Điều trị nhắm trúng đích và miễn dịch cho ung thư cổ tử cung

Điều trị nhắm trúng đích và miễn dịch đang mở thêm lựa chọn cho một số người bệnh ung thư cổ tử cung, đặc biệt khi bệnh tiến triển tại chỗ, tái phát hoặc đã di căn. Tuy vậy, đây không phải là phương án phù hợp như nhau cho mọi người, vì lựa chọn thuốc cần dựa vào giai đoạn bệnh, điều trị trước đó, đặc điểm sinh học của khối u, sức khỏe tổng thể và khả năng theo dõi tác dụng phụ.

Miễn dịch và điều trị nhắm trúng đích là gì?

Hệ miễn dịch vốn có nhiệm vụ nhận diện và loại bỏ các tế bào bất thường, bao gồm tế bào ung thư. Tuy nhiên, khối u có thể tạo ra những “tín hiệu phanh” làm tế bào miễn dịch giảm hoạt động. Một nhóm thuốc miễn dịch gọi là thuốc ức chế điểm kiểm soát miễn dịch giúp tháo bớt tín hiệu phanh này, từ đó hỗ trợ hệ miễn dịch nhận ra và tấn công ung thư.

Trong ung thư cổ tử cung, các thuốc tác động lên trục PD-1 hoặc PD-L1 là nhóm miễn dịch được quan tâm nhiều. PD-L1 là một dấu ấn có thể xuất hiện trên tế bào u hoặc các tế bào xung quanh khối u. Việc xét nghiệm dấu ấn này có thể hỗ trợ bác sĩ lựa chọn miễn dịch trị liệu trong một số tình huống, nhưng không phải là yếu tố duy nhất quyết định hiệu quả [5].

Điều trị nhắm trúng đích có nghĩa là thuốc hướng đến một đặc điểm cụ thể của tế bào ung thư. Một ví dụ nổi bật là tisotumab vedotin, thuộc nhóm kháng thể gắn thuốc. Thuốc gồm một phần kháng thể nhận diện yếu tố mô, còn gọi là tissue factor, trên tế bào ung thư và một phần thuốc có tác dụng tiêu diệt tế bào. Khi kháng thể tìm đến mục tiêu, thuốc được đưa vào tế bào u nhằm tăng tác động tại khối u và có thể hạn chế ảnh hưởng lên một phần mô lành [4].

Cần hiểu rằng “nhắm trúng đích” không đồng nghĩa hoàn toàn không có độc tính. Các thuốc này vẫn có thể gây tác dụng không mong muốn và cần được dùng tại cơ sở có kinh nghiệm theo dõi, xử trí biến chứng.

Vai trò ở ung thư cổ tử cung tiến triển tại chỗ

Với ung thư cổ tử cung tiến triển tại chỗ, hóa xạ trị đồng thời vẫn là nền tảng điều trị với mục tiêu chữa khỏi. Phác đồ thường kết hợp xạ trị vùng chậu với hóa trị nhằm tăng độ nhạy của tế bào ung thư với tia xạ. Đây là giai đoạn điều trị có thể gây nhiều triệu chứng và đòi hỏi theo dõi sát [3].

Nghiên cứu hiện nay tập trung vào việc bổ sung miễn dịch trị liệu vào quá trình hóa xạ trị. Một thử nghiệm lớn mang tên KEYNOTE A18 cho thấy pembrolizumab dùng cùng hóa xạ trị đã cải thiện kết quả sống còn. Tuy nhiên, không phải mọi thuốc miễn dịch đều cho kết quả tương tự trong cùng bối cảnh. Trong thử nghiệm CALLA, durvalumab thêm vào hóa xạ trị không cho thấy lợi ích tương tự [3].

Sự khác biệt này cho thấy hiệu quả miễn dịch phụ thuộc rất nhiều vào loại thuốc, thời điểm sử dụng, đặc điểm miễn dịch của từng khối u và cách điều trị phối hợp. Xạ trị có thể vừa kích hoạt phản ứng miễn dịch chống u, vừa làm giảm một số tế bào lympho, là các tế bào miễn dịch quan trọng. Trong quá trình điều trị, khối u cũng có thể tăng những cơ chế “né tránh” miễn dịch. Vì vậy, việc lựa chọn thời điểm phối hợp miễn dịch với hóa xạ trị đang tiếp tục được nghiên cứu [3].

Đối với người bệnh, điểm quan trọng là không tự suy luận rằng chỉ cần thêm một thuốc miễn dịch thì hiệu quả chắc chắn tốt hơn. Bác sĩ ung bướu sẽ cân nhắc lợi ích kỳ vọng, nguy cơ độc tính, bệnh nền và phác đồ đã được chấp nhận tại nơi điều trị.

Khi ung thư tái phát hoặc di căn

Ung thư cổ tử cung tái phát hoặc di căn thường khó điều trị hơn vì hóa trị truyền thống có thể giảm hiệu quả theo thời gian [4]. Trong bối cảnh này, miễn dịch trị liệu có thể là một lựa chọn cho nhóm người bệnh phù hợp, đặc biệt khi khối u có dấu ấn sinh học gợi ý khả năng đáp ứng, như biểu hiện PD-L1 trong một số chỉ định [5].

