Ung thư tiền liệt tuyến có chữa được không?

Có thể chữa khỏi ung thư tiền liệt tuyến trong nhiều trường hợp, nhất là khi bệnh còn khu trú trong tuyến tiền liệt hoặc vùng lân cận và người bệnh phù hợp với điều trị triệt căn. Khi ung thư đã di căn xa, mục tiêu thường chuyển sang kiểm soát bệnh lâu dài, làm chậm tiến triển, giảm triệu chứng và duy trì chất lượng sống, thay vì cam kết chữa khỏi hoàn toàn.

Khả năng điều trị của mỗi người rất khác nhau. Bác sĩ sẽ dựa vào mức độ lan rộng của ung thư, xét nghiệm PSA, kết quả sinh thiết, mức độ ác tính của tế bào, tuổi, bệnh lý kèm theo và mong muốn cá nhân để chọn hướng phù hợp.

Khi nào có thể điều trị với mục tiêu chữa khỏi?

Ung thư tiền liệt tuyến là ung thư xuất phát từ tuyến tiền liệt, một tuyến nhỏ nằm dưới bàng quang ở nam giới và có vai trò tạo một phần dịch tinh dịch. Bệnh thường tiến triển tương đối chậm hơn một số ung thư khác, đặc biệt ở nhóm nguy cơ thấp. Vì vậy, nếu phát hiện sớm, điều trị có thể nhằm loại bỏ hoàn toàn hoặc tiêu diệt khối u tại chỗ.

Các phương pháp điều trị triệt căn thường gồm phẫu thuật cắt toàn bộ tuyến tiền liệt và xạ trị. Phẫu thuật có thể được thực hiện bằng các kỹ thuật khác nhau, trong đó phẫu thuật có hỗ trợ robot ngày càng phổ biến ở nhiều nơi. Tuy nhiên, việc có dùng robot hay không không tự động quyết định khả năng chữa khỏi. Điều quan trọng là đánh giá đúng giai đoạn bệnh, tay nghề của ê kíp và sự phù hợp của phương pháp với từng người bệnh.

Xạ trị sử dụng tia năng lượng cao để phá hủy tế bào ung thư. Đây cũng có thể là lựa chọn điều trị dứt điểm cho bệnh còn khu trú, đặc biệt khi người bệnh không phù hợp với phẫu thuật hoặc muốn tránh mổ. Một báo cáo ca bệnh cho thấy người bệnh ung thư tiền liệt tuyến nguy cơ trung bình thuận lợi, đồng thời có rò quanh hậu môn, vẫn có thể được xạ trị triệt căn bằng kỹ thuật hiện đại sau khi được phối hợp chăm sóc cẩn thận giữa nhiều chuyên khoa. Sau điều trị 26 tháng, người bệnh chưa có dấu hiệu tái phát sinh hóa học, tức chỉ số PSA chưa tăng trở lại theo tiêu chuẩn theo dõi [5]. Tuy vậy, đây là một trường hợp riêng lẻ, không thể dùng để dự đoán kết quả cho mọi người.

Với ung thư nguy cơ thấp, không phải ai cũng cần điều trị ngay. Một số người có thể được theo dõi chủ động. Đây không phải là bỏ mặc bệnh, mà là tái khám định kỳ bằng chỉ số PSA, thăm khám, chụp chiếu hoặc sinh thiết khi cần. Nếu có dấu hiệu ung thư tiến triển, bác sĩ có thể chuyển sang phẫu thuật hoặc xạ trị. Nghiên cứu từ Na Uy xác nhận theo dõi chủ động là một chiến lược đã được áp dụng cho ung thư nguy cơ thấp và một phần ung thư nguy cơ trung bình thuận lợi; một số người sau đó vẫn có thể phẫu thuật triệt căn [3].

Khi ung thư đã lan rộng, điều trị thường nhằm kiểm soát lâu dài

Nếu tế bào ung thư đã lan ra hạch, xương hoặc cơ quan khác, bệnh thường khó chữa khỏi hoàn toàn bằng các phương pháp tại chỗ đơn thuần. Dù vậy, điều này không có nghĩa là không còn cách điều trị. Nhiều người có thể sống với bệnh trong thời gian dài nhờ điều trị toàn thân và chăm sóc triệu chứng phù hợp.

Tế bào ung thư tiền liệt tuyến thường chịu ảnh hưởng của hormone nam, đặc biệt là androgen. Vì thế, điều trị nội tiết nhằm làm giảm tác động của androgen là nền tảng quan trọng khi bệnh tiến xa. Điều trị có thể bằng thuốc hoặc bằng phẫu thuật cắt tinh hoàn hai bên trong một số hoàn cảnh. Một nghiên cứu tại Sudan cho biết ở nơi nguồn lực y tế hạn chế, cắt tinh hoàn hai bên có thể là phương án khả thi về chi phí, giúp cải thiện tình trạng người bệnh có triệu chứng và hỗ trợ kéo dài sống còn [2].

Ngoài nội tiết, người bệnh có thể được chỉ định thuốc tác động vào thụ thể androgen, hóa trị, thuốc nhắm trúng đích, thuốc điều trị tổn thương xương hoặc xạ trị giảm đau tùy tình huống. Dữ liệu chi tiêu y tế tại Hoa Kỳ cho thấy điều trị toàn thân ngày càng trở thành phần lớn trong chăm sóc ung thư tiền liệt tuyến, phản ánh vai trò tăng lên của điều trị bệnh giai đoạn tiến triển và thời gian dùng thuốc [1]. Tuy nhiên, chi phí cao hoặc việc có nhiều thuốc hơn không có nghĩa mọi người bệnh đều cần cùng một phác đồ.

