Ung thư vú có tái phát không và làm sao theo dõi?

Ung thư vú có thể tái phát, nhưng không phải người bệnh nào cũng gặp tình trạng này. Tái phát có thể xuất hiện tại vùng vú hoặc thành ngực, ở hạch lân cận, hoặc tại cơ quan xa; vì vậy theo dõi định kỳ và báo sớm các dấu hiệu bất thường rất quan trọng. Mỗi trường hợp có nguy cơ khác nhau, tùy giai đoạn bệnh, đặc điểm tế bào ung thư, phương pháp điều trị và sức khỏe chung.

Tái phát ung thư vú là gì?

Tái phát là khi ung thư vú xuất hiện trở lại sau một thời gian điều trị. Có thể chia thành ba dạng chính.

Tái phát tại chỗ xảy ra ở vùng vú đã phẫu thuật, thành ngực hoặc vùng da gần đó. Tái phát tại vùng thường liên quan đến các hạch ở nách, phía trên hoặc dưới xương đòn.

Tái phát di căn, còn gọi là tái phát từ xa, là khi tế bào ung thư di chuyển đến các cơ quan khác như xương, gan, phổi hoặc não. Tình trạng này khác với một ung thư mới phát sinh ở vú bên đối diện.

Người từng bị ung thư vú cũng có thể xuất hiện ung thư vú nguyên phát mới ở bên còn lại. Một nghiên cứu định nghĩa ung thư vú đối bên xuất hiện sau ít nhất 12 tháng kể từ ung thư ban đầu. Trong nhóm nghiên cứu này, khoảng thời gian trung vị từ ung thư đầu tiên đến ung thư đối bên là 9 năm, với khoảng ghi nhận từ 1 đến 44 năm [3]. Điều này cho thấy việc theo dõi không chỉ cần tập trung vào nguy cơ tái phát sớm.

Một khối bất thường ở vú hoặc vùng ngực sau điều trị không phải lúc nào cũng là tái phát. Đó có thể là sẹo phẫu thuật, nang, viêm, thay đổi do xạ trị hoặc một ung thư mới. Chẩn đoán cần dựa trên khám, chụp hình ảnh và trong một số trường hợp là sinh thiết.

Những yếu tố ảnh hưởng đến nguy cơ tái phát

Nguy cơ tái phát thường được bác sĩ đánh giá dựa trên giai đoạn lúc chẩn đoán, kích thước khối u, tình trạng hạch, mức độ lan rộng, độ mô học và các thụ thể của tế bào ung thư. Các thụ thể thường được xét nghiệm gồm thụ thể hormone, như estrogen và progesterone, cùng với HER2. Ung thư vú âm tính bộ ba, tức không có các thụ thể hormone và HER2, thường cần kế hoạch theo dõi và điều trị khác với ung thư vú có thụ thể hormone.

Đáp ứng với điều trị trước phẫu thuật cũng có thể cung cấp thông tin tiên lượng. Trong một nghiên cứu trên 160 phụ nữ sau mãn kinh bị ung thư vú có thụ thể hormone dương tính, được điều trị nội tiết trước phẫu thuật, thời gian theo dõi trung vị là 113 tháng. Đáp ứng bệnh học tốt hơn liên quan độc lập với thời gian không tái phát, thời gian không bệnh ở xa và sống còn đặc hiệu do ung thư vú tốt hơn [2]. Nghiên cứu này cũng cho thấy người có điểm PEPI từ 0 đến 1 có kết quả dài hạn tốt hơn người có điểm cao hơn [2]. PEPI là chỉ số được tính sau điều trị nội tiết trước mổ, dựa trên một số đặc điểm của khối u và hạch. Đây là công cụ hỗ trợ bác sĩ đánh giá nguy cơ, không phải thước đo có thể tự áp dụng tại nhà.

Một nghiên cứu khác phát hiện nhóm tế bào ung thư vú chưa trưởng thành, có mức BCL11B cao, liên quan đáng kể với tái phát sớm ở người đã hóa trị [1]. Kết quả này giúp các nhà khoa học hiểu thêm về tình trạng tế bào ung thư còn tồn tại và kháng thuốc. Tuy nhiên, BCL11B hiện không phải là xét nghiệm theo dõi thường quy cho tất cả người bệnh, và người bệnh không nên tự suy đoán nguy cơ chỉ từ một dấu ấn nghiên cứu.

