Tiên lượng và khả năng sống còn trong ung thư bàng quang: những điều người bệnh nên biết

Nhận chẩn đoán ung thư bàng quang có thể khiến bạn lo lắng về tương lai. Một trong những câu hỏi hay gặp nhất là "khả năng sống còn của tôi ra sao?". Bài viết này tổng hợp thông tin từ các nghiên cứu gần đây để giúp bạn hiểu hơn về những yếu tố có thể ảnh hưởng đến tiên lượng, đồng thời nhấn mạnh rằng mỗi người bệnh là một trường hợp riêng.

Ung thư bàng quang được chia thành các nhóm khác nhau

Tiên lượng thường khác nhau tùy theo giai đoạn bệnh. Các nghiên cứu hiện nay thường phân loại thành ba nhóm chính: ung thư bàng quang không xâm lấn cơ nguy cơ cao (high-risk non-muscle-invasive bladder cancer, HR-NMIBC), ung thư bàng quang xâm lấn cơ (muscle-invasive bladder cancer, MIBC), và ung thư bàng quang di căn (metastatic bladder cancer, mBC) [1]. Việc bệnh thuộc nhóm nào có thể ảnh hưởng đến hướng điều trị cũng như cách theo dõi về sau [1].

Với nhóm ung thư không xâm lấn cơ, đây thường được xem là một tình trạng mạn tính và hay tái phát, cần điều trị lặp lại trong bàng quang và theo dõi lâu dài suốt đời [2]. Điều này có nghĩa là hành trình điều trị có thể kéo dài, nhưng cũng cho thấy bệnh có thể được quản lý theo thời gian.

Đáp ứng với điều trị BCG và ý nghĩa với tiên lượng

Với ung thư bàng quang không xâm lấn cơ nguy cơ trung bình và cao, liệu pháp BCG (Bacillus Calmette-Guérin) bơm vào trong bàng quang vẫn là điều trị hỗ trợ tiêu chuẩn [3][5]. Tuy nhiên, có khoảng 30 đến 50 phần trăm người bệnh không đáp ứng hoặc bị tái phát trong vòng hai năm [3]. Đây là con số nhắc chúng ta rằng việc theo dõi sát sau điều trị rất quan trọng, ngay cả khi ban đầu bệnh có vẻ được kiểm soát.

Các nhà nghiên cứu đang tìm hiểu tại sao một số người đáp ứng tốt với BCG còn một số khác thì không. Họ đã xác định được một số phân nhóm phân tử của khối u. Ví dụ, phân nhóm được gọi là BRS3 có đặc điểm liên quan đến ức chế miễn dịch và có liên hệ với thời gian sống không tái phát và không tiến triển ngắn hơn [3]. Một số dấu ấn di truyền như đột biến FGFR3 và TERT, cùng các đặc điểm của vi môi trường khối u, cũng được ghi nhận có liên quan đến kết cục trong một số nghiên cứu [3]. Cần lưu ý rằng nhiều dấu ấn này vẫn chưa được xác nhận đầy đủ để áp dụng rộng rãi trong thực hành [3].

Vai trò của các dấu ấn sinh học trong đánh giá tiên lượng

Ngoài phân loại giai đoạn, các dấu ấn sinh học (biomarker) đang được nghiên cứu để hỗ trợ phát hiện sớm, theo dõi và dự đoán tiên lượng [7]. Nghiên cứu về dấu ấn sinh học đã mở rộng từ xét nghiệm một loại protein đơn lẻ sang các chiến lược nhiều thành phần, bao gồm DNA, RNA, protein và các dấu ấn chuyển hóa [7]. Dù các dấu ấn này có tiềm năng như công cụ hỗ trợ không xâm lấn, việc đưa vào sử dụng thường quy còn phụ thuộc vào quá trình xác nhận thêm ở nhiều trung tâm [7].

Một chỉ số đơn giản hơn cũng được nghiên cứu là tỷ lệ albumin trên globulin (albumin-to-globulin ratio, AGR) trước phẫu thuật, đo được qua xét nghiệm máu. Một phân tích gộp trên 8 nghiên cứu với 8305 người bệnh cho thấy AGR thấp trước mổ có liên quan đến kết cục kém hơn về sống còn đặc hiệu ung thư (HR = 1,25), sống còn không tiến triển (HR = 1,92) và sống còn không tái phát (HR = 1,36) so với AGR cao [8]. Điều này gợi ý rằng tình trạng dinh dưỡng và viêm của cơ thể có thể liên quan đến tiên lượng, dù đây chỉ là một trong nhiều yếu tố [8].

Nhiều lựa chọn điều trị đang mở ra thêm cơ hội

Bức tranh điều trị ung thư bàng quang đã thay đổi trong những năm gần đây. Liệu pháp miễn dịch, đặc biệt là các thuốc ức chế điểm kiểm soát (checkpoint inhibitor), đã mở rộng lựa chọn cho người bệnh không dung nạp hoặc không đáp ứng với BCG [5]. Trong ung thư bàng quang xâm lấn cơ, việc dùng thuốc ức chế điểm kiểm soát quanh thời điểm phẫu thuật cho thấy tín hiệu tích cực về đáp ứng và sống còn, nhất là ở nhóm có PD-L1 cao [5]. Với bệnh di căn, liệu pháp kháng PD-1/PD-L1 có thể mang lại đáp ứng bền vững ở một nhóm người bệnh [5].

