U lympho có chữa được không?

Có, nhiều trường hợp ung thư u lympho có thể được chữa khỏi, đặc biệt khi bệnh đáp ứng hoàn toàn sau điều trị và không tái phát trong thời gian theo dõi. Tuy nhiên, khả năng chữa khỏi phụ thuộc vào loại u lympho, giai đoạn bệnh, đặc điểm tế bào ung thư, tuổi, sức khỏe chung và mức độ đáp ứng với điều trị. Một số thể khác có thể kiểm soát lâu dài như một bệnh mạn tính, dù chưa thể khẳng định khỏi hoàn toàn.

U lympho là bệnh gì và vì sao khả năng chữa bệnh khác nhau?

U lympho là nhóm ung thư xuất phát từ tế bào lympho, một loại tế bào của hệ miễn dịch. Đây không phải là một bệnh duy nhất. Hai nhóm lớn thường được nhắc đến là u lympho Hodgkin và u lympho không Hodgkin. Trong mỗi nhóm lại có nhiều phân nhóm tế bào B, tế bào T hoặc các dạng đặc biệt khác.

Điểm quan trọng là mỗi phân nhóm có tốc độ phát triển và độ nhạy với thuốc khác nhau. Có thể hình dung một số u lympho phát triển nhanh nhưng lại đáp ứng tốt với hóa trị hoặc thuốc miễn dịch. Ngược lại, một số thể phát triển chậm, diễn tiến kéo dài, có thể tái phát nhưng thường được kiểm soát trong nhiều năm.

Bệnh cũng được phân chia theo giai đoạn, thường dựa vào vị trí các hạch, cơ quan ngoài hạch, tình trạng tủy xương và một số dấu hiệu toàn thân. Giai đoạn sớm thường tạo thuận lợi cho điều trị, nhưng giai đoạn tiến xa không đồng nghĩa chắc chắn là hết cơ hội. U lympho có đặc điểm khác với nhiều ung thư đặc: ngay cả khi đã lan đến nhiều vùng, bệnh vẫn có thể đáp ứng tốt với điều trị ở một số người.

Các nghiên cứu gần đây cho thấy những tiến bộ trong điều trị u lympho đã góp phần cải thiện thời gian sống của người bệnh [1]. Tuy nhiên, “sống lâu hơn” và “chữa khỏi hoàn toàn” không phải lúc nào cũng đồng nghĩa. Bác sĩ cần theo dõi trong thời gian phù hợp để đánh giá bệnh có còn hoạt động, có tái phát hay không.

Những yếu tố ảnh hưởng đến khả năng chữa khỏi

Trước hết là phân nhóm mô bệnh học. Kết quả sinh thiết hạch hoặc tổn thương nghi ngờ giúp xác định chính xác loại u lympho. Xét nghiệm này thường được kết hợp với hóa mô miễn dịch và các xét nghiệm chuyên sâu khác. Không nên chỉ dựa vào vị trí nổi hạch hoặc kích thước hạch để dự đoán tiên lượng.

Tiếp theo là giai đoạn và mức độ lan rộng. Bác sĩ có thể chỉ định chụp cắt lớp, chụp PET, xét nghiệm máu, xét nghiệm tủy xương hoặc các kiểm tra khác tùy trường hợp. Một số yếu tố như khối u lớn, có triệu chứng sốt kéo dài, đổ mồ hôi ban đêm, sụt cân không chủ ý, hoặc ảnh hưởng đến cơ quan quan trọng có thể làm kế hoạch điều trị phức tạp hơn.

Tuổi và sức khỏe nền cũng có vai trò. Người lớn tuổi hoặc có bệnh tim, phổi, gan, thận có thể không phù hợp với phác đồ mạnh nhất. Khi đó, bác sĩ thường cân bằng giữa khả năng kiểm soát ung thư và nguy cơ tác dụng phụ. Nghiên cứu về u lympho tại vú nam cho thấy tuổi, phân nhóm mô bệnh học, giai đoạn và phương pháp điều trị có liên quan đến kết quả sống còn trong nhóm bệnh nhân này [3]. Tuy đây là một vị trí bệnh hiếm và không thể áp dụng nguyên xi cho mọi người, kết quả này minh họa rằng tiên lượng cần được đánh giá theo từng cá nhân.

Một số u lympho có vị trí đặc biệt, chẳng hạn ở hệ thần kinh trung ương, thường khó điều trị hơn vì nhiều thuốc khó đi qua hàng rào bảo vệ não. Một báo cáo chỉ gồm năm người bệnh đã khảo sát phác đồ thử nghiệm cho u lympho hệ thần kinh trung ương nguyên phát. Bốn người hoàn tất các chu kỳ dự kiến và đạt đáp ứng một phần sớm, nhưng tất cả đều gặp biến cố bất lợi nghiêm trọng, chủ yếu liên quan đến huyết học; quy mô quá nhỏ nên chưa thể kết luận chắc chắn về hiệu quả [2]. Điều này cho thấy kết quả của một phương pháp mới không nên được suy rộng thành bảo đảm chữa khỏi cho mọi bệnh nhân.

