Ung thư xương có mấy giai đoạn?

Ung thư xương thường được mô tả theo các giai đoạn từ I đến IV, nhưng cách phân chia có thể khác nhau tùy loại ung thư, mức độ ác tính và hệ thống bệnh viện sử dụng. Hiểu đơn giản, bác sĩ đánh giá khối u còn khu trú trong xương hay đã lan ra mô lân cận, hạch hoặc cơ quan khác, từ đó lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp cho từng người.

Vì sao ung thư xương không chỉ có một cách chia giai đoạn?

“Ung thư xương” là tên gọi chung cho nhiều bệnh khác nhau. Một số loại bắt nguồn trực tiếp từ xương, chẳng hạn sarcoma xương, sarcoma Ewing, sarcoma sụn hoặc sarcoma đa hình không biệt hóa. Mỗi loại có đặc điểm phát triển, độ ác tính và nguy cơ lan rộng khác nhau.

Các nghiên cứu về sarcoma nhấn mạnh rằng đây là nhóm bệnh không đồng nhất, nghĩa là có nhiều phân nhóm sinh học và đặc điểm phân tử khác nhau. Vì vậy, kết quả xét nghiệm mô bệnh học, hóa mô miễn dịch và trong một số trường hợp là xét nghiệm gen có thể hỗ trợ xác định chính xác loại u [4]. Chẩn đoán đúng loại ung thư là bước quan trọng trước khi kết luận về giai đoạn và kế hoạch điều trị.

Ngoài ra, bác sĩ có thể sử dụng hệ thống TNM, trong đó T mô tả kích thước và mức độ lan tại chỗ của khối u, N mô tả tình trạng hạch lympho và M cho biết có di căn xa hay không. Với một số sarcoma xương, bác sĩ còn quan tâm đến độ mô học, tức mức độ bất thường và ác tính của tế bào ung thư.

Vì vậy, không nên chỉ dựa vào kích thước khối u để tự xác định giai đoạn. Hai người có khối u cùng kích thước vẫn có thể có giai đoạn khác nhau nếu một người có di căn phổi, xâm lấn mạch máu hoặc có độ ác tính cao hơn.

Các giai đoạn thường gặp

Giai đoạn I

Đây thường là giai đoạn khối u còn khu trú tại xương và có độ ác tính thấp hơn. Khối u chưa lan đến cơ quan xa. Tùy hệ thống phân loại, giai đoạn này có thể tiếp tục được chia thành các nhóm nhỏ dựa trên kích thước hoặc mức độ lan trong xương.

Ung thư xương giai đoạn sớm đôi khi chưa gây triệu chứng rõ ràng. Người bệnh có thể chỉ thấy đau âm ỉ, đau tăng dần, sưng tại vùng tổn thương hoặc hạn chế vận động. Một số trường hợp được phát hiện sau khi chụp X quang hoặc cộng hưởng từ vì đau kéo dài.

Giai đoạn II

Ở giai đoạn II, khối u vẫn có thể chưa di căn xa nhưng thường có độ ác tính cao hơn. Tế bào ung thư có xu hướng phát triển nhanh và nguy cơ lan rộng cao hơn so với giai đoạn I.

Khối u có thể phá hủy nhiều vùng xương, lan qua vỏ xương hoặc tạo thành phần mô mềm bên ngoài xương. Tuy nhiên, việc có mô mềm quanh u không đồng nghĩa chắc chắn với giai đoạn IV. Bác sĩ cần kết hợp hình ảnh học, sinh thiết và đánh giá toàn thân để phân loại chính xác.

Một ví dụ cho thấy sự phức tạp của đánh giá tại chỗ là sarcoma Ewing ở đầu trên xương cánh tay. Trong trường hợp được báo cáo, khối u lan đến cơ tam đầu nhưng chưa ảnh hưởng cơ delta, nhóm cơ chóp xoay hoặc bó mạch thần kinh [1]. Những thông tin như vậy giúp bác sĩ lập kế hoạch phẫu thuật bảo tồn chi và tái tạo xương, chứ không chỉ dùng để gọi tên giai đoạn.

Giai đoạn III

Trong một số hệ thống phân loại sarcoma xương, giai đoạn III được dùng khi có nhiều ổ ung thư trong cùng một xương hoặc bệnh có đặc điểm lan rộng tại chỗ đáng kể, nhưng chưa nhất thiết có di căn xa. Tuy nhiên, không phải mọi loại ung thư xương đều chia giai đoạn III theo đúng cách này.

Do đó, khi nghe bác sĩ nói “giai đoạn III”, người bệnh nên hỏi lại bệnh viện đang sử dụng hệ thống nào và giai đoạn đó dựa trên những yếu tố nào. Cùng một con số giai đoạn có thể mang ý nghĩa khác nhau giữa các loại ung thư.

