Ung thư cổ tử cung có lây không, có di truyền không?

Ung thư cổ tử cung không lây từ người này sang người khác qua tiếp xúc, ăn uống chung, chăm sóc người bệnh hoặc quan hệ tình dục. Tuy nhiên, virus HPV, nguyên nhân liên quan đến gần như toàn bộ các trường hợp ung thư cổ tử cung, có thể lây qua hoạt động tình dục và tiếp xúc da, niêm mạc vùng sinh dục [2].

Bệnh này cũng không thường được xem là ung thư di truyền trực tiếp từ mẹ sang con. Dù vậy, một số yếu tố gene có thể làm thay đổi mức độ dễ mắc bệnh ở từng người, nhưng không quyết định chắc chắn rằng một người sẽ bị ung thư cổ tử cung [3].

Ung thư không lây, nhưng HPV có thể lây

Cần phân biệt rõ giữa ung thư cổ tử cung và nhiễm HPV. Ung thư là tình trạng các tế bào bất thường phát triển không kiểm soát tại cổ tử cung, là phần nối giữa tử cung và âm đạo. Các tế bào ung thư không truyền từ cơ thể người bệnh sang người khác trong sinh hoạt thông thường.

Vì vậy, bạn không thể mắc ung thư cổ tử cung khi:

• Ôm, bắt tay hoặc sống cùng người bệnh
• Dùng chung bát đũa, nhà vệ sinh, quần áo hoặc chăn gối
• Chăm sóc, tắm rửa hoặc ở gần người bệnh
• Ăn chung hay hít thở chung không khí

Điều dễ gây hiểu nhầm là phần lớn ung thư cổ tử cung liên quan đến HPV, viết đầy đủ là human papillomavirus, một nhóm virus gây u nhú ở người. Nghiên cứu cho biết gần như toàn bộ ung thư cổ tử cung do HPV gây ra [2]. HPV có thể lây chủ yếu qua quan hệ tình dục, bao gồm tiếp xúc vùng sinh dục ngay cả khi không có giao hợp. Vì vậy, một người có thể nhiễm HPV từ bạn tình, nhưng điều đó không có nghĩa là “bị lây ung thư”.

Nhiễm HPV rất thường gặp và trong nhiều trường hợp, cơ thể có thể tự kiểm soát virus. Chỉ một phần người nhiễm, đặc biệt khi nhiễm kéo dài các chủng HPV nguy cơ cao, mới có khả năng xuất hiện tổn thương tiền ung thư rồi tiến triển thành ung thư cổ tử cung. Diễn tiến này thường không xảy ra ngay sau khi nhiễm virus. Hệ miễn dịch, việc tầm soát định kỳ và điều trị tổn thương sớm đều có vai trò quan trọng.

Một số nghiên cứu còn cho thấy hệ vi sinh vật âm đạo, tức cộng đồng vi khuẩn sống tự nhiên tại âm đạo, có thể liên quan đến khả năng HPV tồn tại kéo dài. Sự giảm ưu thế của vi khuẩn Lactobacillus crispatus và tăng các vi khuẩn kỵ khí được ghi nhận có liên quan với nhiễm HPV dai dẳng và nguy cơ tổn thương tiền ung thư cổ tử cung [4]. Đây là lĩnh vực đang tiếp tục được nghiên cứu, không phải là cơ sở để tự chẩn đoán hay tự dùng thuốc.

HPV có nghĩa là gì đối với bạn tình và gia đình?

Nếu một người được chẩn đoán ung thư cổ tử cung, người thân không cần cách ly hoặc lo sợ bị “lây ung thư”. Sự quan tâm, hỗ trợ tinh thần và đồng hành đi khám thường rất cần thiết. Tổng quan về chăm sóc ung thư cũng nhấn mạnh rằng sự tương tác giữa người bệnh, nhân viên y tế và gia đình có thể ảnh hưởng tích cực đến việc theo đuổi điều trị [1].

Đối với bạn tình, điều quan trọng là hiểu rằng HPV có thể đã được truyền qua lại từ trước và thường không thể xác định chính xác ai lây cho ai, hoặc virus xuất hiện từ thời điểm nào. Vì HPV có thể tồn tại âm thầm, việc phát hiện HPV hay ung thư cổ tử cung không tự nó chứng minh việc không chung thủy của bất kỳ ai. Tránh đổ lỗi có thể giúp người bệnh bớt mặc cảm và tập trung vào điều trị.

