trọng, gây triệu chứng nặng, thậm chí đe dọa tính mạng [1] [2].

Phân biệt, xử trí và vùng "tiền ung thư"

Phân biệt thế nào: siêu âm, chụp cắt lớp vi tính (CT) hay chụp cộng hưởng từ (MRI) có thể gợi ý u lành hay ác qua hình dạng, bờ, tốc độ lớn. Nhưng để biết chắc, thường cần sinh thiết: lấy mẫu mô soi dưới kính hiển vi.

U lành có cần mổ không: điều trị u lành thường là phẫu thuật, và u lành sau khi lấy bỏ thường không mọc lại [1] [2]. Tuy nhiên, nhiều u lành nhỏ, không gây triệu chứng, chỉ cần theo dõi. Bác sĩ sẽ cân nhắc kích thước, vị trí, tốc độ lớn và triệu chứng. U ác tính thì khác: sau khi mổ đôi khi vẫn có thể tái phát [2].

Vùng giữa: tổn thương tiền ung thư. Giữa bình thường và ung thư có một số trạng thái trung gian [2]:

• Tăng sản: tế bào sinh nhiều hơn bình thường nhưng vẫn trông bình thường.
• Loạn sản: tế bào đã trông bất thường, cách sắp xếp mô thay đổi. Loạn sản càng nặng, nguy cơ thành ung thư càng cao, nhưng nhiều trường hợp không bao giờ thành ung thư. Ví dụ, nốt ruồi loạn sản có thể chuyển thành u hắc tố, dù phần lớn không chuyển.
• Ung thư biểu mô tại chỗ: tế bào bất thường chưa xâm lấn mô xung quanh. Vì một số trường hợp có thể thành ung thư, chúng thường được điều trị.

Những tình trạng có thể (hoặc dễ) trở thành ung thư được gọi chung là tiền ung thư [4]. Phát hiện và xử lý sớm ở giai đoạn này là mục tiêu của nhiều chương trình tầm soát.

Lưu ý thêm: không phải ung thư nào cũng tạo thành khối u. Ung thư máu như bệnh bạch cầu thường không tạo khối u đặc [2].

Câu hỏi nên hỏi bác sĩ

• Khối u của tôi đã được sinh thiết chưa, kết quả là lành hay ác tính?
• Nếu là u lành, tôi có cần mổ hay chỉ theo dõi, và theo dõi bao lâu một lần?
• Khối u này có khả năng chuyển thành ác tính không?
• Kết quả có nhắc tới loạn sản hay tổn thương tiền ung thư không, và tôi cần làm gì tiếp?

Nguồn tham khảo

1. MedlinePlus, Benign Tumors: https://medlineplus.gov/benigntumors.html
2. National Cancer Institute, What Is Cancer?: https://www.cancer.gov/about-cancer/understanding/what-is-cancer
3. NCI Dictionary of Cancer Terms, "benign": https://www.cancer.gov/publications/dictionaries/cancer-terms/def/benign
4. NCI Dictionary of Cancer Terms, "malignant" và "premalignant": https://www.cancer.gov/publications/dictionaries/cancer-terms/def/malignant