Ung thư tinh hoàn giai đoạn cuối: điều cần biết

“Ung thư tinh hoàn giai đoạn cuối” thường là cách gọi thông thường cho bệnh đã lan ra ngoài tinh hoàn, còn gọi là ung thư di căn hoặc ung thư tiến triển. Tuy vậy, đây không đồng nghĩa chắc chắn với hết cơ hội điều trị: nhiều ung thư tinh hoàn di căn vẫn có thể kiểm soát lâu dài, thậm chí đạt đáp ứng hoàn toàn, đặc biệt khi được điều trị tại cơ sở có kinh nghiệm về ung thư tế bào mầm.

Mỗi trường hợp rất khác nhau, tùy loại ung thư, vị trí di căn, mức độ đáp ứng với hóa trị và sức khỏe nền của người bệnh. Điều quan trọng là trao đổi sớm, rõ ràng với bác sĩ chuyên khoa ung bướu để hiểu mục tiêu điều trị của chính mình.

“Giai đoạn cuối” trong ung thư tinh hoàn có nghĩa gì?

Tinh hoàn có nhiều loại u khác nhau. Phổ biến nhất là ung thư tế bào mầm, được chia thành hai nhóm lớn là seminoma và không seminoma. Một số loại hiếm hơn, như u tế bào Leydig, cũng có khả năng di căn nên cần chẩn đoán hình ảnh để đánh giá đầy đủ mức độ bệnh [3].

Khi ung thư lan đến hạch bạch huyết sau phúc mạc, tức vùng sâu trong bụng gần các mạch máu lớn, phổi, gan, não hoặc cơ quan khác, bệnh được xem là tiến triển. Ung thư tinh hoàn thường lan đến hạch hoặc phổi trước, nhưng diễn tiến có thể khó dự đoán. Có báo cáo về u túi noãn hoàng, một dạng ung thư tế bào mầm không seminoma, di căn đồng thời đến phổi, não và hiếm gặp hơn là tim [4].

Cần lưu ý rằng một khối u ở tinh hoàn không phải lúc nào cũng là ung thư bắt đầu từ tinh hoàn. Rất hiếm khi ung thư từ cơ quan khác, chẳng hạn ung thư tuyến tiền liệt, di căn đến tinh hoàn. Khi đó, xét nghiệm mô bệnh học và các dấu ấn miễn dịch giúp xác định chính xác nguồn gốc khối u để chọn điều trị phù hợp [2]. Vì vậy, chẩn đoán đúng loại bệnh là bước nền tảng trước khi bàn về tiên lượng.

Bác sĩ đánh giá mức độ bệnh bằng cách nào?

Quá trình đánh giá thường bắt đầu bằng khám lâm sàng, siêu âm bìu, xét nghiệm máu và chẩn đoán hình ảnh. Phẫu thuật cắt tinh hoàn qua đường bẹn thường vừa giúp loại bỏ khối u ban đầu vừa cung cấp mô để xác định loại tế bào ung thư. Không nên tự hiểu rằng chỉ cắt tinh hoàn là đã đủ điều trị khi bệnh đã lan rộng.

Bác sĩ sẽ xem xét hình ảnh hạch bạch huyết và các cơ quan khác, đồng thời theo dõi các dấu ấn u trong máu khi phù hợp với loại u. Các dấu ấn này là những chất có thể do tế bào ung thư tạo ra. Chúng không thay thế được chẩn đoán hình ảnh hoặc mô bệnh học, nhưng có thể hỗ trợ đánh giá đáp ứng điều trị và phát hiện tái phát.

Sau hóa trị, vẫn có thể còn khối bất thường trên phim chụp. Khối đó có thể là mô sẹo, mô u lành còn sót, hoặc vẫn còn tế bào ung thư sống. Trong một trường hợp ung thư tinh hoàn di căn có kèm hội chứng rối loạn sinh tủy, phẫu thuật lấy hạch sau phúc mạc sau hóa trị đã phát hiện tế bào u còn sống trong mẫu bệnh phẩm [1]. Điều này cho thấy kế hoạch điều trị đôi khi cần phối hợp nhiều phương pháp, thay vì chỉ dựa vào một lần chụp phim.

Điều trị có thể gồm những gì?

Hóa trị chứa thuốc nhóm platinum, đặc biệt cisplatin, là nền tảng điều trị của nhiều trường hợp ung thư tinh hoàn di căn. Nghiên cứu về đặc điểm gen của ung thư tế bào mầm cho biết hóa trị nhóm platinum có thể chữa khỏi phần lớn người bệnh ở giai đoạn tiến triển, dù vẫn có một nhóm kháng thuốc hoặc tái phát [6]. “Kháng thuốc” nghĩa là ung thư không thu nhỏ như mong đợi, tiếp tục tiến triển trên hình ảnh, hoặc dấu ấn u tăng trở lại sau điều trị ban đầu.

Nếu bệnh còn sót hoặc tái phát, bác sĩ có thể cân nhắc hóa trị cứu vãn, phẫu thuật lấy tổn thương còn lại, hoặc phối hợp các biện pháp khác tùy vị trí di căn. Ở ca bệnh có di căn não, người bệnh đã cần phẫu thuật giải áp sọ cấp cứu, xạ trị toàn não, sau đó hóa trị cứu vãn và phẫu thuật tổn thương ở phổi cùng tim [4]. Đây là ví dụ về tính phức tạp của bệnh lan rộng, không phải là phác đồ áp dụng cho mọi người.

