Chăm sóc người bệnh ung thư tinh hoàn tại nhà

Chăm sóc người bệnh ung thư tinh hoàn tại nhà cần tập trung vào hồi phục sau mổ, theo dõi tác dụng phụ của điều trị, ăn uống vận động phù hợp và hỗ trợ tinh thần. Người nhà có thể giúp rất nhiều, nhưng không nên tự thay đổi thuốc, lịch tái khám hoặc kết quả xét nghiệm mà chưa trao đổi với bác sĩ điều trị.

Ung thư tinh hoàn thường gặp ở nam giới trẻ tuổi và phần lớn thuộc nhóm u tế bào mầm. Nhiều khối u trong nhóm này đáp ứng tốt với hóa trị chứa cisplatin, tuy nhiên vẫn có một số người bệnh gặp tình trạng kháng điều trị hoặc cần theo dõi lâu dài hơn [1]. Vì vậy, kế hoạch chăm sóc tại nhà cần được cá thể hóa theo giai đoạn bệnh, loại điều trị và sức khỏe của từng người.

Chăm sóc sau phẫu thuật và theo dõi vết mổ

Nhiều người bệnh được phẫu thuật cắt bỏ tinh hoàn có khối u qua đường bẹn. Sau mổ, cần giữ vùng vết mổ sạch và khô theo hướng dẫn khi xuất viện. Người bệnh nên rửa tay trước khi chạm vào vùng da quanh vết mổ, dùng thuốc giảm đau đúng đơn, mặc quần lót có độ nâng đỡ vừa phải nếu điều này giúp giảm cảm giác nặng tức ở bìu.

Trong những ngày đầu, nên ưu tiên nghỉ ngơi nhưng không nằm một chỗ quá lâu. Việc đi lại nhẹ nhàng trong nhà, tăng dần theo sức chịu đựng, có thể giúp giảm mệt mỏi, hạn chế táo bón và hỗ trợ tuần hoàn. Cần tránh mang vật nặng, tập gắng sức, chạy nhảy hoặc quan hệ tình dục cho đến khi bác sĩ xác nhận vết mổ hồi phục phù hợp.

Người nhà nên quan sát hằng ngày xem vết mổ có sưng tăng, đỏ lan rộng, đau tăng dần, chảy dịch, có mùi bất thường hay không. Cần liên hệ cơ sở điều trị sớm nếu người bệnh sốt, rét run, chảy máu tại vết mổ, đau không giảm dù đã dùng thuốc, tiểu khó, nôn kéo dài hoặc mệt lả. Những dấu hiệu này không luôn đồng nghĩa với biến chứng nặng, nhưng cần được nhân viên y tế đánh giá.

Nếu người bệnh chỉ còn một tinh hoàn khỏe mạnh, cơ thể thường vẫn có thể duy trì sản xuất hormone sinh dục nam và tinh trùng. Tuy nhiên, mỗi người có thể khác nhau. Nếu có mệt mỏi kéo dài, giảm ham muốn, rối loạn cương, bốc hỏa hoặc tâm trạng thay đổi rõ, nên báo bác sĩ để được đánh giá hormone và các nguyên nhân khác.

Hỗ trợ trong thời gian hóa trị hoặc điều trị bổ sung

Một số người bệnh cần hóa trị sau mổ hoặc khi bệnh đã lan ra ngoài tinh hoàn. Hóa trị có thể gây mệt, buồn nôn, chán ăn, thay đổi vị giác, rụng tóc, táo bón hoặc tiêu chảy, tê đầu ngón tay chân và tăng nguy cơ nhiễm trùng. Các phương pháp điều trị ung thư cũng có thể ảnh hưởng đến hệ miễn dịch, đường ruột và chức năng nhận thức ở một số người sống sót sau ung thư [3].

Tại nhà, nên chuẩn bị sẵn nhiệt kế, danh sách thuốc đang dùng và số điện thoại của khoa điều trị. Nếu bác sĩ cho phép theo dõi thân nhiệt tại nhà, người bệnh cần báo ngay khi có sốt hoặc cảm thấy rét run, đặc biệt trong giai đoạn vừa hóa trị. Không nên tự mua kháng sinh, thuốc chống nôn, thuốc nam hoặc thực phẩm chức năng để dùng thay thế chỉ định. Một số sản phẩm có thể tương tác với thuốc ung thư hoặc gây thêm gánh nặng cho gan, thận.

Khi buồn nôn, có thể chia thức ăn thành bữa nhỏ, chọn món mềm, ít mùi, dễ tiêu và uống từng ngụm nước nhỏ nhiều lần. Khi có tiêu chảy, ưu tiên bù nước theo hướng dẫn của nhân viên y tế và báo bác sĩ nếu đi ngoài nhiều, có máu, đau bụng tăng hoặc không thể uống đủ nước. Khi táo bón, người bệnh nên vận động nhẹ, uống đủ nước nếu không bị hạn chế dịch và hỏi bác sĩ trước khi dùng thuốc nhuận tràng.