Giai đoạn IV

Giai đoạn IV thường được hiểu là ung thư đã di căn đến cơ quan xa. Với ung thư xương, phổi là một trong những vị trí cần đặc biệt đánh giá, ngoài ra có thể xem xét các xương khác hoặc cơ quan khác tùy từng bệnh.

Một ca sarcoma Ewing ở xương cánh tay được báo cáo có các nốt ở phổi khi đánh giá ban đầu, vì vậy được xem là có bệnh ở xa. Sau hóa trị trước phẫu thuật, các nốt phổi và phần lan vào mô mềm biến mất trên đánh giá tiếp theo [1]. Trường hợp này cho thấy giai đoạn có thể được đánh giá lại trong quá trình điều trị, nhưng việc thay đổi hình ảnh sau điều trị không có nghĩa là người bệnh ban đầu chưa từng có bệnh di căn.

Ngược lại, trong một báo cáo về trẻ nhỏ mắc sarcoma Ewing ở thân xương chày, bệnh được mô tả là khu trú; một nốt phổi rất nhỏ được xem là không đặc hiệu nên cần theo dõi và đánh giá trong bối cảnh tổng thể [2]. Điều này cho thấy không phải mọi nốt bất thường trên phổi đều là di căn.

Bác sĩ xác định giai đoạn bằng cách nào?

Quy trình thường gồm nhiều bước. Trước tiên là thăm khám, hỏi vị trí đau, thời gian xuất hiện triệu chứng, tình trạng sưng, hạn chế vận động và tiền sử chấn thương. Sau đó, người bệnh có thể được chỉ định X quang, chụp cộng hưởng từ để khảo sát khối u tại xương và mô mềm, cùng chụp cắt lớp vi tính (CT) ngực hoặc phương tiện phù hợp để tìm tổn thương ở phổi.

Sinh thiết là bước rất quan trọng. Mẫu mô được phân tích để xác định loại ung thư và độ ác tính. Không nên tự ý cắt bỏ hoặc sinh thiết tại cơ sở chưa có kinh nghiệm về u xương, vì đường sinh thiết có thể ảnh hưởng đến phẫu thuật sau này.

Một báo cáo về sarcoma đa hình không biệt hóa độ cao ở xương cho thấy tổn thương ban đầu có thể bị nhầm với vấn đề lành tính hoặc hậu quả chấn thương. Chẩn đoán cuối cùng chỉ được xác nhận sau khi diễn tiến lâm sàng, hình ảnh học và sinh thiết được đánh giá lại [3]. Vì thế, đau xương dai dẳng, sưng tăng dần hoặc triệu chứng không phù hợp với chấn thương thông thường cần được kiểm tra đầy đủ.

Người bệnh nên hiểu kết quả giai đoạn như thế nào?

Giai đoạn giúp bác sĩ ước lượng mức độ lan rộng và lựa chọn điều trị, nhưng không phải là lời tiên đoán tuyệt đối cho từng cá nhân. Điều trị có thể gồm hóa trị, phẫu thuật, xạ trị trong một số trường hợp, thuốc nhắm trúng đích hoặc các phương pháp khác tùy loại bệnh. Với một số sarcoma, việc bảo tồn chi và tái tạo xương có thể được cân nhắc khi kiểm soát được khối u và bảo đảm an toàn ung thư học [1, 2].

Người bệnh nên hỏi bác sĩ bốn điểm chính: loại ung thư xương cụ thể là gì, độ mô học ra sao, bệnh đã lan đến đâu và mục tiêu điều trị hiện tại là gì. Nếu kết quả hình ảnh chưa rõ, bác sĩ có thể cần hội chẩn đa chuyên khoa hoặc thực hiện thêm xét nghiệm. Mỗi trường hợp khác nhau về tuổi, vị trí khối u, sức khỏe chung, khả năng phẫu thuật và đáp ứng điều trị.

Nếu bạn hoặc người thân được thông báo mắc ung thư xương, hãy trao đổi trực tiếp với bác sĩ ung bướu và nhóm chuyên về u xương để được giải thích chính xác giai đoạn, thay vì tự kết luận chỉ từ một kết quả chụp chiếu.

Nguồn tham khảo

1. Proximal Humerus Ewing Sarcoma: Technical Challenges and Strategies for Bone Defect Reconstruction. PMC
2. Limb Salvage for Entire Tibial Ewing Sarcoma in a 4-year-Old Child Using Extracorporeal Irradiation and Free Flap Reconstruction: A Case Report and Surgical Technique. PMC
3. High-Grade Undifferentiated Pleomorphic Sarcoma of the Distal Tibia Presenting as a Radiographically Benign-Appearing Lesion: A Case Report and Review of the Literature. PMC
4. Next-Generation Sequencing in Translational Sarcoma Research: Biological Insights and Emerging Directions. PMC