Hoá trị trong điều trị ung thư cổ tử cung: những điều người bệnh nên biết

Nhận chẩn đoán ung thư cổ tử cung là điều không dễ dàng, và khi nghe bác sĩ nhắc đến hoá trị, bạn có thể có nhiều băn khoăn. Bài viết này tổng hợp thông tin từ các nghiên cứu gần đây để giúp bạn hiểu rõ hơn hoá trị được dùng ở đâu, khi nào và kết hợp ra sao trong hành trình điều trị. Mỗi trường hợp mỗi khác, nên đây chỉ là kiến thức nền để bạn trao đổi kỹ hơn với bác sĩ của mình.

Hoá trị thường đi cùng xạ trị

Trong nhiều trường hợp ung thư cổ tử cung, hoá trị không đứng một mình mà được dùng đồng thời với xạ trị, gọi là hoá xạ trị đồng thời (concurrent chemoradiation). Cách phối hợp này được áp dụng cho những trường hợp bệnh đã tiến triển tại chỗ vùng chậu, khi phẫu thuật không phải lựa chọn phù hợp [1]. Với những tiến bộ gần đây trong kỹ thuật xạ trị và việc đưa hoá trị đồng thời vào phác đồ, đây là phương pháp điều trị có mục đích chữa khỏi cho nhiều người bệnh [2].

Hoá trị sau phẫu thuật ở giai đoạn sớm

Với ung thư cổ tử cung giai đoạn sớm, phẫu thuật thường là hướng điều trị chính. Tuy nhiên, sau mổ, nếu kết quả giải phẫu bệnh cho thấy có yếu tố nguy cơ trung bình hoặc cao, bác sĩ có thể cân nhắc điều trị bổ trợ thêm [3]. Một nghiên cứu lớn dựa trên cơ sở dữ liệu SEER đã so sánh ba nhóm người bệnh: chỉ theo dõi, xạ trị sau mổ, và hoá xạ trị đồng thời sau mổ [3]. Việc có nên dùng hoá trị và xạ trị bổ trợ hay không vẫn là vấn đề còn được bàn luận, và quyết định phụ thuộc vào đặc điểm cụ thể của từng người [3].

Điều đáng lưu ý là loại mô học của khối u cũng ảnh hưởng đến lựa chọn điều trị. Một nghiên cứu cho thấy ở nhóm ung thư biểu mô tuyến (adenocarcinoma), tỷ lệ mắc có xu hướng tăng theo thời gian và tiên lượng kém hơn so với ung thư biểu mô tế bào vảy (squamous cell carcinoma) [2].

Hoá trị dẫn đầu trước các bước tiếp theo

Với những khối u rất lớn, hoá trị đôi khi được dùng trước để thu nhỏ khối u, gọi là hoá trị tân bổ trợ (neoadjuvant chemotherapy). Một báo cáo ca bệnh mô tả một phụ nữ 33 tuổi có khối u cổ tử cung kích thước rất lớn ở giai đoạn IIB [8]. Do khối u quá to, người bệnh được hoá trị tân bổ trợ trước để giảm gánh nặng khối u, sau đó tiếp tục hoá xạ trị đồng thời kết hợp với bevacizumab [8]. Kết quả trong ca này là bệnh đáp ứng hoàn toàn, và hình ảnh theo dõi sau 6 tháng không thấy tái phát hay di căn [8]. Đây là một chiến lược đa mô thức tuần tự, được cá thể hoá cho từng người bệnh cụ thể [8].

Khi bệnh tái phát hoặc di căn

Ở giai đoạn tiến xa, khi ung thư đã tái phát hoặc di căn, các phương pháp truyền thống như hoá trị có thể trở nên kém hiệu quả hơn [5]. Trong bối cảnh đó, các thuốc điều trị nhắm trúng đích mới đang được nghiên cứu. Một ví dụ là tisotumab vedotin, một loại thuốc gắn kháng thể với thuốc (antibody drug conjugate) giúp đưa chất tiêu diệt tế bào trực tiếp đến tế bào ung thư, hạn chế ảnh hưởng đến mô lành [5]. Thuốc này đang được đánh giá về hiệu quả, độ an toàn và khả năng phối hợp với liệu pháp miễn dịch cùng các phương pháp chuẩn khác [5].

Trong một số tình huống hiếm gặp, ung thư cổ tử cung có thể lan đến màng não (di căn màng mềm, leptomeningeal metastasis). Một báo cáo ca bệnh mô tả việc dùng hoá trị bơm vào dịch não tuỷ qua một thiết bị gọi là bình chứa Ommaya (Ommaya reservoir) với thuốc methotrexate [6]. Trong ca này, người bệnh cải thiện thần kinh nhanh và các triệu chứng liên quan được kiểm soát tốt, dù bệnh toàn thân sau đó vẫn tiến triển [6].

