Ung thư hắc tố da sống được bao lâu?

Không thể trả lời chính xác ung thư hắc tố da sống được bao lâu chỉ dựa vào tên bệnh. Tiên lượng phụ thuộc chủ yếu vào giai đoạn bệnh khi phát hiện, khả năng phẫu thuật lấy hết u, đặc điểm sinh học của khối u, sức khỏe tổng thể và mức đáp ứng với điều trị. Nhiều người phát hiện sớm có thể được điều trị khỏi bằng phẫu thuật, trong khi bệnh đã lan rộng cần điều trị lâu dài nhưng hiện nay vẫn có những người đáp ứng bền vững nhờ liệu pháp miễn dịch hoặc thuốc nhắm trúng đích.

Giai đoạn bệnh quyết định nhiều nhất đến thời gian sống

Ung thư hắc tố da, còn gọi là melanoma, là ung thư xuất phát từ tế bào tạo sắc tố da. Đây là một loại ung thư da cần được đánh giá và điều trị sớm vì có khả năng lan đến hạch bạch huyết hoặc các cơ quan khác.

Về thực tế, bác sĩ không thường dự đoán thời gian sống cho từng người bệnh chỉ bằng một con số. Thay vào đó, bác sĩ đánh giá nguy cơ và xây dựng kế hoạch điều trị theo giai đoạn:

• Bệnh khu trú tại da: Khối u chưa lan ra ngoài vùng da ban đầu. Nếu được phẫu thuật cắt bỏ hoàn toàn, cơ hội kiểm soát bệnh thường tốt hơn rất nhiều so với khi bệnh đã di căn. Độ dày của u, tình trạng loét trên bề mặt u và các đặc điểm mô bệnh học khác sẽ giúp bác sĩ ước lượng nguy cơ tái phát.

• Bệnh lan đến hạch vùng hoặc vùng da lân cận: Đây thường là bệnh ở giai đoạn tiến triển tại chỗ. Người bệnh có thể cần phẫu thuật, điều trị thuốc bổ trợ sau mổ hoặc điều trị toàn thân trước mổ trong một số tình huống phù hợp. Nghiên cứu tổng quan hiện nay nhấn mạnh vai trò ngày càng tăng của điều trị miễn dịch trước phẫu thuật ở melanoma giai đoạn III còn có thể cắt bỏ [1].

• Bệnh di căn xa: Ung thư đã lan đến cơ quan khác như phổi, gan, não, xương hoặc vị trí khác. Tiên lượng thường nghiêm trọng hơn, nhưng không đồng nghĩa với việc không còn lựa chọn điều trị. Thuốc miễn dịch và thuốc nhắm trúng đích đã thay đổi đáng kể triển vọng điều trị của melanoma tiến xa [1][3].

Do đó, hai người cùng được chẩn đoán “ung thư hắc tố da” có thể có diễn tiến rất khác nhau. Có người chỉ cần một cuộc mổ và theo dõi định kỳ. Có người cần điều trị kéo dài, thay đổi thuốc theo mức độ đáp ứng và vị trí bệnh lan.

Điều trị hiện nay có thể giúp kiểm soát bệnh lâu dài ở một số người

Trong nhiều năm gần đây, điều trị melanoma đã phát triển mạnh nhờ liệu pháp miễn dịch và điều trị nhắm trúng đích. Đây là lý do không nên dựa vào thông tin sống còn từ nhiều năm trước để tự dự đoán cho bản thân.

Liệu pháp miễn dịch sử dụng các thuốc giúp hệ miễn dịch nhận diện và tấn công tế bào ung thư tốt hơn. Một nhóm thuốc quan trọng là thuốc ức chế điểm kiểm soát miễn dịch. Các thuốc này đã tạo ra cải thiện đáng kể và có thể kéo dài ở một số người bệnh melanoma tiến triển hoặc di căn [3]. Tổng quan điều trị hiện đại cũng đề cập các lựa chọn miễn dịch mới hơn, bao gồm điều trị tác động lên LAG 3 trong melanoma giai đoạn tiến xa [1].

Khái niệm “đáp ứng bền vững” nghĩa là ung thư được kiểm soát trong thời gian dài sau điều trị, hoặc khi người bệnh không cần chuyển sang một điều trị ung thư khác. Trong một nghiên cứu tại 16 bệnh viện ở Pháp, khảo sát những người đã dùng liệu pháp ức chế điểm kiểm soát miễn dịch ít nhất 2 năm và chưa cần điều trị ung thư tiếp theo, có 117 người mắc melanoma tham gia. Phần lớn nhóm melanoma này cho biết không có hoặc chỉ có khó khăn nhẹ trong các khía cạnh được khảo sát về chất lượng cuộc sống [2]. Kết quả này không có nghĩa mọi người bệnh đều sẽ đáp ứng như vậy, nhưng cho thấy một bộ phận người bệnh melanoma tiến triển có thể sống lâu hơn và duy trì cuộc sống tương đối tốt khi điều trị hiệu quả.

Điều trị nhắm trúng đích là thuốc tác động vào một số thay đổi gen trong tế bào ung thư. Vì vậy, xét nghiệm phân tử khối u có thể rất quan trọng ở bệnh tiến triển. Các thay đổi liên quan đến BRAF, NRAS, NF1 và một số gen khác có liên quan đến sinh học khối u cũng như khả năng đáp ứng hay kháng điều trị [4]. Bác sĩ sẽ cân nhắc xét nghiệm phù hợp để chọn thuốc, thay vì dùng cùng một phác đồ cho tất cả mọi người.

