Ung thư cổ tử cung có tái phát không và làm sao theo dõi?

Có, ung thư cổ tử cung có thể tái phát sau khi đã điều trị, kể cả khi người bệnh từng đạt đáp ứng hoàn toàn. Tuy nhiên, nguy cơ tái phát không giống nhau ở mọi người và việc tái khám đúng hẹn, nhận biết triệu chứng sớm, trao đổi kịp thời với bác sĩ là những phần rất quan trọng của theo dõi sau điều trị.

Tái phát ung thư cổ tử cung nghĩa là gì?

Tái phát là tình trạng tế bào ung thư xuất hiện trở lại sau một giai đoạn bệnh đã được kiểm soát. Bệnh có thể tái phát tại chỗ, nghĩa là ở cổ tử cung hoặc vùng âm đạo, tiểu khung gần vị trí cũ. Bệnh cũng có thể tái phát tại vùng hạch bạch huyết hoặc ở cơ quan xa hơn như phổi, gan, xương. Vị trí tái phát sẽ ảnh hưởng đến triệu chứng, phương án xét nghiệm và lựa chọn điều trị tiếp theo.

Việc đã phẫu thuật, xạ trị, hóa xạ trị đồng thời hoặc điều trị phối hợp không có nghĩa là chắc chắn bệnh sẽ tái phát. Ngược lại, một số người có thể duy trì không còn dấu hiệu ung thư trong thời gian dài. Chẳng hạn, một báo cáo ca bệnh về ung thư cổ tử cung giai đoạn IIIB với khối u rất lớn đã ghi nhận người bệnh đạt đáp ứng hoàn toàn sau hóa trị trước, sau đó hóa xạ trị đồng thời và bevacizumab; hình ảnh học ở thời điểm 6 tháng chưa thấy tái phát hoặc di căn [4]. Đây là một ca bệnh riêng lẻ, không thể dùng để dự đoán kết quả cho mọi người, nhưng cho thấy điều trị cá thể hóa có thể mang lại kiểm soát bệnh tốt.

Nguy cơ tái phát thường liên quan đến giai đoạn bệnh ban đầu, kích thước và đặc điểm mô học của khối u, mức độ lan đến hạch, đáp ứng với điều trị, loại phương pháp điều trị đã dùng và thể trạng mỗi người. Ở ung thư giai đoạn sớm được phẫu thuật, bác sĩ cũng cân nhắc kỹ các đặc điểm nguy cơ trên bệnh phẩm để quyết định chỉ theo dõi hay cần điều trị bổ trợ bằng xạ trị, hóa xạ trị. Một phân tích dữ liệu lớn đã đánh giá người bệnh giai đoạn I đến II sau phẫu thuật, so sánh theo dõi đơn thuần, xạ trị sau mổ và hóa xạ trị đồng thời sau mổ [2]. Điều này cho thấy theo dõi và điều trị sau mổ luôn cần được cá thể hóa theo nguy cơ, không nên áp dụng một công thức chung.

Theo dõi sau điều trị gồm những gì?

Mục tiêu của tái khám không chỉ là tìm tái phát mà còn xử trí tác dụng phụ muộn của điều trị, hỗ trợ sức khỏe tình dục, tâm lý, dinh dưỡng, khả năng sinh hoạt, kiểm soát đau và chất lượng cuộc sống. Trong mỗi lần hẹn, bác sĩ thường hỏi kỹ các triệu chứng mới, khám toàn thân khi cần, khám phụ khoa và khám vùng chậu.

Người bệnh nên mang theo hồ sơ điều trị, kết quả giải phẫu bệnh, kết quả chụp chiếu trước đây và danh sách thuốc đang dùng. Những thông tin này giúp bác sĩ so sánh diễn tiến theo thời gian, đặc biệt nếu bạn khám ở cơ sở khác.

Xét nghiệm máu, siêu âm, chụp cắt lớp vi tính, cộng hưởng từ hoặc chụp PET/CT có thể được chỉ định khi có triệu chứng, dấu hiệu nghi ngờ lúc khám, kết quả xét nghiệm bất thường hoặc khi bác sĩ cần đánh giá rõ hơn một tổn thương. Không phải ai sau điều trị cũng cần thực hiện tất cả các xét nghiệm hình ảnh ở mọi lần tái khám. Chỉ định phụ thuộc vào giai đoạn ban đầu, phương pháp điều trị, nguy cơ cá nhân và tình trạng hiện tại.

Chụp PET/CT là kỹ thuật kết hợp hình ảnh chuyển hóa và hình ảnh cấu trúc, có thể hữu ích trong đánh giá tái phát. Một nghiên cứu hồi cứu đã xem xét 1.712 lần chụp PET/CT sau điều trị ở 654 người đã đạt đáp ứng hoàn toàn; kết quả chụp được đối chiếu với mô bệnh học hoặc theo dõi hình ảnh nối tiếp để xác định có tái phát hay không [5]. Tuy vậy, một vùng “sáng” trên chụp PET/CT không luôn đồng nghĩa chắc chắn là ung thư, vì viêm hoặc thay đổi mô sau xạ trị cũng có thể ảnh hưởng hình ảnh. Khi cần thiết, bác sĩ có thể đề nghị chụp lại, làm thêm xét nghiệm khác hoặc sinh thiết để xác nhận.

