U lympho có tái phát không và làm sao theo dõi?

Có, ung thư u lympho có thể tái phát sau khi đã đáp ứng hoặc thuyên giảm hoàn toàn, nhưng nguy cơ này khác nhau rất nhiều giữa từng người. Loại u lympho, vị trí tổn thương, giai đoạn bệnh, mức độ đáp ứng điều trị và sức khỏe chung đều ảnh hưởng đến cách theo dõi sau điều trị.

“Tái phát” không đồng nghĩa với hết cơ hội điều trị. Khi nghi ngờ bệnh trở lại, bác sĩ thường cần đánh giá lại cẩn thận để xác định vị trí, mức độ bệnh và lựa chọn điều trị phù hợp nhất cho từng trường hợp.

Hiểu đúng về tái phát và diễn tiến của u lympho

U lympho là nhóm ung thư xuất phát từ hệ bạch huyết, gồm nhiều thể bệnh khác nhau. Có thể chia đơn giản thành u lympho Hodgkin và không Hodgkin, trong đó u lympho không Hodgkin lại bao gồm nhiều thể tế bào B và tế bào T. Vì vậy, không thể dùng một tỷ lệ tái phát chung cho tất cả người bệnh.

Bệnh có thể tái phát tại vị trí cũ, ở hạch bạch huyết khác, hoặc ở cơ quan ngoài hạch như xương, ruột, da, thần kinh trung ương hay những vị trí ít gặp khác. Một số thể diễn tiến chậm có thể được theo dõi trong thời gian dài trước khi cần điều trị. Chẳng hạn, nghiên cứu về u lympho nang nguyên phát ở ruột ghi nhận người không có triệu chứng có thể được áp dụng chiến lược theo dõi chủ động và có kết quả thuận lợi. Tuy nhiên, người có biến chứng như xuất huyết tiêu hóa hoặc tắc ruột cần can thiệp tích cực hơn [3].

Ngược lại, một số thể u lympho diễn tiến nhanh cần được theo dõi sát hơn vì có thể tiến triển hoặc tái phát sớm. Ví dụ, u lympho tế bào T đường ruột dạng đơn hình là bệnh hiếm nhưng có tính chất ác tính cao. Nghiên cứu ở nhóm bệnh này cho thấy nguy cơ tái phát tại hệ thần kinh trung ương là một vấn đề cần được lưu ý khi xây dựng chiến lược điều trị và theo dõi [5].

Điều quan trọng là phân biệt tái phát với các vấn đề khác sau điều trị. Hạch to, mệt mỏi, sụt cân hoặc đau có thể do nhiều nguyên nhân, như nhiễm trùng, tác dụng phụ kéo dài của thuốc, bệnh lý tuyến giáp, thiếu máu hoặc bệnh khác. Vì vậy, không nên tự kết luận rằng mọi triệu chứng mới đều là ung thư trở lại, nhưng cũng không nên bỏ qua.

Bằng chứng cho thấy tiên lượng khác nhau theo từng thể bệnh

Kết quả điều trị u lympho ngày nay đã cải thiện nhờ hóa trị, thuốc miễn dịch và các phương pháp điều trị cá thể hóa. Tuy nhiên, đáp ứng ban đầu tốt không bảo đảm bệnh sẽ không bao giờ quay lại, do vẫn có những người bệnh tái phát hoặc không đạt thuyên giảm hoàn toàn.

Trong nghiên cứu trên 424 người bị u lympho tế bào B lớn lan tỏa nguyên phát ở xương, thời gian theo dõi trung vị là 36 tháng. Tỷ lệ sống còn toàn bộ sau 3 năm là 81,3%, trong khi tỷ lệ sống không tiến triển bệnh sau 3 năm là 63,3% [2]. “Sống không tiến triển” nghĩa là người bệnh còn sống mà không có bằng chứng bệnh nặng lên hoặc quay lại trong khoảng thời gian theo dõi. Những con số này chỉ phản ánh nhóm u lympho nguyên phát ở xương trong nghiên cứu, không thể áp dụng trực tiếp cho mọi dạng u lympho.

Ở nghiên cứu này, chỉ số tiên lượng quốc tế nguy cơ cao liên quan với khả năng sống còn kém hơn. Albumin máu thấp, một chỉ dấu có thể phản ánh tình trạng dinh dưỡng hoặc bệnh lý toàn thân, liên quan với nguy cơ diễn tiến bệnh cao hơn [2]. Đây là lý do bác sĩ không chỉ nhìn vào một lần chụp phim, mà thường đánh giá tổng thể loại bệnh, xét nghiệm máu, mức độ lan rộng ban đầu và đáp ứng sau điều trị.

Một trường hợp u lympho tế bào B lớn lan tỏa có tổn thương ở dương vật và dạ dày đã đạt thuyên giảm chuyển hóa hoàn toàn trên chụp PET/CT sau điều trị hóa miễn dịch [6]. Chụp PET/CT là kỹ thuật vừa cho thấy cấu trúc cơ thể vừa đánh giá vùng mô có hoạt động chuyển hóa bất thường. Tuy nhiên, việc có cần chụp PET/CT định kỳ hay không phụ thuộc từng người, vì không phải mọi thể u lympho đều cần cùng một lịch chụp.