Điều trị hiện nay có thể gồm những gì?

Tùy loại bệnh, bác sĩ có thể sử dụng hóa trị, thuốc kháng thể đơn dòng, thuốc nhắm trúng đích, xạ trị, ghép tế bào gốc hoặc các liệu pháp miễn dịch hiện đại. Nhiều người được phối hợp nhiều phương pháp để tăng khả năng loại bỏ tế bào u lympho.

Thuốc kháng thể đơn dòng nhận diện một dấu ấn trên tế bào ung thư và hỗ trợ hệ miễn dịch tiêu diệt tế bào bệnh. Thuốc nhắm trúng đích tác động vào những đường truyền cần thiết cho sự sống hoặc phát triển của tế bào u. Khi bệnh tái phát hoặc không đáp ứng, bác sĩ có thể cân nhắc phác đồ khác, thử nghiệm lâm sàng hoặc liệu pháp tế bào tùy điều kiện.

Sau điều trị, “đáp ứng hoàn toàn” thường có nghĩa là chưa phát hiện bằng chứng bệnh bằng những phương tiện đang sử dụng. Điều này rất đáng mừng nhưng không phải lời bảo đảm tuyệt đối rằng bệnh sẽ không bao giờ quay lại. Ngược lại, đáp ứng một phần cũng có thể là bước trung gian để tiếp tục điều trị hoặc chuyển sang phương pháp khác.

Một số thể u lympho đặc biệt có cách xử trí riêng. Chẳng hạn, u lympho tế bào lớn thoái sản liên quan đến túi ngực là một thực thể hiếm, được phân loại riêng trong hệ thống phân loại u lympho hiện nay [4]. Vì vậy, người bệnh không nên so sánh phác đồ của mình với người thân hoặc thông tin trên mạng nếu chưa biết chính xác phân nhóm bệnh.

Người bệnh nên làm gì sau chẩn đoán?

Điều đầu tiên là hỏi bác sĩ bốn thông tin căn bản: tôi mắc phân nhóm u lympho nào, bệnh đang ở giai đoạn nào, mục tiêu điều trị là chữa khỏi hay kiểm soát lâu dài, và cách đánh giá đáp ứng sẽ ra sao. Người bệnh cũng nên biết thời gian dự kiến của mỗi đợt điều trị, các tác dụng phụ cần báo ngay và lịch tái khám.

Điều trị u lympho có thể chiếm nhiều thời gian, làm gián đoạn công việc, vai trò gia đình và sinh hoạt hằng ngày. Nghiên cứu phỏng vấn người bệnh trẻ và trung niên nhận thấy gánh nặng thời gian đến từ lịch điều trị, việc di chuyển và chăm sóc y tế, đồng thời khiến họ phải sắp xếp lại nhịp sống [1]. Vì vậy, gia đình có thể hỗ trợ bằng cách đưa đón, ghi lại lịch dùng thuốc, chuẩn bị câu hỏi khi tái khám và giúp người bệnh duy trì dinh dưỡng, vận động phù hợp.

Trong thời gian điều trị, cần báo sớm cho cơ sở y tế khi sốt, rét run, khó thở, chảy máu bất thường, tiêu chảy kéo dài, nôn nhiều hoặc mệt lả. Người bệnh không nên tự dùng thuốc bổ, thuốc nam hay thực phẩm chức năng vì có thể tương tác với thuốc điều trị. Tiêm chủng và phòng nhiễm trùng cần được trao đổi riêng với bác sĩ. Người mắc u lympho có thể dễ bị nhiễm trùng nặng hơn, trong đó nguy cơ và diễn tiến COVID 19 đã được ghi nhận ở nhóm bệnh này [5].

Cuối cùng, hãy nhớ rằng kết quả của một người khác không dự đoán chính xác kết quả của bạn. U lympho có nhiều dạng, và cùng một loại bệnh vẫn có thể đáp ứng khác nhau giữa từng người. Bạn nên trao đổi trực tiếp với bác sĩ huyết học hoặc bác sĩ ung bướu đang điều trị để được giải thích tiên lượng dựa trên kết quả sinh thiết, xét nghiệm giai đoạn, sức khỏe tổng thể và đáp ứng thực tế của mình.

Nguồn tham khảo

1. Experiences and coping strategies of time toxicity in young and middle-aged patients with lymphoma: a descriptive qualitative study. PMC
2. Berubicin Substituted for Cytarabine in a MATRix-Based Regimen for Isolated Central Nervous System Lymphoma: A Five-Patient Case Series from the BER-PUM Study. PMC
3. Clinicopathological Characteristics and Survival Outcomes of Male Breast Lymphoma. PMC
4. A Rare Entity in Context: Breast Implant-Associated Anaplastic Large Cell Lymphoma Compared With Common Lymphoma Subtypes. PMC
5. Change in COVID-19 outcomes in lymphoma patients across pandemic waves: results of the COVID-19-lymphoma registry of the Bavarian Cancer Research Center (BZKF) 2020–2022. PMC