Ung thư bàng quang thường di căn tới đâu?

Ung thư bàng quang khi lan ra ngoài cơ quan ban đầu thường có thể đến hạch bạch huyết, xương, phổi, gan và một số cơ quan khác. Tuy nhiên, không phải ai mắc ung thư bàng quang cũng sẽ di căn, và vị trí lan tràn phụ thuộc vào giai đoạn bệnh, loại mô bệnh học, mức độ xâm lấn vào cơ bàng quang cũng như đáp ứng điều trị của từng người.

Hiểu đúng về “di căn” trong ung thư bàng quang

Ung thư bàng quang thường bắt đầu từ lớp niêm mạc lót mặt trong bàng quang, đa số là ung thư biểu mô niệu mạc. Khi tế bào ung thư còn khu trú ở lớp nông của thành bàng quang, bệnh được gọi là ung thư bàng quang không xâm lấn cơ. Ở giai đoạn này, nguy cơ quan trọng thường là u tái phát trong bàng quang hoặc tiến triển sâu hơn vào thành bàng quang.

Khi khối u xâm lấn vào lớp cơ bàng quang, hoặc đã lan ra khỏi bàng quang, nguy cơ di căn xa tăng lên. Tế bào ung thư có thể đi theo hệ bạch huyết, là mạng lưới dẫn lưu dịch và tế bào miễn dịch trong cơ thể, hoặc theo đường máu để đến cơ quan khác.

Cần phân biệt di căn với tình trạng u lan tại chỗ. Ví dụ, ung thư có thể xâm lấn các mô xung quanh bàng quang, như tuyến tiền liệt ở nam giới, tử cung hoặc âm đạo ở nữ giới, niệu quản, trực tràng hay thành chậu. Đây là lan rộng vùng lân cận, chưa nhất thiết là di căn xa. Việc phân biệt hai tình trạng này rất quan trọng vì ảnh hưởng đến cách điều trị và tiên lượng.

Những vị trí di căn thường gặp

Hạch bạch huyết

Hạch bạch huyết vùng chậu thường là một trong các nơi tế bào ung thư bàng quang có thể lan tới sớm. Các hạch có thể nằm quanh bàng quang, dọc mạch máu trong khung chậu, vùng bẹn hoặc sâu hơn trong ổ bụng.

Nhiều trường hợp hạch di căn không gây triệu chứng rõ ràng và được phát hiện qua chụp cắt lớp vi tính, cộng hưởng từ, chụp PET/CT hoặc khi phẫu thuật. Nếu hạch lớn, người bệnh đôi khi có thể bị đau vùng chậu, đau lưng, phù chân do cản trở dẫn lưu bạch huyết, hoặc mệt mỏi kéo dài. Tuy vậy, các triệu chứng này không đặc hiệu, nghĩa là cũng có thể do nhiều nguyên nhân khác.

Xương

Xương là vị trí di căn xa đáng lưu ý ở ung thư bàng quang tiến triển. Di căn xương có thể gây đau âm ỉ hoặc đau tăng dần, thường ở cột sống, xương chậu, xương sườn hoặc xương dài. Cơn đau có thể kéo dài, không giảm đáng kể khi nghỉ ngơi, thậm chí làm người bệnh khó ngủ.

Khi tế bào ung thư làm yếu cấu trúc xương, nguy cơ gãy xương có thể tăng dù chấn thương không mạnh. Nếu tổn thương ở cột sống chèn ép tủy sống hoặc dây thần kinh, người bệnh có thể đau lưng dữ dội, tê yếu chân, đi lại khó, bí tiểu hoặc không kiểm soát được đại tiện. Đây là các dấu hiệu cần đi cấp cứu ngay vì chèn ép tủy có thể để lại tổn thương thần kinh lâu dài nếu xử trí chậm.

Phổi

Ung thư bàng quang cũng có thể di căn đến phổi. Một số người không có biểu hiện và chỉ phát hiện tổn thương phổi khi chụp kiểm tra theo dõi. Khi có triệu chứng, người bệnh có thể ho dai dẳng, khó thở, đau ngực, ho ra máu hoặc dễ mệt khi gắng sức.

Tuy nhiên, ho hay khó thở không đồng nghĩa chắc chắn là di căn phổi. Người bệnh có thể đồng thời mắc viêm phổi, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, suy tim hoặc tác dụng phụ của điều trị. Vì vậy, bác sĩ cần đánh giá đầy đủ bằng khám bệnh, hình ảnh học và đôi khi lấy mẫu mô để xác định nguyên nhân.

Gan và các cơ quan trong ổ bụng

Gan là một vị trí di căn xa có thể gặp. Tổn thương gan giai đoạn đầu đôi khi không gây triệu chứng. Khi bệnh ảnh hưởng nhiều hơn đến chức năng gan, người bệnh có thể chán ăn, sụt cân, buồn nôn, mệt nhiều, đau tức vùng bụng bên phải hoặc vàng da, vàng mắt.