Phẫu thuật và xạ trị vẫn giữ vai trò thiết yếu. Phẫu thuật là nền tảng nếu khối u có thể cắt bỏ. Xạ trị có thể được cân nhắc trong một số trường hợp, chẳng hạn điều trị tại vùng bệnh, giảm triệu chứng hoặc phối hợp với các phương pháp khác. Lựa chọn điều trị ngày càng dựa trên loại u, giai đoạn, khả năng cắt bỏ và các dấu ấn sinh học đã được xác nhận [1].

Vì sao tiên lượng của mỗi người lại khác nhau?

Thời gian sống không chỉ do kích thước hoặc vị trí nốt ruồi ban đầu quyết định. Bác sĩ sẽ tổng hợp nhiều yếu tố trước khi trao đổi tiên lượng.

Trước hết là mức độ lan tràn của ung thư. U chỉ nằm ở da khác rất xa với u đã đến hạch hay cơ quan xa. Vị trí di căn cũng ảnh hưởng đến mục tiêu điều trị và các triệu chứng cần kiểm soát.

Tiếp theo là đặc điểm của chính khối u. Tế bào melanoma có thể mang những thay đổi gen khác nhau. Một số cơ chế phân tử và môi trường xung quanh khối u có thể giúp ung thư né tránh miễn dịch hoặc trở nên kém nhạy với thuốc [4][6]. Đây là một trong các lý do cùng dùng một phác đồ nhưng mức đáp ứng giữa các người bệnh không giống nhau.

Một vấn đề quan trọng là kháng điều trị. Kháng điều trị nghĩa là tế bào ung thư dần không còn nhạy với thuốc đang dùng, hoặc bệnh tiến triển trở lại sau giai đoạn đáp ứng. Đây vẫn là trở ngại lớn trong việc kiểm soát melanoma lâu dài [4]. Tuy nhiên, nếu điều này xảy ra, bác sĩ vẫn có thể cân nhắc đổi chiến lược tùy trường hợp, như đổi loại điều trị toàn thân, phối hợp phương pháp, điều trị triệu chứng hoặc tham gia nghiên cứu lâm sàng nếu phù hợp.

Cuối cùng là thể trạng và bệnh đi kèm. Tuổi, chức năng tim phổi, bệnh tự miễn, thuốc đang sử dụng, khả năng đi lại và dinh dưỡng đều có thể ảnh hưởng đến lựa chọn điều trị. Người có HIV là một ví dụ về nhóm cần được đánh giá cá thể hóa kỹ hơn, vì miễn dịch của cơ thể và dữ liệu nghiên cứu về liệu pháp miễn dịch ở nhóm này còn hạn chế hơn [5].

Người bệnh nên làm gì để hiểu đúng tiên lượng của mình?

Thông tin chung trên mạng chỉ có giá trị tham khảo, không thể thay cho kết quả của riêng bạn. Để bác sĩ có thể trao đổi sát nhất về triển vọng điều trị, người bệnh nên hỏi rõ:

• Bệnh đang ở giai đoạn nào và đã có bằng chứng lan hạch hoặc di căn chưa?
• Khối u đã được phẫu thuật lấy hết chưa, bờ cắt có an toàn không?
• Có cần xét nghiệm gen hoặc dấu ấn sinh học của khối u không?
• Mục tiêu điều trị hiện tại là chữa khỏi, giảm nguy cơ tái phát hay kiểm soát bệnh lâu dài?
• Dấu hiệu nào cần đi khám ngay trong quá trình theo dõi hoặc dùng thuốc?

Nếu đang điều trị miễn dịch, cần báo sớm các triệu chứng mới như đau ngực, khó thở, hồi hộp, ngất, mệt bất thường hoặc phù chân. Biến chứng tim mạch do thuốc miễn dịch không thường gặp nhưng có thể nặng, trong đó viêm cơ tim là biến chứng đặc biệt đáng lưu ý vì có thể khởi phát nhanh [3]. Không tự ngừng thuốc, tự dùng thuốc bổ sung hoặc chuyển sang phương pháp chưa được kiểm chứng khi chưa trao đổi với bác sĩ.

Tóm lại, ung thư hắc tố da có thể có tiên lượng rất khác nhau, từ khả năng điều trị khỏi ở giai đoạn sớm đến kiểm soát lâu dài ở một số trường hợp tiến triển nhờ các điều trị hiện đại. Bạn nên trao đổi trực tiếp với bác sĩ da liễu, bác sĩ ung bướu hoặc ê kíp điều trị để được giải thích tiên lượng dựa trên giai đoạn bệnh, kết quả xét nghiệm và đáp ứng điều trị của chính mình.

Nguồn tham khảo

1. Contemporary Multimodal Management of Cutaneous Malignancies: Surgery, Radiotherapy, Systemic Therapy, Molecular Targeting and Immunotherapy. PMC
2. Quality of life and care experience in durable responders to immune checkpoint inhibitors for advanced or metastatic NSCLC or melanoma. PMC
3. Immune Checkpoint Inhibitor-Associated Cardiovascular Toxicity in Melanoma: Current Evidence and Practical Clinical Management. PMC
4. Therapeutic Resistance in Melanoma: Molecular Mechanisms and Emerging Pharmaceutical Strategies. PMC
5. Melanoma in people living with HIV: antigen-presentation loss, spatial immune escape, and inclusive immunotherapy trials. PMC
6. Genotype-driven tumor ecosystems drive immune evasion and immunotherapy resistance in melanoma. PMC