Tình trạng thận, tủy xương, tim phổi, tuổi tác và khả năng sinh hoạt ảnh hưởng nhiều đến việc chọn thuốc. Cisplatin có thể không phù hợp với một số người suy thận hoặc thể trạng kém. Một báo cáo ở người bệnh seminoma di căn có bệnh thận mạn đã dùng carboplatin đơn trị, sau đó xạ trị vùng hạch, và không thấy dấu hiệu bệnh sau một năm rưỡi theo dõi [5]. Tuy nhiên, đây là một ca bệnh riêng lẻ, không có nghĩa carboplatin luôn thay thế được cisplatin. Việc giảm liều, đổi thuốc hoặc kéo dài khoảng cách giữa các đợt điều trị phải do bác sĩ cân nhắc kỹ giữa hiệu quả và an toàn.

Với một số người, mục tiêu là chữa khỏi. Với người khác, nhất là khi ung thư đã kháng nhiều phương pháp hoặc sức khỏe không cho phép điều trị mạnh, mục tiêu có thể chuyển sang kiểm soát bệnh, giảm triệu chứng và duy trì chất lượng sống. Chăm sóc giảm nhẹ không có nghĩa là “bỏ điều trị”, mà là hỗ trợ song song để giảm đau, khó thở, buồn nôn, mệt mỏi, lo âu và các khó chịu khác.

Những triệu chứng cần báo ngay cho bác sĩ

Người bệnh cần liên hệ đội ngũ điều trị sớm nếu có sốt, rét run, khó thở tăng, đau ngực, ho ra máu, đau đầu mới xuất hiện hoặc tăng nhanh, nôn nhiều, yếu liệt, co giật, lú lẫn, đau lưng dữ dội, tiểu ít, chảy máu bất thường hay bầm tím lan rộng. Đây có thể là dấu hiệu của biến chứng do ung thư, do hóa trị hoặc do giảm tế bào máu.

Hóa trị có thể làm giảm bạch cầu, hồng cầu và tiểu cầu, còn gọi chung là giảm các dòng tế bào máu. Trong các báo cáo, giảm tế bào máu đã xuất hiện ở người có bệnh lý tủy xương [1] và ở người dùng carboplatin [5]. Khi sốt trong thời gian hóa trị, đặc biệt nếu bác sĩ từng cảnh báo bạch cầu thấp, người bệnh không nên tự dùng thuốc rồi chờ theo dõi tại nhà.

Về sinh hoạt, đây là thông tin chung: nên ăn đủ năng lượng và đạm theo khả năng dung nạp, uống nước nếu không bị bác sĩ hạn chế, nghỉ ngơi xen kẽ vận động nhẹ, tránh rượu bia và thuốc lá. Không tự dùng thuốc nam, thực phẩm chức năng hay thuốc giảm đau khi chưa hỏi bác sĩ, vì chúng có thể tương tác với điều trị hoặc ảnh hưởng gan thận. Nếu còn mong muốn có con, hãy hỏi sớm về bảo tồn tinh trùng trước một số điều trị có thể ảnh hưởng khả năng sinh sản.

Điều người bệnh và gia đình nên chuẩn bị

Hãy đề nghị bác sĩ giải thích bằng ngôn ngữ dễ hiểu về loại mô bệnh học, vị trí di căn, mục tiêu điều trị, lựa chọn nếu điều trị đầu tay không hiệu quả và các tác dụng phụ cần theo dõi. Người bệnh cũng có thể hỏi liệu có cần hội chẩn giữa ung bướu nội khoa, ngoại khoa, xạ trị, tiết niệu, thần kinh hoặc chăm sóc giảm nhẹ hay không.

Ung thư tinh hoàn di căn là chẩn đoán gây nhiều lo sợ, nhưng vẫn có những trường hợp kiểm soát bệnh bền vững nhờ hóa trị được điều chỉnh cẩn thận và phẫu thuật phù hợp [1]. Điều quan trọng nhất là không tự kết luận tiên lượng chỉ dựa vào cụm từ “giai đoạn cuối”. Hãy trao đổi trực tiếp với bác sĩ điều trị để có kế hoạch phù hợp nhất với loại ung thư, thể trạng và mong muốn cá nhân của bạn.

Nguồn tham khảo

1. Metastatic Testicular Cancer Complicated by Myelodysplastic Syndrome. PMC
2. Solitary Testicular Metastasis as the Only Site of Recurrence in Prostate Adenocarcinoma. PMC
3. A Case of a Rare Testicular Tumor With Synchronous Malignancy. PMC
4. Intracardiac Metastasis From a Testicular Yolk Sac Tumor With Brain and Pulmonary Involvement: A Multimodality Management Case Report. PMC
5. Carboplatin Monotherapy Induced Complete Response in Elderly Metastatic Seminoma and CKD: A Case Report. PMC
6. NanoString profiling of DNA repair and apoptosis genes in testicular germ cell tumours with divergent chemotherapy outcomes. PMC