Ung thư tiền liệt tuyến có mấy giai đoạn?

Ung thư tiền liệt tuyến thường được chia thành 4 giai đoạn chính, từ giai đoạn I đến giai đoạn IV. Tuy nhiên, để đánh giá chính xác, bác sĩ còn xem xét mức độ ác tính của tế bào ung thư, nồng độ PSA, tình trạng hạch và liệu ung thư đã lan tới cơ quan khác hay chưa. Mỗi người bệnh có đặc điểm khác nhau, vì vậy cùng một giai đoạn nhưng cách điều trị và tiên lượng có thể không giống nhau.

Bốn giai đoạn chính của ung thư tiền liệt tuyến

Phân giai đoạn là cách mô tả ung thư đang nằm ở đâu, phát triển đến mức nào và đã lan rộng hay chưa. Trong thực hành, bác sĩ thường dựa trên hệ thống TNM. Chữ T mô tả khối u trong tuyến tiền liệt và các mô lân cận. Chữ N cho biết ung thư có lan đến hạch bạch huyết vùng chậu hay không. Chữ M cho biết có di căn xa, chẳng hạn đến xương, phổi hoặc các cơ quan khác hay không.

Giai đoạn I thường là ung thư còn khu trú trong tuyến tiền liệt, kích thước nhỏ hoặc chưa thể sờ thấy rõ khi thăm khám. Tế bào ung thư ở giai đoạn này thường có mức độ phát triển thấp hơn, nhưng không phải mọi trường hợp đều giống nhau. Một số người bệnh được phát hiện tình cờ qua xét nghiệm PSA hoặc sinh thiết.

Giai đoạn II cũng thường chưa lan ra ngoài tuyến tiền liệt, nhưng khối u có thể lớn hơn hoặc tế bào ung thư có đặc điểm phát triển mạnh hơn. Giai đoạn II thường được chia nhỏ thành các mức khác nhau dựa trên kích thước khối u, điểm mô học và chỉ số PSA. Vì vậy, chỉ nói “giai đoạn II” chưa đủ để quyết định phương pháp điều trị.

Giai đoạn III là khi ung thư đã phát triển xuyên qua vỏ tuyến tiền liệt hoặc lan đến các cấu trúc lân cận, chẳng hạn túi tinh. Một số trường hợp vẫn chưa có di căn xa. Đây là giai đoạn bệnh tiến triển tại chỗ hoặc tiến triển vùng. Điều trị có thể cần phối hợp nhiều phương pháp, tùy sức khỏe, tuổi, nguy cơ tái phát và mong muốn của người bệnh.

Giai đoạn IV là giai đoạn tiến triển nhất. Ung thư có thể lan đến hạch bạch huyết vùng chậu, các cơ quan lân cận hoặc di căn xa. Xương là vị trí di căn thường được bác sĩ đặc biệt lưu ý ở ung thư tiền liệt tuyến. Một số trường hợp có thể di căn đến phổi, gan hoặc các vị trí hiếm gặp khác. Các báo cáo trường hợp cho thấy di căn đến niệu đạo hoặc dương vật rất hiếm, thường xuất hiện trong bệnh đã tiến triển nhiều [4] [5]. Giai đoạn IV không đồng nghĩa với việc không còn phương án điều trị. Mục tiêu thường là kiểm soát bệnh, giảm triệu chứng, duy trì chất lượng cuộc sống và kéo dài thời gian sống khi có thể.

Bác sĩ dựa vào đâu để xác định giai đoạn?

Đầu tiên, bác sĩ thường hỏi về triệu chứng, tiền sử bệnh và khám trực tràng bằng tay để đánh giá tuyến tiền liệt. Các triệu chứng như tiểu khó, tiểu yếu, tiểu nhiều lần hoặc tiểu đêm có thể khiến người bệnh đi khám, nhưng những biểu hiện này không chỉ gặp trong ung thư. Nghiên cứu tại một cơ sở điều trị ở Sudan ghi nhận phần lớn người bệnh đến khám vì triệu chứng đường tiểu dưới, cho thấy ung thư tiền liệt tuyến ở nhiều nơi vẫn được phát hiện khi đã có biểu hiện rõ [1]. Tuy vậy, không thể dùng triệu chứng đơn độc để kết luận giai đoạn.

Xét nghiệm PSA trong máu hỗ trợ đánh giá nguy cơ và theo dõi bệnh. Chỉ số PSA tăng có thể gặp trong ung thư, nhưng cũng có thể liên quan đến phì đại lành tính tuyến tiền liệt hoặc viêm tuyến tiền liệt. Vì vậy, chỉ số PSA không tự nó xác định được ung thư hay giai đoạn bệnh.

Sinh thiết tuyến tiền liệt giúp lấy mẫu mô để xác nhận chẩn đoán. Kết quả mô bệnh học còn cho biết tế bào ung thư trông bất thường đến mức nào và có xu hướng phát triển nhanh hay chậm. Thông tin này thường được thể hiện bằng điểm nhóm độ mô học, thường được người bệnh biết đến qua thuật ngữ điểm Gleason hoặc nhóm ISUP. Đây là yếu tố khác với giai đoạn. Hai người cùng giai đoạn II nhưng một người có tế bào phát triển chậm, người kia có tế bào nguy cơ cao, nên kế hoạch điều trị có thể khác nhau.