Điều quan trọng là tuân thủ lịch hẹn do bác sĩ ung bướu hoặc bác sĩ phụ khoa điều trị lập riêng cho bạn. Đừng tự bỏ tái khám chỉ vì đang thấy khỏe. Nghiên cứu ở phụ nữ sống cùng HIV nhấn mạnh rằng hiệu quả của chương trình phát hiện tổn thương cổ tử cung phụ thuộc nhiều vào việc theo dõi đều đặn và đúng thời điểm [1]. Nghiên cứu này tập trung vào sàng lọc, không phải trực tiếp về tái phát sau điều trị ung thư, nhưng nguyên tắc duy trì theo dõi liên tục vẫn rất có ý nghĩa.

Những dấu hiệu nào cần đi khám sớm?

Giữa các lần tái khám định kỳ, bạn nên liên hệ bác sĩ sớm nếu có triệu chứng mới, kéo dài hoặc tăng dần. Các dấu hiệu cần lưu ý gồm chảy máu âm đạo bất thường, đặc biệt sau giao hợp hoặc sau mãn kinh; dịch âm đạo nhiều, hôi, lẫn máu; đau vùng chậu, bụng dưới hoặc thắt lưng kéo dài; đau khi quan hệ; khó tiểu, tiểu ra máu, tiểu són mới xuất hiện; táo bón kéo dài hoặc có máu trong phân.

Các biểu hiện toàn thân như ho dai dẳng, khó thở, đau ngực, đau xương dai dẳng, sụt cân không chủ ý, mệt nhiều hoặc phù chân cũng nên được báo cho bác sĩ. Những triệu chứng này không nhất thiết là tái phát. Chúng có thể do nhiễm trùng, tác dụng phụ của xạ trị, rối loạn nội tiết, bệnh tiêu hóa, tiết niệu hoặc nguyên nhân khác. Tuy nhiên, đánh giá sớm giúp tránh bỏ sót vấn đề cần điều trị.

Nếu đang điều trị hoặc từng xạ trị vùng chậu, bạn cũng cần báo về tiêu chảy kéo dài, đau khi đi tiêu, tiểu buốt, tiểu gấp hoặc đau vùng âm đạo. Đây có thể là tác dụng phụ muộn cần được chăm sóc, dù không phải biểu hiện của ung thư trở lại.

Vai trò của xét nghiệm HPV và các dấu ấn mới

Hầu hết ung thư cổ tử cung liên quan đến virus HPV. Nghiên cứu về sinh học khối u cho thấy có thể phát hiện một số đoạn nối đặc hiệu giữa DNA của HPV và DNA người trong DNA tự do lưu hành trong máu ở một phần người bệnh [3]. Các đoạn này được phát hiện thường xuyên hơn ở những phụ nữ về sau có tái phát. Nghiên cứu cũng gợi ý loại HPV trong mô u có thể liên quan đến nguy cơ tái phát [3].

Đây là hướng nghiên cứu đáng chú ý vì xét nghiệm máu có thể ít xâm lấn hơn so với sinh thiết. Tuy nhiên, các dấu ấn DNA HPV trong máu vẫn chưa phải xét nghiệm theo dõi thường quy cho mọi người bệnh. Bạn không nên tự làm xét nghiệm thương mại rồi tự diễn giải kết quả. Giá trị của từng xét nghiệm phụ thuộc vào loại xét nghiệm, thời điểm làm, kết quả điều trị trước đó và bối cảnh lâm sàng.

Xét nghiệm tế bào cổ tử cung hoặc xét nghiệm HPV có thể được bác sĩ chỉ định trong một số hoàn cảnh cụ thể. Cần hiểu rằng sàng lọc tổn thương tiền ung thư và theo dõi tái phát ung thư là hai việc liên quan nhưng không hoàn toàn giống nhau. Sau phẫu thuật hoặc xạ trị, cấu trúc vùng cổ tử cung và âm đạo có thể thay đổi, nên bác sĩ điều trị sẽ quyết định xét nghiệm nào phù hợp hơn cho từng người.

Bạn có thể chủ động làm gì?

Thông tin chung an toàn là hãy giữ lịch tái khám, không hút thuốc, hạn chế rượu, ăn đa dạng thực phẩm, duy trì vận động phù hợp sức khỏe và ngủ đủ. Nếu còn quan hệ tình dục, hãy trao đổi với bác sĩ khi bị khô rát, đau hoặc chảy máu; nhiều vấn đề có thể được hỗ trợ bằng thuốc, chất bôi trơn phù hợp hoặc tư vấn phục hồi chức năng.

Cảm giác lo sợ tái phát là rất thường gặp. Bạn có thể ghi lại triệu chứng, thời điểm xuất hiện và các câu hỏi trước khi đi khám. Hãy trao đổi trực tiếp với bác sĩ điều trị về nguy cơ tái phát của riêng bạn, lịch theo dõi phù hợp, dấu hiệu cần đi khám ngay và những xét nghiệm thật sự cần thiết.

Nguồn tham khảo

1. Adherence to follow-up cervical cancer screening and its predictors among women living with HIV in Moshi municipality, Tanzania: a hospital-based retrospective cohort study (2019–2024). PMC
2. Survival outcomes of postoperative radiotherapy and chemotherapy in early-stage cervical cancer: a Surveillance, Epidemiology, and End Results database-based stratified analysis. PMC
3. Serum, cell-free, HPV-human DNA junction detection and HPV typing for predicting and monitoring cervical cancer recurrence. PMC
4. Successful treatment of massive stage IIIB cervical cancer with a spindle cell component. PMC
5. Diagnostic Performance of Post-Treatment F-18 FDG PET/CT for Detecting Recurrent Cervical Cancer. PMC