Điều trị đầy đủ theo chỉ định, dùng thuốc nội tiết đúng thời gian, không hút thuốc, duy trì vận động phù hợp và kiểm soát bệnh mạn tính có thể hỗ trợ sức khỏe lâu dài. Những yếu tố này không bảo đảm ngăn tái phát, nhưng giúp người bệnh hồi phục và tiếp tục điều trị tốt hơn.

Theo dõi sau điều trị thường gồm những gì?

Lịch theo dõi cần được cá thể hóa. Trong những lần tái khám, bác sĩ thường hỏi về triệu chứng mới, thuốc đang dùng, tác dụng phụ, sức khỏe tinh thần và khả năng sinh hoạt. Khám có thể bao gồm vùng vú, thành ngực, sẹo phẫu thuật, hạch vùng cổ, trên xương đòn và nách.

Chụp nhũ ảnh định kỳ thường được sử dụng để theo dõi mô vú còn lại hoặc vú đối diện, đặc biệt sau phẫu thuật bảo tồn vú. Thời điểm chụp đầu tiên và khoảng cách giữa các lần chụp phụ thuộc vào loại phẫu thuật, xạ trị, kết quả trước đó và hướng dẫn của bác sĩ. Một số người có mô vú dày, nguy cơ di truyền cao hoặc đặc điểm đặc biệt có thể cần siêu âm hoặc cộng hưởng từ vú. Các xét nghiệm này không thay thế việc khám và không phải ai cũng cần thực hiện.

Ở người không có triệu chứng, chụp cắt lớp vi tính, chụp PET, xạ hình xương hoặc xét nghiệm máu chuyên sâu thường không được chỉ định thường quy chỉ để tìm tái phát. Việc làm quá nhiều xét nghiệm có thể phát hiện những thay đổi chưa chắc nguy hiểm, gây lo lắng, tốn kém và dẫn đến thủ thuật không cần thiết. Mô hình nghiên cứu về ung thư vú âm tính bộ ba giai đoạn II và III cũng được xây dựng dựa trên các khuyến cáo theo dõi hiện hành, cho thấy kế hoạch giám sát cần gắn với giai đoạn và phân nhóm bệnh, thay vì áp dụng một lịch giống nhau cho mọi người [4].

Người bệnh nên giữ hồ sơ điều trị gồm kết quả giải phẫu bệnh, tình trạng thụ thể hormone và HER2, thông tin phẫu thuật, hóa trị, xạ trị, thuốc nội tiết hoặc thuốc điều trị đích. Những dữ liệu này giúp bác sĩ mới hiểu chính xác nguy cơ và lựa chọn xét nghiệm phù hợp.

Khi nào cần liên hệ bác sĩ sớm?

Hãy liên hệ cơ sở điều trị nếu xuất hiện một khối mới ở vú, thành ngực, nách hoặc trên xương đòn; vùng da dày lên, loét, đỏ kéo dài; núm vú tiết dịch bất thường hoặc tụt vào mới xuất hiện; đau khu trú dai dẳng và tăng dần; sưng một bên tay; ho kéo dài, khó thở, đau xương liên tục, đau đầu mới xuất hiện, yếu hoặc tê một bên cơ thể, vàng da, sụt cân không chủ ý.

Các triệu chứng trên không đồng nghĩa chắc chắn với tái phát. Nhiều nguyên nhân lành tính cũng có thể gây ra chúng. Tuy vậy, không nên chờ đến lịch hẹn tiếp theo nếu triệu chứng kéo dài, tiến triển hoặc làm ảnh hưởng rõ đến sinh hoạt.

Cuối cùng, tái khám không chỉ nhằm phát hiện ung thư. Đây còn là dịp xử lý phù bạch huyết, đau sau mổ, mãn kinh sớm, loãng xương, vấn đề tình dục, giấc ngủ và nỗi sợ tái phát. Người bệnh nên trao đổi trực tiếp với bác sĩ điều trị để lập lịch theo dõi riêng, phù hợp với loại ung thư, giai đoạn, phương pháp đã điều trị và tình trạng sức khỏe hiện tại.

Nguồn tham khảo

1. BCL11B predetermines a persister state in breast cancer that is reversed by TNFα. PMC
2. Combined Pathological Response and PEPI Score Improves Long-term Prognostic Stratification in HR-positive Breast Cancer Following Neoadjuvant Endocrine Therapy. PMC
3. Clinicopathological characteristics and potential impact of previous treatment history in metachronous contralateral breast cancer: Insights from a real-world retrospective study. PMC
4. Recurrence detection in patients with triple-negative breast cancer following the current standard of care: a microsimulation model. PMC