Một thách thức là ung thư có thể trở nên kháng thiến. Đây là tình trạng ung thư vẫn phát triển dù nồng độ androgen đã được hạ thấp bằng điều trị. Nghiên cứu trong phòng thí nghiệm mô tả ung thư tiền liệt tuyến kháng thiến thường được xem là khó chữa khỏi, nhưng cũng cho thấy các hướng điều trị mới đang được nghiên cứu, như ức chế CDK2 phối hợp thuốc kháng androgen, hóa trị hoặc xạ trị [6]. Các kết quả này chủ yếu là nghiên cứu tiền lâm sàng, chưa đồng nghĩa với một phương pháp chuẩn áp dụng ngay cho tất cả người bệnh.

Những yếu tố quyết định tiên lượng và lựa chọn điều trị

Không thể chỉ nhìn vào một chỉ số PSA để kết luận bệnh có chữa được hay không. Chỉ số PSA là chất do tuyến tiền liệt tạo ra; nồng độ tăng có thể gợi ý ung thư nhưng cũng có thể tăng do phì đại lành tính, viêm hoặc các nguyên nhân khác. Bác sĩ cần kết hợp chỉ số PSA với sinh thiết, hình ảnh học và thăm khám.

Các yếu tố thường được cân nhắc gồm:

• Giai đoạn bệnh, tức ung thư còn trong tuyến hay đã lan ra ngoài.
• Nhóm nguy cơ dựa trên chỉ số PSA, mức độ ác tính trên sinh thiết và mức độ lan rộng.
• Tốc độ thay đổi chỉ số PSA theo thời gian.
• Sức khỏe tổng thể, tuổi thọ kỳ vọng và các bệnh như tim mạch, đái tháo đường hoặc bệnh phổi.
• Nguy cơ tác dụng phụ của điều trị, nhất là tiểu không kiểm soát, rối loạn cương, rối loạn đường ruột, mệt mỏi và ảnh hưởng tâm lý.
• Mong muốn của người bệnh về việc điều trị tích cực, theo dõi chủ động, bảo tồn chức năng tình dục hoặc ưu tiên chất lượng sống.

Người lớn tuổi vẫn có thể được điều trị nếu sức khỏe cho phép, nhưng tuổi đơn thuần không nên là yếu tố quyết định duy nhất. Dữ liệu tại Nhật Bản cho thấy phẫu thuật cắt tuyến tiền liệt, đặc biệt bằng robot, tăng lên đáng kể ở các nhóm tuổi cao hơn trong thời gian nghiên cứu [4]. Dù vậy, số ca phẫu thuật tăng không chứng minh rằng phẫu thuật là lựa chọn tốt nhất cho mọi người lớn tuổi. Cần cân nhắc kỹ lợi ích thật sự so với nguy cơ biến chứng và các bệnh lý đi kèm.

Người bệnh nên làm gì sau khi được chẩn đoán?

Trước hết, hãy hỏi bác sĩ rõ bệnh đang ở giai đoạn nào, thuộc nhóm nguy cơ nào và mục tiêu điều trị là chữa khỏi hay kiểm soát lâu dài. Bạn cũng nên hỏi về các lựa chọn thay thế, lợi ích dự kiến, tác dụng phụ có thể gặp và kế hoạch theo dõi PSA sau điều trị.

Thông tin chung là duy trì vận động phù hợp sức khỏe, ăn uống đủ chất, không hút thuốc, hạn chế rượu bia và kiểm soát bệnh mạn tính có thể giúp cơ thể chịu đựng điều trị tốt hơn. Tuy nhiên, không có chế độ ăn, thực phẩm chức năng hay bài thuốc nào được xem là thay thế cho điều trị ung thư chuẩn. Nếu muốn dùng sản phẩm bổ sung hoặc thuốc y học cổ truyền, cần báo với bác sĩ để tránh tương tác thuốc hoặc làm chậm điều trị cần thiết.

Tóm lại, ung thư tiền liệt tuyến có thể chữa khỏi khi phát hiện ở giai đoạn phù hợp và được điều trị triệt căn đúng cách. Ngay cả khi bệnh đã tiến xa, nhiều phương án vẫn có thể giúp kiểm soát bệnh và triệu chứng. Hãy trao đổi trực tiếp với bác sĩ tiết niệu, ung bướu hoặc xạ trị của bạn để có kế hoạch cá thể hóa phù hợp nhất.

Nguồn tham khảo

1. Patterns of Health Care Spending in Prostate Cancer. PMC
2. Assessing the Level of Prostate Cancer Care in a Low‐Resource Setting: Disease Pattern, Current Situation of Care, and the Need for Reform—A Retrospective Observational Study From East Oncology Centre, Sudan. PMC
3. Does active surveillance prior to radical prostatectomy increase the risk of adverse pathological findings or postoperative prostate cancer treatment?. PMC
4. Disproportionate expansion of radical prostatectomy among older men in Japan in the robotic surgery era: a nationwide descriptive time series analysis. PMC
5. Concurrent Management of Prostate Cancer and Perianal Fistula: A Case Report, Treatment Considerations, and Review of Literature. PMC
6. Castration‐resistant prostate cancer cells are addicted to the high activity of cyclin‐dependent kinase 2. PMC