Bác sĩ có thể đề nghị xét nghiệm mô bệnh học hoặc xét nghiệm trên mẫu khối u để đánh giá các dấu ấn liên quan. Kết quả xét nghiệm giúp trả lời những câu hỏi như: liệu miễn dịch trị liệu có phù hợp không, người bệnh đã từng dùng hóa trị gì, bệnh tiến triển nhanh hay chậm, và chức năng gan thận có cho phép dùng thuốc hay không.

Tisotumab vedotin là một hướng nhắm trúng đích đáng chú ý ở người bệnh ung thư cổ tử cung tái phát hoặc di căn. Tổng quan các thử nghiệm gần đây cho thấy thuốc này đang được đánh giá về hiệu quả, độ an toàn, ảnh hưởng đến chất lượng sống và tiềm năng phối hợp với miễn dịch trị liệu hoặc các điều trị chuẩn khác [4]. Đây là lựa chọn có ý nghĩa vì có cơ chế khác với hóa trị thông thường, nhưng vẫn cần bác sĩ cân nhắc rất kỹ từng trường hợp.

Người bệnh cũng nên hỏi rõ mục tiêu điều trị. Ở bệnh tái phát hoặc di căn, mục tiêu có thể là làm chậm tiến triển bệnh, giảm triệu chứng, kéo dài thời gian sống và duy trì chất lượng sống, hơn là luôn hướng tới chữa khỏi. Hiểu rõ mục tiêu sẽ giúp người bệnh và gia đình đưa ra quyết định phù hợp với mong muốn cá nhân.

Tác dụng phụ, theo dõi và chăm sóc toàn diện

Tác dụng phụ của miễn dịch trị liệu khác với hóa trị. Do thuốc kích hoạt miễn dịch, đôi khi hệ miễn dịch có thể tấn công nhầm cơ quan lành. Người bệnh cần báo sớm nếu có tiêu chảy kéo dài, đau bụng, ho mới xuất hiện, khó thở, đau ngực, vàng da, nước tiểu sẫm, mệt lả bất thường, phát ban lan rộng, đau đầu dai dẳng hoặc thay đổi thị lực. Những biểu hiện này không phải lúc nào cũng do miễn dịch trị liệu, nhưng cần được đánh giá sớm để tránh biến chứng nặng.

Với thuốc kháng thể gắn thuốc, tác dụng phụ tùy từng loại thuốc và phác đồ. Bác sĩ có thể yêu cầu kiểm tra máu, đánh giá thần kinh, da niêm mạc, mắt hoặc các cơ quan khác theo nguy cơ của thuốc. Người bệnh không nên tự bỏ liều, đổi lịch điều trị hay dùng thuốc bổ sung mà chưa trao đổi với ê kíp điều trị.

Chăm sóc toàn diện cũng rất quan trọng. Điều trị ung thư cổ tử cung có thể gây mệt mỏi, đau, rối loạn tiêu hóa, ảnh hưởng sinh hoạt tình dục, hình ảnh cơ thể và tâm trạng. Nghiên cứu về người bệnh ung thư cổ tử cung đang xem xét mối liên hệ giữa gánh nặng triệu chứng, khả năng thích nghi tâm lý và lo âu trầm cảm [1]. Vì thế, nói với bác sĩ về mất ngủ, lo lắng, buồn chán hoặc kiệt sức là một phần cần thiết của điều trị, không phải là dấu hiệu “yếu đuối”.

Hệ vi sinh đường ruột và âm đạo cũng đang được nghiên cứu vì có thể liên quan đến đáp ứng điều trị, miễn dịch và độc tính của hóa xạ trị [2]. Tuy nhiên, men vi sinh hoặc các biện pháp “điều chỉnh hệ vi sinh” chưa nên được xem là cách thay thế điều trị ung thư chuẩn. Đây là thông tin chung, người bệnh không nên tự dùng sản phẩm men vi sinh, thuốc nam hay thực phẩm chức năng khi chưa hỏi bác sĩ, nhất là trong giai đoạn hóa trị, xạ trị hoặc dùng miễn dịch.

Tóm lại, miễn dịch trị liệu và thuốc nhắm trúng đích mang lại hy vọng cho một số người bệnh ung thư cổ tử cung, nhưng lợi ích và nguy cơ rất cá thể hóa. Hãy trao đổi trực tiếp với bác sĩ điều trị về giai đoạn bệnh, xét nghiệm dấu ấn sinh học, lựa chọn thuốc, tác dụng phụ cần theo dõi và mục tiêu điều trị phù hợp nhất với bạn.

Nguồn tham khảo

1. Correlation between treatment-related symptom burden and psychological flexibility in patients with cervical cancer and their combined correlational association with emotional distress. PMC
2. Microbiome-host interactions in locally advanced cervical cancer: the impact on chemoradiotherapy treatment outcomes and toxicity. PMC
3. Immune remodeling during cervical cancer chemoradiotherapy: temporal biomarkers and the timing of checkpoint blockade. PMC
4. Targeted Anti-TF Antibody–Drug Conjugates in Advanced Cervical Cancer—Tisotumab Vedotin—Systematic Review. PMC
5. Immunotherapy in Gynecologic Cancers: Current Evidence, Biomarker-Driven Practice, and Future Directions. PMC