Với một số người bệnh ung thư xâm lấn cơ được chọn lọc, liệu pháp ba phương thức (trimodality therapy, TMT) là một lựa chọn giúp bảo tồn bàng quang [4]. Nếu bệnh tái phát dạng không xâm lấn cơ, BCG có thể được cân nhắc trong một số tình huống, và phẫu thuật cắt bàng quang cứu vãn vẫn có thể thực hiện nếu điều trị thất bại [4]. Bằng chứng ở nhóm này còn hạn chế nên các quyết định cần được cân nhắc kỹ [4].

Chất lượng cuộc sống cũng là một phần của hành trình

Tiên lượng không chỉ nằm ở con số sống còn. Trải nghiệm của người bệnh trong quá trình điều trị ngày càng được quan tâm, thông qua các kết cục do người bệnh tự báo cáo (patient-reported outcomes, PRO) [2]. Việc điều trị lặp lại và theo dõi lâu dài có thể tạo gánh nặng đáng kể lên người bệnh [2]. Bên cạnh đó, một số người bệnh, nhất là người lớn tuổi và có nhiều bệnh nền, có thể gặp suy giảm nhận thức quanh giai đoạn phẫu thuật, và điều này có những yếu tố nguy cơ có thể phòng ngừa [6].

Điều quan trọng cần nhớ

Các nghiên cứu trên phản ánh xu hướng chung ở nhiều người bệnh, không phải dự báo chắc chắn cho từng cá nhân. Tiên lượng của bạn phụ thuộc vào nhiều yếu tố như giai đoạn bệnh, đặc điểm khối u, tình trạng sức khỏe chung và đáp ứng với điều trị. Nhiều hướng điều trị và công cụ đánh giá mới đang tiếp tục được nghiên cứu và có thể mang lại thêm lựa chọn theo thời gian [5][7].

Nếu bạn có thắc mắc về tiên lượng, khả năng tái phát hay các lựa chọn điều trị phù hợp với mình, hãy trao đổi trực tiếp với bác sĩ điều trị. Bác sĩ là người nắm rõ hồ sơ bệnh của bạn và có thể giải thích ý nghĩa của các kết quả xét nghiệm cũng như đồng hành cùng bạn trong việc chọn hướng đi phù hợp nhất.

Bối cảnh tại Việt Nam

Tại Việt Nam, ung thư bàng quang là bệnh cần được phát hiện và điều trị sớm, bởi bệnh có thể tái phát. Khả năng sống còn không giống nhau ở mỗi người, phụ thuộc nhiều vào giai đoạn bệnh, mức độ u xâm lấn thành bàng quang, tình trạng hạch và có hay không di căn xa.

Theo hướng dẫn của Bộ Y tế, tiểu máu, tiểu nhiều lần, tiểu khó hoặc tiểu buốt là những dấu hiệu cần đi khám sớm. Nội soi bàng quang giúp quan sát tổn thương và lấy mẫu sinh thiết; xét nghiệm mô bệnh học là tiêu chuẩn để xác định chẩn đoán. Siêu âm, chụp cắt lớp vi tính (CT), chụp cộng hưởng từ (MRI) và một số xét nghiệm khác có thể được chỉ định để đánh giá giai đoạn bệnh.

Điều trị được cá thể hóa theo giai đoạn và có thể phối hợp phẫu thuật, hóa trị nội bàng quang hoặc toàn thân, cùng xạ trị trong những trường hợp phù hợp. Người bệnh nên khám và theo dõi tại cơ sở chuyên khoa ung bướu, mang đầy đủ hồ sơ xét nghiệm, phim chụp và hỏi nhân viên y tế về quyền lợi bảo hiểm y tế trước khi điều trị.

Nguồn tham khảo

1. Extended cancer registry data for real-world evidence in bladder cancer: an update on the Prospective Bladder Cancer Infrastructure. PMC
2. Patient-Reported Outcome Instruments in Non-Muscle-Invasive Bladder Cancer (NMIBC): A Systematic Review. PMC
3. Molecular Classifications and Candidate Biomarkers for Personalizing BCG Therapy in Non-Muscle-Invasive Bladder Cancer. PMC
4. BCG after trimodality therapy: managing non-muscle-invasive recurrence in the irradiated bladder. PMC
5. Immunotherapy role in bladder cancer treatment: a review of literature. PMC
6. Perioperative cognitive dysfunction in bladder cancer patients, causal factors, and possible interventions. PMC
7. Bladder Cancer Biomarkers: Recent Advances in Early Detection, Treatment Prediction, and Prognosis. PMC
8. Prognostic effect of the preoperative albumin-to-globulin ratio bladder cancer: a meta-analysis. PMC