Ung thư thực quản có mấy giai đoạn?

Ung thư thực quản thường được chia thành 5 nhóm giai đoạn chính, từ giai đoạn 0 đến giai đoạn IV. Giai đoạn càng cao thường cho thấy khối u đã ăn sâu hơn vào thành thực quản, lan tới hạch bạch huyết hoặc di căn tới cơ quan ở xa. Tuy nhiên, mỗi người bệnh có thể được xếp giai đoạn khác nhau tùy loại ung thư, vị trí khối u và kết quả xét nghiệm cụ thể.

Cách bác sĩ xác định giai đoạn ung thư thực quản

Bác sĩ thường dùng hệ thống đánh giá gọi là TNM để xếp giai đoạn. Đây là cách mô tả mức độ lan rộng của bệnh dựa trên ba yếu tố chính.

T, tức khối u nguyên phát, cho biết ung thư đã phát triển sâu đến đâu trong thành thực quản và có xâm lấn mô, cơ quan lân cận hay chưa. Thành thực quản có nhiều lớp, nên một khối u còn khu trú ở lớp nông sẽ khác với khối u đã xuyên sâu ra ngoài thành thực quản.

N, tức hạch bạch huyết, cho biết có tế bào ung thư ở các hạch gần thực quản hay không. Hạch bạch huyết là một phần của hệ miễn dịch, nhưng cũng có thể là đường lan của ung thư.

M, tức di căn xa, cho biết ung thư đã lan sang cơ quan ở xa hay chưa. Những vị trí có thể gặp gồm gan, phổi, xương hoặc các hạch ở xa.

Để đánh giá các yếu tố này, bác sĩ có thể kết hợp nội soi thực quản, sinh thiết, siêu âm nội soi, chụp cắt lớp vi tính, chụp cộng hưởng từ hoặc các phương pháp hình ảnh khác tùy tình huống. Sinh thiết rất quan trọng vì giúp xác định loại tế bào ung thư, thường là ung thư biểu mô tế bào vảy hoặc ung thư biểu mô tuyến.

Việc xếp giai đoạn không chỉ dựa vào kích thước khối u. Một khối u không quá lớn nhưng đã lan tới hạch hoặc cơ quan xa vẫn có thể thuộc giai đoạn cao hơn. Ngược lại, khối u có triệu chứng nuốt nghẹn không đồng nghĩa chắc chắn đã ở giai đoạn muộn.

Ý nghĩa của từng giai đoạn từ 0 đến IV

Giai đoạn 0 còn được gọi là ung thư tại chỗ. Tế bào bất thường hoặc tế bào ung thư mới nằm ở lớp niêm mạc, là lớp lót trong cùng của thực quản, chưa xâm lấn sâu vào các lớp bên dưới. Đây là giai đoạn rất sớm. Trong một số trường hợp phù hợp, bác sĩ có thể cân nhắc điều trị qua nội soi để loại bỏ tổn thương.

Giai đoạn I thường là ung thư còn khu trú tương đối ở thực quản. Khối u có thể đã xâm lấn xuống một số lớp của thành thực quản nhưng chưa lan rộng, hoặc chưa có dấu hiệu di căn xa. Đây thường được xem là giai đoạn sớm, song lựa chọn điều trị vẫn cần dựa vào độ sâu xâm lấn, loại tế bào ung thư và nguy cơ có hạch.

Giai đoạn II thường cho thấy khối u đã xâm lấn sâu hơn, có thể có liên quan đến một số hạch vùng, hoặc có những đặc điểm khiến nguy cơ lan rộng cao hơn. Không phải tất cả người bệnh giai đoạn II đều có biểu hiện giống nhau. Có người chủ yếu khó nuốt, nhưng cũng có người chưa có triệu chứng rõ.

Giai đoạn III thường mô tả bệnh tiến triển tại vùng. Ung thư có thể đã xâm lấn sâu thành thực quản, lan tới nhiều hạch vùng hoặc ảnh hưởng mô lân cận. Với nhiều người bệnh ở nhóm này, điều trị có thể bao gồm phối hợp hóa trị, xạ trị và phẫu thuật nếu thể trạng cũng như mức độ xâm lấn cho phép.

Giai đoạn IV là khi ung thư đã di căn xa. Điều trị ở giai đoạn này thường tập trung vào kiểm soát sự phát triển của bệnh, giảm triệu chứng như nuốt nghẹn, đau hoặc sụt cân, duy trì dinh dưỡng và chất lượng sống. Một số người bệnh vẫn có thể nhận hóa trị, thuốc nhắm trúng đích, miễn dịch trị liệu, xạ trị hoặc các biện pháp can thiệp giảm tắc nghẽn, tùy đặc điểm khối u và sức khỏe tổng thể.

Vì sao cùng là ung thư thực quản nhưng việc xếp giai đoạn có thể khác?

Có vài lý do khiến người bệnh không nên tự suy luận giai đoạn chỉ từ triệu chứng hoặc từ một kết quả chụp chiếu đơn lẻ.

Thứ nhất, loại mô bệnh học có vai trò quan trọng. Ung thư biểu mô tế bào vảy và ung thư biểu mô tuyến có đặc điểm sinh học, vị trí xuất hiện và cách phân nhóm giai đoạn có thể khác nhau. Độ biệt hóa của tế bào ung thư, tức mức độ tế bào còn giống mô bình thường đến đâu, cũng có thể được bác sĩ xem xét.