Các phương tiện hình ảnh như cộng hưởng từ vùng chậu, chụp cắt lớp vi tính, xạ hình xương hoặc chụp chuyên sâu khác có thể được chỉ định tùy nguy cơ. Mục đích là xem khối u có vượt ra ngoài tuyến tiền liệt hay chưa, hạch có bất thường không và có dấu hiệu di căn hay không. Bác sĩ sẽ lựa chọn xét nghiệm dựa trên chỉ số PSA, kết quả sinh thiết, triệu chứng và tình trạng sức khỏe tổng thể.

Giai đoạn không phải là yếu tố duy nhất quyết định tiên lượng

Nhiều người thường nghĩ giai đoạn là yếu tố duy nhất quyết định khả năng điều trị. Thực tế, bác sĩ còn cân nhắc tuổi, bệnh kèm theo, thể trạng, mức độ ác tính của tế bào, đáp ứng với điều trị và sự lan rộng cụ thể của ung thư.

Ung thư tiền liệt tuyến có tính không đồng nhất, nghĩa là các tế bào trong cùng một bệnh có thể có đặc điểm sinh học khác nhau. Các tổng quan nghiên cứu cho thấy tế bào ung thư có thể tương tác với mô xung quanh và hệ miễn dịch, từ đó ảnh hưởng đến khả năng phát triển, né tránh miễn dịch và lan truyền [6]. Tuổi cao cũng đi kèm những thay đổi về viêm mạn tính, miễn dịch và môi trường mô, có thể tác động đến diễn tiến bệnh và đáp ứng điều trị [3]. Những nhận định này không có nghĩa là cứ lớn tuổi thì bệnh chắc chắn nặng hơn, mà cho thấy bác sĩ cần đánh giá toàn diện thay vì chỉ nhìn vào con số giai đoạn.

Ngoài ra, bệnh có thể thay đổi theo thời gian. Một người ban đầu đáp ứng với điều trị nội tiết nhưng sau đó bệnh tiến triển dù nồng độ hormone nam đã được hạ thấp có thể được gọi là ung thư tiền liệt tuyến kháng thiến. Đây là tình trạng cần đánh giá lại, đôi khi bằng xét nghiệm hình ảnh, sinh thiết hoặc xét nghiệm phân tử trong những trường hợp phù hợp. Một số thể bệnh hiếm như ung thư thần kinh nội tiết có tính chất mạnh hơn và có thể biểu hiện khác với ung thư tuyến thông thường [4].

Người bệnh nên làm gì sau khi được thông báo giai đoạn?

Trước hết, người bệnh nên hỏi bác sĩ bốn điểm chính: ung thư đang ở giai đoạn nào, có lan ra ngoài tuyến tiền liệt hay chưa, mức độ ác tính của tế bào ra sao và mục tiêu điều trị là chữa khỏi hay kiểm soát lâu dài. Nên ghi lại kết quả chỉ số PSA, sinh thiết và các xét nghiệm hình ảnh để tiện theo dõi.

Điều trị có thể gồm theo dõi chủ động, phẫu thuật, xạ trị, điều trị nội tiết, thuốc toàn thân hoặc phối hợp các phương pháp. Không phải ai ở giai đoạn sớm cũng cần điều trị giống nhau, và không phải mọi trường hợp giai đoạn IV đều hoàn toàn giống nhau. Một báo cáo cho thấy ngay cả người có bệnh kèm theo ở vùng quanh hậu môn vẫn có thể được lập kế hoạch xạ trị cẩn thận với sự phối hợp nhiều chuyên khoa [2]. Điều này minh họa rằng quyết định điều trị cần cá thể hóa.

Người bệnh nên báo sớm các triệu chứng như đau xương dai dẳng, yếu hoặc tê chân, bí tiểu, tiểu ra máu, sụt cân không chủ ý hay mệt mỏi tăng dần. Đây là thông tin chung, không thay thế thăm khám. Chế độ ăn cân đối, vận động phù hợp, bỏ thuốc lá và tuân thủ lịch tái khám có thể hỗ trợ sức khỏe tổng thể, nhưng không nên tự dùng thuốc hoặc thực phẩm bổ sung với mục đích điều trị ung thư.

Tóm lại, ung thư tiền liệt tuyến được chia thành 4 giai đoạn chính từ I đến IV, nhưng cần kết hợp giai đoạn với chỉ số PSA, kết quả sinh thiết, hình ảnh học và tình trạng sức khỏe để hiểu đúng mức độ bệnh. Người bệnh nên trao đổi trực tiếp với bác sĩ điều trị hoặc nhóm chuyên khoa tiết niệu ung bướu để được giải thích chính xác trường hợp của mình và lựa chọn kế hoạch phù hợp.

Nguồn tham khảo

1. Assessing the Level of Prostate Cancer Care in a Low‐Resource Setting: Disease Pattern, Current Situation of Care, and the Need for Reform—A Retrospective Observational Study From East Oncology Centre, Sudan. PMC
2. Concurrent Management of Prostate Cancer and Perianal Fistula: A Case Report, Treatment Considerations, and Review of Literature. PMC
3. Potential Roles of Cellular Senescence and Inflammaging in Prostate Cancer: Aging Microenvironment, Immune Remodeling, and Therapeutic Implications. PMC
4. Urethral Metastasis of Therapy‐Induced Neuroendocrine Prostate Cancer Successfully Managed With Chemoradiotherapy: A Case Report. PMC
5. Penile Metastasis From Castration‐Resistant Prostate Cancer: A Case Report. PMC
6. Molecular Mechanisms and Immune Regulation in Prostate Cancer: A Review. PMC