Tổn thương tiền ung thư

Tổn thương tiền ung thư là gì

Tiền ung thư là thuật ngữ chỉ một tình trạng có thể, hoặc có khả năng, trở thành ung thư [1]. Nói cách khác, các tế bào đã bắt đầu thay đổi bất thường nhưng chưa phải là ung thư, chưa xâm lấn vào mô xung quanh và chưa lan đi nơi khác.

Có thể hình dung như một vết nứt nhỏ trên tường: chưa làm sập nhà, nhưng nếu để lâu có thể lan rộng. Phát hiện sớm và sửa chữa kịp thời thì ngôi nhà vẫn an toàn.

Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ mô tả một số mức thay đổi mô không phải ung thư nhưng cần theo dõi vì có thể thành ung thư [3]:

• Tăng sản: tế bào sinh sôi nhanh hơn bình thường nhưng hình dạng tế bào và cấu trúc mô vẫn bình thường dưới kính hiển vi [3].
• Loạn sản: tế bào có hình dạng bất thường. Loạn sản không phải ung thư nhưng đôi khi có thể trở thành ung thư, và được chia thành mức nhẹ, vừa, nặng tuỳ độ bất thường của tế bào và phạm vi mô bị ảnh hưởng [2].
• Ung thư biểu mô tại chỗ: tế bào trông giống tế bào ung thư nhưng chỉ nằm ở lớp mô nơi chúng xuất hiện, chưa xâm lấn; vì một số trường hợp có thể tiến triển, bác sĩ thường khuyên điều trị [3].

Vì sao điều này quan trọng với người bệnh

Tổn thương tiền ung thư là "cơ hội vàng" để phòng bệnh. Ở giai đoạn này, việc xử lý thường đơn giản hơn nhiều so với điều trị ung thư: có khi chỉ cần theo dõi định kỳ, có khi cắt bỏ qua nội soi hoặc một thủ thuật nhỏ. Nhiều chương trình tầm soát ung thư, như tầm soát ung thư cổ tử cung hay nội soi đại tràng, có mục tiêu chính là tìm và xử lý tổn thương tiền ung thư trước khi ung thư hình thành.

Mặt khác, nghe chữ "tiền ung thư" dễ khiến người bệnh hoảng sợ. Cần hiểu rằng không phải tổn thương nào cũng tiến triển thành ung thư; nhiều thay đổi nhẹ có thể tự thoái lui [4].

Một số tổn thương tiền ung thư thường gặp

• Thay đổi tế bào cổ tử cung: thường do nhiễm virus sinh u nhú ở người (HPV) nguy cơ cao kéo dài. Tổn thương mức độ thấp thường tự hết và có thể chỉ cần theo dõi; tổn thương mức độ cao có thể thành ung thư nếu không điều trị [4]. Một kết quả xét nghiệm bất thường không có nghĩa là đã bị ung thư [4].
• Barrett thực quản: tế bào lót đoạn dưới thực quản bị thay đổi, thường do dịch dạ dày trào ngược kéo dài, và có thể dẫn đến ung thư thực quản [5].
• Polyp đại tràng: khối mô phát triển bất thường ở lớp lót ruột, là một yếu tố nguy cơ của ung thư đại tràng [6]. Cắt polyp khi nội soi giúp giảm nguy cơ này.

Theo dõi và xử lý thế nào

Cách xử lý tuỳ vị trí và mức độ loạn sản:

• Theo dõi định kỳ với tổn thương nhẹ, có khả năng tự thoái lui [4].
• Cắt bỏ hoặc phá huỷ tổn thương với tổn thương mức độ cao: ở cổ tử cung có thể khoét chóp, cắt bằng vòng điện, dùng laser hoặc áp lạnh [4]; ở đại tràng, polyp thường được cắt qua nội soi.
• Loại bỏ yếu tố thúc đẩy: bỏ thuốc lá, hạn chế rượu, điều trị trào ngược, tiêm phòng HPV, diệt vi khuẩn H. pylori khi có chỉ định.

Điều quan trọng nhất là không bỏ lịch hẹn tái khám. Tổn thương tiền ung thư thường không gây triệu chứng, nên chỉ phát hiện được qua xét nghiệm và nội soi đúng hẹn.

Câu hỏi nên hỏi bác sĩ

• Tổn thương của tôi là loại gì và ở mức độ nào?
• Khả năng tổn thương này tiến triển thành ung thư là cao hay thấp?
• Tôi nên theo dõi hay cần cắt bỏ ngay, và nếu theo dõi thì bao lâu kiểm tra lại một lần?
• Tôi có thể làm gì trong sinh hoạt để giảm nguy cơ?
• Người thân của tôi có cần tầm soát không?

Nguồn tham khảo

1. NCI Dictionary of Cancer Terms, precancerous: https://www.cancer.gov/publications/dictionaries/cancer-terms/def/precancerous
2. NCI Dictionary of Cancer Terms, dysplasia: https://www.cancer.gov/publications/dictionaries/cancer-terms/def/dysplasia
3. National Cancer Institute, What Is Cancer?: https://www.cancer.gov/about-cancer/understanding/what-is-cancer
4. National Cancer Institute, Understanding Cervical Changes: https://www.cancer.gov/types/cervical/understanding-cervical-changes
5. NCI Dictionary of Cancer Terms, Barrett esophagus: https://www.cancer.gov/publications/dictionaries/cancer-terms/def/barrett-esophagus
6. NCI Dictionary of Cancer Terms, colon polyp: https://www.cancer.gov/publications/dictionaries/cancer-terms/def/colon-polyp