Thứ hai, vị trí khối u trong thực quản có thể ảnh hưởng đến đánh giá và kế hoạch điều trị. Khối u ở đoạn cổ, đoạn ngực hay đoạn dưới thực quản có những khó khăn kỹ thuật và nguy cơ khác nhau.

Thứ ba, việc phát hiện hạch có thể không hoàn toàn đơn giản. Trong nghiên cứu đa quốc gia ở các nước Bắc Âu trên người bệnh có khối u giai đoạn bệnh lý T1, tức còn ở giai đoạn xâm lấn sớm theo độ sâu của khối u, vẫn ghi nhận 145 người bệnh có di căn hạch trong mẫu phẫu thuật, chiếm 15% nhóm được phẫu thuật cắt thực quản trong nghiên cứu [3]. Điều này cho thấy tổn thương có vẻ sớm không phải lúc nào cũng đồng nghĩa hoàn toàn không có nguy cơ lan hạch. Vì vậy, bác sĩ cần đánh giá đầy đủ trước khi quyết định chỉ điều trị nội soi hay cần điều trị rộng hơn.

Cuối cùng, giai đoạn ghi trước điều trị và giai đoạn sau phẫu thuật có thể không giống hệt nhau. Trước điều trị, bác sĩ ước lượng dựa trên nội soi, sinh thiết và hình ảnh học. Sau phẫu thuật, kết quả giải phẫu bệnh của toàn bộ khối u và hạch lấy ra có thể cung cấp thông tin chính xác hơn.

Giai đoạn liên quan thế nào đến triệu chứng và điều trị?

Nuốt nghẹn là triệu chứng thường khiến người bệnh đi khám, nhưng mức độ nuốt nghẹn không đủ để tự xác định giai đoạn. Trong một nghiên cứu gồm 289 người bệnh đang xạ trị hoặc hóa xạ trị, nuốt nghẹn xuất hiện ở 73,55% người tham gia; mệt mỏi, sụt cân, rối loạn giấc ngủ, khô miệng, khó thở và buồn nôn cũng thường gặp [2]. Nghiên cứu này cho thấy giai đoạn lâm sàng, vị trí tổn thương và phương pháp điều trị đều liên quan độc lập với mức độ nặng của các nhóm triệu chứng [2].

Vì vậy, điều trị không chỉ nhằm “xử lý khối u” mà còn cần chăm sóc triệu chứng. Khi nuốt nghẹn, người bệnh có nguy cơ ăn không đủ, mất nước, sụt cân và suy kiệt. Bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng có thể hướng dẫn chọn thức ăn mềm, giàu năng lượng, chia bữa nhỏ, điều chỉnh độ đặc của thức ăn hoặc hỗ trợ dinh dưỡng bằng phương pháp phù hợp. Đây là thông tin chăm sóc chung; mỗi người cần được tư vấn riêng, đặc biệt nếu thường xuyên sặc, nôn, đau khi nuốt hoặc không thể uống đủ nước.

Ở bệnh tiến triển gây hẹp thực quản, một số biện pháp điều trị tại chỗ có thể giúp giảm khó nuốt. Chẳng hạn, liệu pháp quang động là một hướng điều trị khu trú được nghiên cứu cho tình trạng hẹp thực quản và nuốt nghẹn ở ung thư thực quản tiến triển, chủ yếu dành cho người không phù hợp hoặc không lựa chọn điều trị triệt căn [1]. Mục tiêu trong bối cảnh này thường là cải thiện khả năng ăn uống và giảm triệu chứng, không phải thay thế mọi phương pháp điều trị ung thư khác.

Người bệnh nên làm gì sau khi nhận kết quả?

Khi được thông báo chẩn đoán, người bệnh nên hỏi bác sĩ rõ: loại ung thư là gì, giai đoạn lâm sàng hiện tại là bao nhiêu, có hạch hay di căn xa không, cần làm thêm xét nghiệm nào và mục tiêu điều trị là chữa khỏi hay kiểm soát bệnh. Cũng nên báo sớm nếu nuốt nghẹn tăng nhanh, đau ngực, ho hoặc sặc khi ăn, nôn kéo dài, sụt cân, mệt nhiều hay không thể ăn uống.

Tóm lại, ung thư thực quản có 5 nhóm giai đoạn từ 0 đến IV, nhưng cách xếp giai đoạn khá phức tạp và không thể dựa vào triệu chứng đơn thuần. Mỗi ca bệnh là khác nhau, vì vậy người bệnh và gia đình nên trao đổi trực tiếp với bác sĩ điều trị để hiểu đúng giai đoạn, lựa chọn điều trị và kế hoạch hỗ trợ dinh dưỡng phù hợp.

Nguồn tham khảo

1. Efficacy and Safety of DVDMS ‐Photodynamic Therapy for Dysphagia in Advanced Esophageal Cancer: A Phase II Clinical Trial. PMC
2. Identification of symptom clusters and associated factors based on disease characteristics in patients with esophageal cancer undergoing radiotherapy or chemoradiotherapy. PMC
3. Incidence of lymph node metastases in pT1 chemo- and radiotherapy-naïve esophageal and gastric cancer in the Nordic countries: a retrospective multinational cohort analysis. PMC