Tiên lượng và khả năng sống còn trong u lympho

Khi nhận chẩn đoán u lympho (lymphoma), một trong những câu hỏi đầu tiên mà nhiều người bệnh nghĩ đến là "khả năng sống còn của mình ra sao". Đây là điều dễ hiểu và hoàn toàn chính đáng. Bài viết này tổng hợp một số thông tin từ các nghiên cứu gần đây để giúp bạn hiểu hơn về tiên lượng, đồng thời nhấn mạnh rằng mỗi người có hoàn cảnh riêng nên con số chung chỉ mang tính tham khảo.

Điều trị u lympho đã tiến bộ và khả năng sống còn được cải thiện

Một tín hiệu tích cực là tỷ lệ sống còn trong u lympho nhìn chung đã cải thiện nhờ những tiến bộ trong điều trị [1]. Ví dụ, ở phụ nữ trẻ mắc u lympho Hodgkin (Hodgkin lymphoma) và u lympho tế bào B nguyên phát ở trung thất (primary mediastinal B-cell lymphoma), tỷ lệ sống còn được ghi nhận là rất tốt [7]. Điều này cho thấy nhiều thể u lympho có khả năng đáp ứng khả quan với điều trị hiện nay.

Với u lympho lớn tế bào B lan tỏa (diffuse large B-cell lymphoma) nguyên phát ở xương, một nghiên cứu trên 424 người bệnh cho thấy tỷ lệ sống còn toàn bộ (overall survival) sau 3 năm khoảng 81,3% và tỷ lệ sống không tiến triển bệnh (progression-free survival) khoảng 63,3% [6]. Nghiên cứu này ghi nhận rằng dù bệnh thường biểu hiện ở giai đoạn tiến xa, kết quả sống còn nhìn chung vẫn tương đối thuận lợi trong giai đoạn có sử dụng thuốc rituximab [6].

Các yếu tố có thể ảnh hưởng đến tiên lượng

Tiên lượng không chỉ phụ thuộc vào một yếu tố mà là sự kết hợp của nhiều yếu tố khác nhau.

Tuổi tác và thể mô bệnh học thường được nhắc đến. Trong nghiên cứu về u lympho vú ở nam giới, tuổi cao hơn và thể bệnh có tính chất tấn công mạnh có liên quan đến kết quả kém hơn, cùng với các yếu tố như giai đoạn bệnh và phương pháp điều trị [2].

Chỉ số tiên lượng quốc tế (International Prognostic Index, viết tắt IPI) cũng là một công cụ được dùng để đánh giá. Ở người bệnh u lympho ở xương, nhóm có IPI cao (điểm 3 đến 5) được ghi nhận có tỷ lệ sống còn toàn bộ thấp hơn [6]. Ngoài ra, tình trạng giảm albumin trong máu (hypoalbuminemia) cũng được xác định là một yếu tố dự báo liên quan đến sống không tiến triển bệnh [6].

Với u lympho không Hodgkin nguyên phát ở vùng mắt và phần phụ (ocular-adnexal), phần lớn người bệnh trong một nhóm nghiên cứu biểu hiện ở giai đoạn sớm, thể trạng tốt và chỉ số IPI thấp, và các yếu tố này được xem xét khi đánh giá kết quả sống còn [5].

Loại u lympho khác nhau có tiên lượng khác nhau

Điều quan trọng cần hiểu là "u lympho" không phải một bệnh duy nhất mà gồm nhiều thể khác nhau, mỗi thể có diễn tiến riêng.

Một số thể có tính chất tiến triển chậm (indolent). Chẳng hạn, u lympho nang nguyên phát ở ruột (primary intestinal follicular lymphoma) được mô tả là thể B chủ yếu tiến triển chậm. Những người bệnh không có triệu chứng được theo dõi bằng chiến lược "chờ đợi và theo dõi" (watch-and-wait) và có kết quả thuận lợi, trong khi những người cần phẫu thuật do biến chứng nặng có kết quả kém hơn [8].

U lympho tế bào lớn không biệt hóa liên quan đến túi ngực (breast implant-associated anaplastic large cell lymphoma) là một thể hiếm gặp và được so sánh với các thể u lympho vú khác về sống còn toàn bộ và sống còn liên quan đến ung thư trong nghiên cứu trên dữ liệu dân số [3]. Điều này cho thấy các nhà nghiên cứu vẫn đang tiếp tục làm rõ đặc điểm và kết quả của từng thể riêng biệt.

Những khía cạnh khác của cuộc sống trong quá trình điều trị

Sống còn không chỉ là chuyện thời gian sống mà còn liên quan đến chất lượng cuộc sống trong và sau điều trị.

Một khái niệm được quan tâm là "gánh nặng thời gian" (time toxicity), tức là thời gian dành cho việc chăm sóc ung thư có thể ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày, vai trò xã hội và cả quyết định điều trị. Nghiên cứu ở người bệnh u lympho trẻ và trung niên ghi nhận gánh nặng này có thể gây căng thẳng về mặt cảm xúc, đồng thời người bệnh cũng phát triển nhiều cách ứng phó khác nhau [1].

