Ung thư bàng quang có mấy giai đoạn?

Ung thư bàng quang thường được chia thành 5 giai đoạn chính, từ giai đoạn 0 đến giai đoạn IV. Các giai đoạn này phản ánh mức độ khối u đã xâm lấn vào thành bàng quang, lan tới hạch bạch huyết hay di căn đến cơ quan khác hay chưa.

Việc biết giai đoạn rất quan trọng vì giúp bác sĩ lựa chọn điều trị phù hợp, chẳng hạn phẫu thuật qua niệu đạo, thuốc bơm vào bàng quang, phẫu thuật cắt bàng quang, hóa trị, xạ trị hoặc điều trị toàn thân. Tuy nhiên, giai đoạn chỉ là một phần của bức tranh chung. Loại tế bào ung thư, độ ác tính, số lượng khối u, khả năng tái phát, sức khỏe tổng thể và đáp ứng điều trị cũng ảnh hưởng đến kế hoạch cho từng người bệnh.

Bác sĩ xác định giai đoạn ung thư bàng quang như thế nào?

Bác sĩ thường dùng hệ thống TNM để mô tả ung thư bàng quang:

T là mức độ khối u nguyên phát đã xâm nhập vào các lớp của thành bàng quang đến đâu.

N cho biết có hạch bạch huyết vùng bị ung thư hay không.

M cho biết ung thư có lan đến các cơ quan ở xa hay chưa, còn gọi là di căn xa.

Thành bàng quang có nhiều lớp. Điều quan trọng nhất khi đánh giá giai đoạn là xem ung thư có mới nằm ở lớp niêm mạc, đã đi vào mô liên kết dưới niêm mạc, đã xâm lấn lớp cơ, hay đã vượt qua bàng quang. Ung thư chưa xâm lấn lớp cơ thường được gọi là ung thư bàng quang không xâm lấn cơ. Nhóm này bao gồm nhiều trường hợp ở giai đoạn sớm và có hướng điều trị, theo dõi khác với ung thư đã xâm lấn cơ.

Để phân giai đoạn, bác sĩ có thể kết hợp nội soi bàng quang, cắt hoặc sinh thiết u qua niệu đạo, xét nghiệm nước tiểu, chụp cắt lớp vi tính, cộng hưởng từ hoặc các thăm dò khác tùy trường hợp. Nội soi cho phép nhìn trực tiếp bề mặt trong bàng quang, còn mẫu mô giúp xác định ung thư đã ăn sâu đến đâu. Một số tổn thương, nhất là ở người đã xạ trị vùng bàng quang, có thể khó đánh giá vì thay đổi do xạ trị dễ làm phức tạp hình ảnh nội soi và kết quả mô bệnh học. Vì vậy, đánh giá giai đoạn cẩn thận là rất cần thiết [2].

Các giai đoạn từ 0 đến IV có ý nghĩa gì?

Giai đoạn 0

Đây là giai đoạn rất sớm, khi tế bào ung thư còn ở lớp lót trong cùng của bàng quang và chưa xâm nhập vào các lớp sâu hơn.

Giai đoạn 0a thường là u nhú không xâm lấn. Khối u có thể giống các nhú nhỏ mọc vào lòng bàng quang. Dù chưa xâm lấn sâu, loại này vẫn có thể tái phát nên cần theo dõi lâu dài.

Giai đoạn 0is còn được gọi là ung thư biểu mô tại chỗ. Đây thường là tổn thương phẳng, không tạo thành khối u nhú rõ rệt. Tế bào có thể có đặc điểm ác tính cao hơn và có nguy cơ tiến triển nếu không được xử trí thích hợp.

Cả hai dạng đều thuộc nhóm ung thư không xâm lấn cơ. Điều trị thường bắt đầu bằng cắt u qua niệu đạo. Một số người bệnh, nhất là khi có nguy cơ trung bình hoặc cao, có thể được bơm thuốc trực tiếp vào bàng quang. BCG là một dạng điều trị miễn dịch bơm bàng quang thường được sử dụng cho ung thư không xâm lấn cơ nguy cơ trung bình và cao [1].

Giai đoạn I

Ở giai đoạn I, ung thư đã xâm nhập qua lớp lót bàng quang vào mô liên kết bên dưới, nhưng chưa vào lớp cơ bàng quang. Trên báo cáo mô bệnh học, một dạng thường gặp ở nhóm này là T1.

Giai đoạn I vẫn thuộc ung thư không xâm lấn cơ, nhưng không có nghĩa là nguy cơ giống hệt mọi trường hợp giai đoạn 0. Một số u T1 có nguy cơ tái phát hoặc tiến triển cao hơn, đặc biệt khi đi kèm độ ác tính cao, có nhiều u, tái phát sớm hoặc có ung thư biểu mô tại chỗ. Nghiên cứu về sinh học khối u cũng cho thấy u T1 có thể có những đặc điểm vi môi trường khác với u Ta, trong đó tín hiệu liên quan tế bào sợi cao hơn ở u T1 và liên quan với các dấu hiệu gợi ý nguy cơ cao hơn [4].

Vì vậy, người bệnh giai đoạn I thường cần tái đánh giá kỹ sau cắt u. Bác sĩ có thể đề nghị bơm BCG, theo dõi nội soi định kỳ, hoặc cân nhắc điều trị mạnh hơn ở một số tình huống nguy cơ rất cao.

Giai đoạn II

Giai đoạn II nghĩa là ung thư đã xâm lấn vào lớp cơ của thành bàng quang, nhưng chưa lan ra ngoài bàng quang hoặc đến hạch vùng. Đây được gọi là ung thư bàng quang xâm lấn cơ.