Bao cao su có thể giúp giảm nguy cơ lây truyền HPV và các bệnh lây qua đường tình dục khác, dù không loại bỏ hoàn toàn nguy cơ vì HPV có thể hiện diện ở vùng da không được che phủ. Tiêm vaccine HPV là biện pháp phòng ngừa quan trọng đối với người ở độ tuổi phù hợp theo tư vấn y tế. Người đã từng nhiễm HPV, đã có quan hệ tình dục hoặc từng điều trị tổn thương cổ tử cung vẫn nên hỏi bác sĩ xem vaccine còn phù hợp hay không.

Ung thư cổ tử cung có phải bệnh di truyền?

Trong đa số trường hợp, ung thư cổ tử cung không phải là bệnh di truyền theo kiểu cha mẹ có bệnh thì con chắc chắn sẽ mắc. Yếu tố trung tâm vẫn là nhiễm HPV nguy cơ cao kéo dài [2]. Do đó, việc mẹ hoặc chị em gái từng mắc ung thư cổ tử cung không đồng nghĩa con gái hay chị em khác sẽ tất yếu mắc bệnh.

Tuy nhiên, khoa học cho thấy nguy cơ ung thư không chỉ do một nguyên nhân đơn lẻ. Một số biến thể nhỏ trong gene, còn gọi là đa hình nucleotide đơn, ở các gene liên quan đến cytokine đã được liên hệ với nguy cơ ung thư cổ tử cung cao hơn [3]. Cytokine là các chất truyền tin giúp điều hòa phản ứng miễn dịch và viêm của cơ thể. Các nghiên cứu cũng đề cập đến thay đổi methyl hóa DNA, một dạng điều chỉnh hoạt động của gene mà không làm thay đổi cấu trúc gene, có thể liên quan đến tiên lượng bệnh [3].

Những phát hiện này không có nghĩa là đã có một xét nghiệm gene thông thường có thể dự báo chắc chắn ai sẽ bị ung thư cổ tử cung. Gene có thể góp phần tạo ra sự khác biệt về phản ứng miễn dịch hoặc khả năng kiểm soát HPV giữa các cá nhân, nhưng nguy cơ thực tế còn chịu ảnh hưởng của nhiễm HPV, thói quen khám sàng lọc, tình trạng miễn dịch, hút thuốc lá và nhiều yếu tố sức khỏe khác.

Nếu trong gia đình có nhiều người mắc ung thư ở độ tuổi trẻ, hoặc có nhiều loại ung thư khác nhau, bạn nên trao đổi với bác sĩ. Bác sĩ sẽ đánh giá toàn bộ tiền sử gia đình để xem có cần tư vấn di truyền hay không. Không nên tự kết luận rằng ung thư cổ tử cung trong gia đình chắc chắn là do gene.

Làm gì để phòng ngừa và phát hiện sớm?

Điều thiết thực nhất là phòng HPV và tầm soát cổ tử cung đều đặn. Tiêm vaccine HPV theo chỉ định, quan hệ tình dục an toàn hơn, không hút thuốc lá và đi khám phụ khoa khi có triệu chứng bất thường là những bước quan trọng. Các triệu chứng cần chú ý gồm ra huyết âm đạo bất thường, ra huyết sau quan hệ, khí hư thay đổi kéo dài, đau vùng chậu hoặc đau khi quan hệ. Những triệu chứng này không đồng nghĩa chắc chắn là ung thư, nhưng cần được khám để tìm nguyên nhân.

Tầm soát bằng xét nghiệm HPV, xét nghiệm tế bào cổ tử cung hoặc phương pháp phù hợp khác giúp phát hiện nhiễm HPV nguy cơ cao hay tổn thương tiền ung thư trước khi bệnh tiến triển. Phát hiện sớm có liên quan chặt chẽ với cơ hội điều trị tốt hơn [3].

Tóm lại, ung thư cổ tử cung không lây, còn HPV có thể lây qua tiếp xúc tình dục. Bệnh không thường di truyền trực tiếp, dù yếu tố gene có thể góp phần nhỏ vào nguy cơ của từng người. Mỗi trường hợp là khác nhau, vì vậy nếu bạn hoặc người thân có kết quả HPV bất thường, tổn thương cổ tử cung hay đã được chẩn đoán ung thư, hãy trao đổi trực tiếp với bác sĩ điều trị để được tư vấn phù hợp.

Nguồn tham khảo

1. Factors, including patient education, that impact cancer treatment adherence in low- and middle-income African countries: a scoping review. PMC
2. Serum, cell-free, HPV-human DNA junction detection and HPV typing for predicting and monitoring cervical cancer recurrence. PMC
3. Recent advancement in inflammatory biomarkers for cervical cancer diagnosis and therapy. PMC
4. The Influence of Vaginal, Intestinal, and Tumor Tissue Microbiota on Selected Malignant Tumors in Women. PMC