Không phải mọi triệu chứng đều do hóa trị. Khó thở, đau ngực, ho tăng, phù chân, lú lẫn, đau đầu dữ dội, yếu liệt, đau lưng dữ dội hoặc đau bụng cấp cần được xử trí khẩn cấp. Người nhà không nên chờ đến lịch khám tiếp theo nếu triệu chứng xuất hiện đột ngột hoặc tiến triển nhanh.

Ăn uống, vận động và sinh hoạt hằng ngày

Không có một chế độ ăn riêng nào được chứng minh thay thế được phẫu thuật, hóa trị hay các điều trị ung thư tinh hoàn khác. Thông tin chung an toàn là người bệnh nên cố gắng ăn đa dạng thực phẩm, có nguồn đạm như cá, trứng, thịt nạc, sữa hoặc các loại đậu, kết hợp rau quả, ngũ cốc và chất béo lành mạnh. Mục tiêu thực tế là giữ đủ năng lượng, hạn chế sụt cân không chủ ý và giúp cơ thể hồi phục.

Nếu miệng đau, khô miệng hoặc thay đổi vị giác, có thể chọn thức ăn nguội, mềm, ít cay và súc miệng nhẹ nhàng sau ăn. Cần chú ý an toàn thực phẩm, ăn chín uống sôi, bảo quản thức ăn đúng cách và tránh thực phẩm có dấu hiệu ôi hỏng, nhất là khi bạch cầu có thể giảm do hóa trị. Việc dùng men vi sinh, chế phẩm bổ sung hoặc sản phẩm được quảng cáo “tăng miễn dịch” nên hỏi bác sĩ trước. Nghiên cứu về hệ vi sinh đường ruột và chất lượng sống của người bệnh ung thư đang phát triển, nhưng các biện pháp điều chỉnh hệ vi sinh vẫn chưa phải là lựa chọn chuẩn phù hợp cho mọi người [3].

Vận động nên bắt đầu từ mức nhẹ như đi bộ chậm, giãn cơ, làm việc nhà đơn giản, rồi tăng dần. Người bệnh không cần cố tập khi đang sốt, chóng mặt, đau nhiều hoặc kiệt sức. Ngủ đủ, giữ giờ giấc sinh hoạt tương đối ổn định và tránh hút thuốc, rượu bia cũng là những bước hỗ trợ hồi phục chung.

Khả năng sinh sản, đời sống tình dục và sức khỏe tinh thần

Ung thư tinh hoàn và điều trị có thể khiến người bệnh lo lắng về nam tính, khả năng có con, hình ảnh cơ thể và quan hệ tình dục. Đây là những lo lắng bình thường, không phải dấu hiệu của sự yếu đuối. Nếu chưa điều trị hoặc còn khả năng thực hiện, người bệnh nên hỏi bác sĩ về lưu trữ tinh trùng trước hóa trị hay xạ trị, vì các phương pháp này có thể ảnh hưởng khả năng sinh sản.

Các nghiên cứu đang tìm kiếm cách bảo tồn tế bào mầm và khả năng sinh sản trong tương lai, trong đó có nghiên cứu trên mô tinh hoàn chuột với vật liệu giàu tiểu cầu [4]. Tuy nhiên, đây là hướng nghiên cứu tiền lâm sàng, chưa phải phương pháp chăm sóc tiêu chuẩn để người bệnh tự tìm dùng. Không nên tin các quảng cáo về tiêm huyết tương giàu tiểu cầu hoặc thuốc bổ có thể phục hồi chắc chắn khả năng sinh sản.

Nỗi sợ ung thư tái phát hoặc tiến triển khá phổ biến ở nam giới đã điều trị ung thư cơ quan sinh sản. Lo lắng này có thể rõ hơn khi người bệnh đang điều trị, vừa điều trị gần đây hoặc có bệnh tái phát, nhưng không có một yếu tố đơn lẻ nào dự báo hoàn toàn mức độ sợ hãi của từng người [2]. Người nhà nên lắng nghe mà không gạt đi cảm xúc, tránh ép người bệnh phải “nghĩ tích cực”, đồng thời khuyến khích họ nói rõ điều đang sợ với bác sĩ, điều dưỡng hoặc chuyên gia tâm lý.

Tái khám đúng hẹn, làm xét nghiệm và chụp chiếu theo kế hoạch là phần quan trọng của chăm sóc tại nhà. Mỗi ca ung thư tinh hoàn có thể khác nhau về nguy cơ, phác đồ và khả năng hồi phục, vì vậy người bệnh và gia đình nên trao đổi trực tiếp với bác sĩ điều trị khi có triệu chứng mới, lo ngại về sinh sản, tình dục hoặc khó khăn trong sinh hoạt hằng ngày.

Nguồn tham khảo

1. Driving precision medicine in testicular germ cell tumors: from preclinical models to clinical applications. PMC
2. Fear of Cancer Progression as a Psychological Component of Cancer Rehabilitation in Men Treated for Reproductive System Malignancies: A Multi-Regional Cross-Sectional Study in Kazakhstan. PMC
3. The potential of microbiome modulators to improve quality of life in cancer survivors through gut microbiome-immune interactions. PMC
4. Platelet-rich plasma hydrogel supports long-term germ cell maintenance in rat testicular organotypic culture. PMC