Theo dõi sau điều trị thường gồm những gì?

Mục tiêu theo dõi là phát hiện sớm dấu hiệu bệnh trở lại, xử trí tác dụng phụ muộn và giúp người bệnh phục hồi chất lượng sống. Lịch tái khám nên do bác sĩ huyết học hoặc ung bướu lập riêng, dựa trên loại u lympho và phác đồ đã dùng.

Trong mỗi lần tái khám, bác sĩ thường hỏi về triệu chứng mới, khám hạch ở cổ, nách, bẹn và khám các cơ quan liên quan nếu cần. Các dấu hiệu nên báo sớm gồm sốt không rõ nguyên nhân, đổ mồ hôi đêm nhiều, sụt cân không chủ ý, mệt tăng dần, hạch lớn lên, đau hoặc căng tức kéo dài tại một vùng, ngứa dai dẳng, ho kéo dài, khó thở, đau bụng, tiêu chảy hoặc chảy máu bất thường.

Xét nghiệm máu có thể được chỉ định để đánh giá công thức máu, chức năng gan thận và các chỉ số khác tùy bối cảnh. Kết quả xét nghiệm bất thường không tự nó khẳng định tái phát, nhưng có thể là lý do để bác sĩ kiểm tra thêm.

Chẩn đoán hình ảnh như siêu âm, chụp cắt lớp vi tính (CT) hoặc chụp PET/CT thường được dùng khi có triệu chứng, dấu hiệu khám bất thường hoặc cần đánh giá đáp ứng. Một báo cáo về u lympho tế bào B lớn trong lòng mạch cho thấy nhiều lần chụp cắt lớp vi tính không phát hiện khối u rõ ràng trước khi bệnh được xác định bằng sinh thiết [4]. Điều này nhấn mạnh rằng hình ảnh bình thường không phải lúc nào cũng loại trừ hoàn toàn bệnh, nhất là với các thể hiếm. Khi nghi ngờ tái phát, sinh thiết mô thường rất quan trọng để xác nhận chẩn đoán.

Ở một số trường hợp đã dùng thuốc nhắm vào CD19, bác sĩ có thể cần kiểm tra lại đặc điểm của tế bào u nếu bệnh tái phát. Nghiên cứu về thuốc tafasitamab cho thấy biểu hiện CD19 vẫn được bảo tồn ở nhiều mẫu bệnh phẩm sau điều trị, nhưng việc chọn thuốc tiếp theo vẫn cần dựa vào xét nghiệm mô bệnh học và tình trạng thực tế của người bệnh [1].

Người bệnh có thể làm gì giữa các lần tái khám?

Thông tin dưới đây là hướng dẫn sức khỏe chung, không thay thế kế hoạch theo dõi của bác sĩ. Hãy giữ sổ hoặc ghi chú trên điện thoại về các triệu chứng mới, thời điểm xuất hiện, mức độ nặng và thuốc đang dùng. Mang thông tin này khi tái khám sẽ giúp bác sĩ đánh giá chính xác hơn.

Người bệnh nên dùng thuốc đúng hướng dẫn, không tự mua thuốc nam, thực phẩm chức năng hoặc thuốc giảm đau kéo dài mà chưa hỏi bác sĩ. Một số sản phẩm có thể ảnh hưởng gan, thận, xét nghiệm máu hoặc tương tác với thuốc điều trị. Dinh dưỡng đủ năng lượng và đạm, vận động nhẹ phù hợp sức khỏe, ngủ đủ và tránh thuốc lá giúp hỗ trợ hồi phục, dù không thể thay thế điều trị ung thư.

Cần đi khám sớm nếu xuất hiện triệu chứng nặng như khó thở, đau ngực, sốt kéo dài, chảy máu, đau đầu dữ dội, yếu liệt, lú lẫn, đau bụng cấp hoặc tắc ruột. Với người từng có u lympho ở hệ thần kinh, ruột, xương hoặc cơ quan đặc biệt, bác sĩ có thể dặn thêm những dấu hiệu cảnh báo riêng.

Mỗi trường hợp u lympho có nguy cơ tái phát và kế hoạch theo dõi khác nhau. Vì vậy, hãy trao đổi trực tiếp với bác sĩ điều trị về thể bệnh của bạn, mức đáp ứng hiện tại, lịch tái khám, xét nghiệm cần làm và những triệu chứng cần liên hệ ngay.

Nguồn tham khảo

1. CD19 expression is preserved following CD19-directed monoclonal antibody therapy with tafasitamab. PMC
2. Clinical Characteristics and Prognostic Factors of Primary Bone Diffuse Large B‐Cell Lymphoma: A Retrospective Study. PMC
3. Clinical features of primary intestinal follicular lymphoma: A single-center retrospective study. PMC
4. Intravascular Large B‐Cell Lymphoma Presenting as Recurrent Cryptogenic Strokes: A Diagnostic Challenge. PMC
5. Modified Newcastle Regimen Improves Survival Despite Central Nervous System Relapse in Monomorphic Epitheliotropic Intestinal T‐Cell Lymphoma. PMC
6. Painful penile mass as an initial manifestation of systemic diffuse large B-cell lymphoma: a case report. PMC