Ung thư cũng có thể lan đến phúc mạc, là lớp màng bao phủ các cơ quan trong ổ bụng, hoặc đến tuyến thượng thận và những vị trí khác. Khi phúc mạc bị ảnh hưởng, người bệnh có thể chướng bụng, đau bụng, ăn nhanh no hoặc có dịch trong ổ bụng. Đây đều là biểu hiện cần được bác sĩ đánh giá trực tiếp, bởi không thể tự xác định di căn chỉ dựa vào triệu chứng.

Các vị trí hiếm gặp vẫn có thể xảy ra

Dù ít gặp hơn, ung thư bàng quang có thể di căn đến da, dương vật hoặc những vị trí bất thường khác. Những tình huống này không phải là hình ảnh điển hình, nhưng cho thấy bất cứ tổn thương mới nào ở người từng điều trị ung thư cũng cần được lưu ý.

Một báo cáo mô tả người bệnh có tiền sử ung thư bàng quang xâm lấn cơ xuất hiện ban da ở đùi sau nhiều năm điều trị. Tổn thương ban đầu bị cho là viêm da nhiễm trùng, nhưng không cải thiện sau điều trị; sinh thiết da sau đó xác nhận đây là di căn ung thư biểu mô niệu mạc [2]. Một trường hợp khác ghi nhận tổn thương di căn đơn độc ở dương vật được xác định bằng chụp PET/CT và xét nghiệm mô bệnh học [3].

Các báo cáo này không có nghĩa rằng ban da, đau tầng sinh môn hoặc thay đổi ở cơ quan sinh dục thường là do di căn. Phần lớn triệu chứng như vậy có nguyên nhân lành tính hơn. Dù vậy, người bệnh không nên chủ quan nếu triệu chứng kéo dài, tăng dần hoặc không đáp ứng với điều trị thông thường.

Nguy cơ di căn thay đổi theo giai đoạn bệnh

Ung thư bàng quang không xâm lấn cơ thường không đồng nghĩa với di căn. Tuy nhiên, một số u nông có nguy cơ cao vẫn có thể tiến triển thành bệnh xâm lấn cơ nếu tái phát hoặc không đáp ứng điều trị. Trong nghiên cứu theo dõi thực tế tại Bỉ gồm 232 người bệnh ung thư bàng quang không xâm lấn cơ, 7,3% tiến triển thành ung thư xâm lấn cơ và 3% tiến triển thành bệnh di căn trong thời gian theo dõi 5 năm [4]. Số liệu này phản ánh một nhóm người bệnh cụ thể, không thể áp dụng nguyên vẹn cho từng cá nhân.

Nguy cơ thường được đánh giá dựa trên độ sâu xâm lấn, độ ác tính của tế bào dưới kính hiển vi, số lượng và kích thước khối u, sự hiện diện của ung thư biểu mô tại chỗ, tình trạng tái phát, hạch trên hình ảnh học và kết quả xét nghiệm sau phẫu thuật.

Khi bệnh đã di căn, điều trị thường hướng tới kiểm soát bệnh, kéo dài thời gian sống và giảm triệu chứng. Các lựa chọn có thể gồm hóa trị, liệu pháp miễn dịch, thuốc nhắm trúng đích, thuốc liên hợp kháng thể và điều trị giảm nhẹ tại vùng tổn thương như xạ trị giảm đau xương. Liệu pháp miễn dịch hiện là một phần quan trọng trong điều trị ung thư bàng quang di căn và có thể tạo đáp ứng bền vững ở một số người bệnh, dù không phải tất cả đều đáp ứng giống nhau [1].

Khi nào cần liên hệ bác sĩ sớm?

Người bệnh đang theo dõi hoặc điều trị ung thư bàng quang nên báo bác sĩ nếu có đau xương mới xuất hiện và kéo dài, đau lưng dữ dội, yếu hoặc tê chân, khó thở tăng lên, ho ra máu, đau bụng kéo dài, vàng da, sụt cân không chủ ý, phù chân, đau vùng chậu tăng dần hoặc xuất hiện khối u, ban da bất thường không lành.

Thông tin trên mang tính giáo dục chung. Chỉ các phương tiện như chụp hình ảnh phù hợp, xét nghiệm máu và đặc biệt là sinh thiết khi cần mới giúp xác định một tổn thương có phải di căn hay không. Mỗi trường hợp ung thư bàng quang là khác nhau, vì vậy người bệnh nên trao đổi trực tiếp với bác sĩ ung bướu hoặc bác sĩ tiết niệu điều trị để được giải thích rõ về giai đoạn bệnh, nguy cơ di căn và kế hoạch theo dõi phù hợp.

Nguồn tham khảo

1. Immunotherapy role in bladder cancer treatment: a review of literature. PMC
2. Case Report: Solitary right thigh skin metastasis of bladder cancer misdiagnosed as erysipelas with literature review. PMC
3. Solitary urothelial carcinoma penile metastasis on 18 F–FDG PET/CT. PMC
4. Real-world treatment patterns and clinical outcomes in patients with non-muscle invasive bladder cancer: a nationwide evaluation. PMC