Với phụ nữ trẻ, khả năng sinh sản là một mối quan tâm dài hạn. Vì tỷ lệ sống còn ở nhóm này khá cao, việc bảo tồn chức năng sinh sản trở nên quan trọng. Nghiên cứu cho thấy hóa trị có thể ảnh hưởng đến chức năng buồng trứng, và một số dấu ấn nội tiết như hormone chống Müller (anti-Müllerian hormone, viết tắt AMH) có thể hỗ trợ tư vấn về khả năng sinh sản trước điều trị [7].

Ngoài ra, người mắc u lympho được ghi nhận có nguy cơ cao hơn với COVID-19 nặng. Tuy nhiên, kết quả điều trị COVID-19 ở nhóm này đã cải thiện rõ theo thời gian, gắn liền với tỷ lệ tiêm vaccine cao hơn và các phương pháp điều trị như kháng thể đơn dòng và thuốc kháng virus [4].

Nghiên cứu vẫn đang tiếp tục

Các nhà khoa học đang không ngừng tìm cách hiểu rõ hơn về kết quả điều trị. Một số nghiên cứu sử dụng dữ liệu thực tế để đối chiếu với các thử nghiệm lâm sàng, chẳng hạn việc xây dựng nhóm chứng bên ngoài (external control arm) từ dữ liệu đời thực nhằm so sánh kết quả trong u lympho Hodgkin giai đoạn tiến xa [9]. Điều này góp phần củng cố hiểu biết về hiệu quả điều trị.

Lời nhắn

Tiên lượng u lympho phụ thuộc vào nhiều yếu tố như thể bệnh, giai đoạn, tuổi tác và các chỉ số riêng của từng người, nên những con số trong nghiên cứu chỉ phản ánh xu hướng chung của một nhóm chứ không dự đoán chính xác cho một cá nhân. Nhiều thể u lympho có kết quả sống còn khả quan, và điều trị vẫn đang tiến bộ theo thời gian. Nếu bạn đang lo lắng về tiên lượng của mình, cách tốt nhất là trao đổi trực tiếp với bác sĩ điều trị. Bác sĩ có thể giải thích cụ thể tình trạng của bạn, các yếu tố liên quan và những lựa chọn phù hợp nhất cho hoàn cảnh riêng của bạn.

Bối cảnh tại Việt Nam

Tại Việt Nam, u lympho ác tính không Hodgkin là một nhóm ung thư của tổ chức lympho, có thể xuất hiện ở hạch hoặc ngoài hạch. Hướng dẫn Bộ Y tế ghi nhận năm 2018 có 3.508 ca mới mắc tại Việt Nam. Bệnh có thể gặp ở mọi lứa tuổi, thường gặp hơn từ 45 đến 55 tuổi và nam mắc nhiều hơn nữ. Tiên lượng không giống nhau ở mọi người, vì còn phụ thuộc vào thể bệnh, giai đoạn, vị trí tổn thương và các yếu tố xét nghiệm.

Hạch to không đau ở cổ, nách, bẹn hoặc các vị trí khác là dấu hiệu thường gặp, nhưng bệnh cũng có thể biểu hiện ở da, đường tiêu hóa, tai mũi họng, mắt hoặc hệ thần kinh. Sốt không rõ nguyên nhân, ra mồ hôi đêm, sụt trên 10% cân nặng trong 6 tháng là những dấu hiệu toàn thân liên quan đến tiên lượng xấu hơn. Chẩn đoán cần dựa trên sinh thiết hạch hoặc tổn thương, kèm xét nghiệm mô bệnh học và hóa mô miễn dịch; không nên chỉ dựa vào siêu âm hay xét nghiệm máu.

Người bệnh nên khám và điều trị tại cơ sở chuyên khoa ung bướu hoặc huyết học có khả năng sinh thiết, phân loại bệnh và đánh giá giai đoạn đầy đủ. Khi đi khám, hãy hỏi bác sĩ về các xét nghiệm cần thiết, mục tiêu điều trị, khả năng đáp ứng và quyền lợi bảo hiểm y tế để chủ động chuẩn bị kế hoạch điều trị.

Nguồn tham khảo

1. Experiences and coping strategies of time toxicity in young and middle-aged patients with lymphoma: a descriptive qualitative study. PMC
2. Clinicopathological Characteristics and Survival Outcomes of Male Breast Lymphoma. PMC
3. A Rare Entity in Context: Breast Implant-Associated Anaplastic Large Cell Lymphoma Compared With Common Lymphoma Subtypes. PMC
4. Change in COVID-19 outcomes in lymphoma patients across pandemic waves: results of the COVID-19-lymphoma registry of the Bavarian Cancer Research Center (BZKF) 2020–2022. PMC
5. Primary ocular-adnexal non-Hodgkin Lymphoma in a Peruvian cohort: An 18-year experience. PMC
6. Clinical Characteristics and Prognostic Factors of Primary Bone Diffuse Large B‐Cell Lymphoma: A Retrospective Study. PMC
7. The Impact of Chemotherapy on Gonadal Function in Female Patients with Hodgkin and Non-Hodgkin Lymphoma: A Comprehensive Analysis of Hormonal Kinetics and Implications for Fertility and Contraceptive Planning. PMC
8. Clinical features of primary intestinal follicular lymphoma: A single-center retrospective study. PMC
9. Constructing an External Control Arm Using the French REALYSA Cohort to Replicate Outcomes of a Randomized Trial Arm in Advanced Hodgkin Lymphoma. PMC