Khi ung thư đã vào cơ, điều trị thường không chỉ dừng ở việc cắt u qua niệu đạo. Các lựa chọn có thể gồm cắt toàn bộ bàng quang, thường phối hợp hóa trị trong một số trường hợp phù hợp. Một lựa chọn bảo tồn bàng quang cho người bệnh được chọn lọc là điều trị phối hợp gồm cắt tối đa khối u qua niệu đạo, hóa trị và xạ trị. Phương pháp này được gọi là điều trị ba mô thức và đã được sử dụng trong ung thư bàng quang xâm lấn cơ ở người bệnh phù hợp [2].

Giai đoạn III

Ở giai đoạn III, ung thư đã lan ra ngoài lớp cơ bàng quang tới mô mỡ xung quanh, hoặc lan đến các cấu trúc lân cận. Tùy mức độ lan rộng, bệnh có thể được xếp vào giai đoạn IIIA hoặc IIIB.

Ví dụ, ung thư có thể xâm lấn các cơ quan gần bàng quang hoặc đã lan đến một số hạch bạch huyết vùng. Điều trị thường cần phối hợp nhiều phương pháp. Mục tiêu có thể là kiểm soát bệnh tại chỗ, giảm nguy cơ tái phát, kéo dài thời gian sống và duy trì chất lượng sống phù hợp với hoàn cảnh mỗi người.

Giai đoạn IV

Giai đoạn IV là giai đoạn ung thư lan rộng hơn. Giai đoạn IVA có thể bao gồm bệnh đã xâm lấn thành chậu hoặc thành bụng, hoặc lan đến hạch ở vị trí xa hơn. Giai đoạn IVB thường chỉ ung thư đã di căn đến cơ quan xa, chẳng hạn phổi, gan, xương hoặc các vị trí khác.

Điều trị ở giai đoạn này thường thiên về điều trị toàn thân, có thể gồm hóa trị, liệu pháp miễn dịch, thuốc nhắm trúng đích hoặc các phương pháp khác tùy đặc điểm khối u và sức khỏe người bệnh. Phẫu thuật hay xạ trị đôi khi vẫn có vai trò để kiểm soát triệu chứng như chảy máu, đau hoặc tắc nghẽn đường tiểu.

Giai đoạn không hoàn toàn giống “nguy cơ” hay “độ ác tính”

Nhiều người bệnh dễ nhầm lẫn giữa giai đoạn, độ ác tính và nhóm nguy cơ. Đây là ba khái niệm liên quan nhưng không giống nhau.

Giai đoạn mô tả ung thư lan sâu và lan xa tới đâu.

Độ ác tính mô tả tế bào ung thư nhìn dưới kính hiển vi bất thường đến mức nào. U độ cao thường có xu hướng diễn biến tích cực hơn u độ thấp.

Nhóm nguy cơ thường được dùng nhiều ở ung thư không xâm lấn cơ. Bác sĩ đánh giá nguy cơ tái phát hoặc tiến triển dựa trên nhiều yếu tố, không chỉ dựa vào giai đoạn. Dù BCG là điều trị chuẩn cho nhiều trường hợp nguy cơ trung bình và cao, một số người bệnh vẫn không đáp ứng hoặc tái phát trong thời gian theo dõi [1]. Đây là lý do người bệnh cần tái khám đều, ngay cả khi khối u ban đầu ở giai đoạn sớm.

Các xét nghiệm dấu ấn sinh học trong nước tiểu và mô u đang được nghiên cứu nhằm hỗ trợ phát hiện, theo dõi, tiên lượng và dự đoán đáp ứng điều trị. Tuy nhiên, nội soi bàng quang, tế bào học nước tiểu và chẩn đoán hình ảnh vẫn giữ vai trò thiết yếu trong thực hành hiện nay [3].

Người bệnh nên làm gì sau khi biết giai đoạn?

Hãy xin bản sao kết quả giải phẫu bệnh và hỏi bác sĩ rõ: khối u là Ta, T1 hay đã xâm lấn cơ; độ ác tính là thấp hay cao; có ung thư biểu mô tại chỗ hay không; có cần điều trị bổ sung sau cắt u không; lịch nội soi và chụp kiểm tra là khi nào.

Nếu có tiểu máu trở lại, tiểu buốt kéo dài, đau vùng chậu, đau lưng không rõ nguyên nhân, sụt cân hoặc mệt nhiều, người bệnh nên liên hệ cơ sở điều trị sớm. Đây là thông tin chung, không thay thế đánh giá trực tiếp vì các triệu chứng này cũng có thể do nguyên nhân khác.

Tóm lại, ung thư bàng quang có 5 giai đoạn chính từ 0 đến IV, nhưng mỗi trường hợp có thể rất khác nhau về nguy cơ và cách điều trị. Hãy trao đổi trực tiếp với bác sĩ tiết niệu, bác sĩ ung bướu hoặc nhóm điều trị của bạn để hiểu chính xác giai đoạn bệnh và kế hoạch phù hợp nhất.

Nguồn tham khảo

1. Molecular Classifications and Candidate Biomarkers for Personalizing BCG Therapy in Non-Muscle-Invasive Bladder Cancer. PMC
2. BCG after trimodality therapy: managing non-muscle-invasive recurrence in the irradiated bladder. PMC
3. Bladder Cancer Biomarkers: Recent Advances in Early Detection, Treatment Prediction, and Prognosis. PMC
4. Rapid normal fibroblast‐tumor crosstalk promotes cancer‐associated fibroblast‐like activation and attenuates mitomycin C cytotoxicity in bladder cancer. PMC