Những hướng nghiên cứu đang được khám phá

Ngoài các phác đồ hiện dùng, giới nghiên cứu cũng đang tìm cách làm cho hoá trị hiệu quả hơn. Một số nghiên cứu ở giai đoạn tiền lâm sàng (trên tế bào, chưa áp dụng cho người bệnh) cho thấy các hoạt chất tự nhiên như tanshinone I có thể tăng cường tác dụng của carboplatin [7], và một số thành phần từ dược liệu có thể hỗ trợ nâng cao hiệu quả của thuốc hoá trị [9]. Đây là những hướng còn đang được tìm hiểu, chưa phải là phương pháp điều trị chính thức [7][9]. Các nền tảng công nghệ nano cũng đang được nghiên cứu cho các bệnh ung thư phụ khoa, nhưng cho đến nay chưa có thuốc nano nào được phê duyệt riêng cho ung thư phụ khoa [4].

Điều quan trọng cần nhớ

Hoá trị trong ung thư cổ tử cung có nhiều vai trò khác nhau tuỳ theo giai đoạn bệnh, loại mô học và tình trạng sức khoẻ của mỗi người. Nó có thể đi cùng xạ trị, dùng trước để thu nhỏ khối u, dùng bổ trợ sau mổ, hay phối hợp với các thuốc mới ở giai đoạn tiến xa. Không có một công thức chung phù hợp cho tất cả mọi người, và các nghiên cứu vẫn đang tiếp tục làm rõ hướng điều trị tối ưu.

Nếu bạn đang cân nhắc hoặc đang trải qua hoá trị, hãy trao đổi cởi mở với bác sĩ điều trị về phác đồ phù hợp với hoàn cảnh riêng của bạn, những lợi ích và tác dụng phụ có thể gặp, cũng như mọi lo lắng bạn đang mang trong lòng. Bác sĩ là người nắm rõ hồ sơ của bạn và có thể đồng hành cùng bạn đưa ra quyết định tốt nhất.

Bối cảnh tại Việt Nam

Ung thư cổ tử cung là bệnh thường gặp ở phụ nữ và vẫn là vấn đề đáng lưu ý tại Việt Nam. Theo hướng dẫn của Bộ Y tế, năm 2018 Việt Nam ghi nhận 4.177 ca mắc mới và 2.420 ca tử vong. Bệnh có liên quan chặt chẽ với nhiễm HPV, được xác định là nguyên nhân chính trong khoảng 70% trường hợp. Phát hiện sớm bằng xét nghiệm tế bào cổ tử cung âm đạo, còn gọi là PAP, có thể giúp nhận biết tổn thương tiền ung thư và ung thư giai đoạn sớm.

Với người đang được chỉ định hóa trị, bác sĩ sẽ dựa vào giai đoạn bệnh, loại mô bệnh học và tình trạng sức khỏe cụ thể để lựa chọn phác đồ phù hợp. Người bệnh thường cần hoàn tất thăm khám, sinh thiết và các xét nghiệm đánh giá giai đoạn trước khi quyết định điều trị. Nếu có ra máu âm đạo bất thường, ra máu sau quan hệ, khí hư nhiều hoặc lẫn máu, đau vùng hạ vị, đau lưng, hãy đi khám sớm, không tự trì hoãn vì lo ngại điều trị.

Nên khám và điều trị tại cơ sở chuyên khoa ung bướu, nơi có thể phối hợp các phương pháp phù hợp với từng giai đoạn bệnh. Khi lập kế hoạch điều trị, hãy hỏi rõ bác sĩ về mục tiêu, lịch điều trị, những xét nghiệm cần theo dõi và quyền lợi bảo hiểm y tế, để chủ động chuẩn bị chi phí và chăm sóc.

Nguồn tham khảo

1. Evolving Clinicopathological Characteristics of Women with Locally Advanced Cervical Cancer Treated with Definitive Chemoradiation Before and After Implementation of Organized Cervical Cancer Screening in Serbia. PMC
2. The Choice Between Definitive Radiotherapy and Surgery for Cervical Cancer With Different Histology in Current Clinical Practice. PMC
3. Survival outcomes of postoperative radiotherapy and chemotherapy in early-stage cervical cancer: a Surveillance, Epidemiology, and End Results database-based stratified analysis. PMC
4. Translational Progress of Inorganic Nanotheranostic Platforms for Gynecologic Malignancies: A Narrative Review of Endometrial, Ovarian, and Cervical Cancer Focusing on Fertility Preservation, Biosafety, and Industrial Translation. PMC
5. Targeted Anti-TF Antibody–Drug Conjugates in Advanced Cervical Cancer—Tisotumab Vedotin—Systematic Review. PMC
6. Intrathecal Chemotherapy Through Ommaya Reservoir in Leptomeningeal Metastasis From Cervical Cancer: A Rare Case Report and Literature Review. PMC
7. Targeting RSF1 with tanshinone I inhibits cervical cancer cell growth through modulation of NF-κB pathway. PMC
8. Successful treatment of massive stage IIIB cervical cancer with a spindle cell component. PMC
9. The Mechanisms of Ramulus Cinnamomi and Rhizoma Paridis in Gynecological Cancers: A Narrative Review. PMC