Phẫu thuật trong điều trị ung thư tiền liệt tuyến: những điều người bệnh nên biết

Khi nhận chẩn đoán ung thư tiền liệt tuyến, bạn có thể cảm thấy lo lắng và có nhiều câu hỏi về các lựa chọn điều trị. Phẫu thuật là một trong những hướng điều trị quan trọng, và việc hiểu rõ hơn về nó có thể giúp bạn trao đổi tự tin hơn với bác sĩ. Bài viết này tổng hợp thông tin từ các nghiên cứu gần đây để giúp bạn có cái nhìn dễ hiểu hơn.

Phẫu Thuật Cắt Tuyến Tiền Liệt Tận Gốc Là Gì

Phẫu thuật cắt tuyến tiền liệt tận gốc (radical prostatectomy, viết tắt RP) là phương pháp lấy bỏ toàn bộ tuyến tiền liệt. Đây là một lựa chọn được sử dụng phổ biến cho nhiều nhóm bệnh nhân. Trong một nghiên cứu theo dõi suốt 25 năm ở nhóm bệnh nhân nguy cơ cao và rất cao, những người được phẫu thuật cắt tuyến tiền liệt có kết quả sống còn tốt hơn so với nhóm chỉ điều trị bằng liệu pháp ức chế nội tiết tố nam (androgen deprivation therapy, ADT) [9]. Điều này cho thấy phẫu thuật có thể mang lại lợi ích đáng chú ý ở một số nhóm bệnh cụ thể.

Xu Hướng Phẫu Thuật Bằng Robot

Trong những năm gần đây, phẫu thuật cắt tuyến tiền liệt có sự hỗ trợ của robot (robot-assisted radical prostatectomy, RARP) đã phát triển nhanh chóng. Tại Nhật Bản, đến năm 2024, phương pháp này chiếm khoảng 94,5% tổng số ca phẫu thuật tuyến tiền liệt [3]. Xu hướng phẫu thuật cũng mở rộng sang nhóm bệnh nhân lớn tuổi hơn, với tỷ lệ ca mổ ở nam giới từ 75 tuổi trở lên tăng lên rõ rệt [3].

Phẫu thuật robot còn tỏ ra đặc biệt hữu ích trong các trường hợp giải phẫu phức tạp. Một báo cáo mô tả trường hợp một bệnh nhân mắc hội chứng Zinner (một dị tật bẩm sinh hiếm gặp liên quan đến hệ tiết niệu sinh dục) đã được phẫu thuật robot thành công dù có sự phức tạp về giải phẫu và dính mô. Sau mổ, chỉ số PSA của bệnh nhân trở về mức không phát hiện được, và bệnh nhân đạt được khả năng kiểm soát tiểu tiện không cần dùng miếng lót sau 6 tháng [6]. Trường hợp này gợi ý rằng phẫu thuật robot có thể là công cụ giá trị khi giải phẫu cơ thể phức tạp.

Theo Dõi Tích Cực Trước Khi Phẫu Thuật

Với một số bệnh nhân ở nhóm nguy cơ thấp hoặc trung bình thuận lợi, bác sĩ có thể đề nghị theo dõi tích cực (active surveillance, AS) trước, tức là theo dõi sát tình trạng bệnh thay vì điều trị ngay. Tuy nhiên, một phần bệnh nhân sau đó vẫn cần phẫu thuật.

Một nghiên cứu quy mô toàn quốc tại Na Uy so sánh những người phẫu thuật sau giai đoạn theo dõi tích cực với những người phẫu thuật ngay. Kết quả cho thấy nhóm phẫu thuật trì hoãn có đặc điểm khối u trước mổ kém thuận lợi hơn, ít được thực hiện kỹ thuật bảo tồn thần kinh hơn, và có nguy cơ phát hiện tổn thương bất lợi trên mẫu bệnh phẩm cao hơn [2]. Đây là thông tin đáng lưu ý khi bạn cân nhắc giữa theo dõi và phẫu thuật, và bác sĩ sẽ giúp bạn hiểu điều gì phù hợp với tình trạng riêng của mình.

Vai Trò Của Đặc Điểm Mô Bệnh Học

Một số dạng ung thư có xu hướng tiến triển mạnh hơn. Ví dụ, dạng sàng (cribriform pattern) được ghi nhận là có hành vi hung hãn và tiên lượng kém hơn so với dạng ung thư tuyến thông thường. Chính vì vậy, những bệnh nhân có dạng này thường không được xếp vào nhóm theo dõi tích cực [5]. Trong một nghiên cứu, nhiều bệnh nhân có dạng sàng thuộc nhóm nguy cơ cao, và một tỷ lệ có di căn hạch bạch huyết hoặc bờ phẫu thuật dương tính tại thời điểm mổ [5]. Việc nhận diện chính xác đặc điểm mô bệnh học giúp bác sĩ đưa ra kế hoạch điều trị phù hợp hơn.

Phẫu Thuật Khi Có Bệnh Lý Đi Kèm

Điều trị có thể phức tạp hơn khi bệnh nhân mắc thêm bệnh lý khác. Một báo cáo mô tả trường hợp bệnh nhân vừa có ung thư tiền liệt tuyến vừa có rò quanh hậu môn. Bệnh nhân được điều trị bằng xạ trị và phẫu thuật theo từng giai đoạn, với sự phối hợp cẩn thận giữa nhiều chuyên khoa. Sau 26 tháng, bệnh nhân không tái phát ung thư và cũng không tái phát rò [4]. Trường hợp này cho thấy vai trò quan trọng của việc lập kế hoạch đa chuyên khoa.

Phẫu Thuật Trong Bối Cảnh Nguồn Lực Hạn Chế

Ở những nơi có nguồn lực y tế hạn chế, các lựa chọn phẫu thuật có thể khác biệt. Một nghiên cứu tại Đông Sudan mô tả việc cắt bỏ hai tinh hoàn (bilateral orchidectomy) như một lựa chọn điều trị khả thi về mặt kinh tế cho bệnh có triệu chứng, có thể cải thiện tình trạng và khả năng sống còn của bệnh nhân trong điều kiện thiếu thốn [1]. Nghiên cứu này cũng ghi nhận rằng ở các nước đang phát triển, ung thư tiền liệt tuyến thường được chẩn đoán ở giai đoạn muộn [1].

Phẫu Thuật Cứu Vãn Sau Xạ Trị

Với những bệnh nhân bị tái phát ung thư sau xạ trị, phẫu thuật cắt tuyến tiền liệt cứu vãn (salvage radical prostatectomy) là một trong các lựa chọn. Các phân tích cho thấy phẫu thuật cứu vãn và liệu pháp tiêu điểm cứu vãn có tỷ lệ sống còn liên quan ung thư tương đương, nhưng khác nhau về biến chứng [8]. Có ý kiến cho rằng cần một hướng tiếp cận cá thể hóa dựa trên các dấu ấn sinh học để lựa chọn điều trị phù hợp cho từng người [8].

Phẫu Thuật Không Phải Lúc Nào Cũng Là Bước Cuối

Ngay cả khi đã từng phẫu thuật, một số bệnh nhân sau này vẫn có thể cần thêm điều trị khác. Trong một nghiên cứu về ung thư tiền liệt tuyến di căn còn nhạy với nội tiết, khoảng 21% bệnh nhân đã từng được điều trị triệt để trước đó, bao gồm phẫu thuật và xạ trị [7]. Điều này nhắc nhở rằng hành trình điều trị có thể gồm nhiều giai đoạn khác nhau tùy theo diễn tiến bệnh.

Lời Kết

Phẫu thuật là một phần quan trọng trong điều trị ung thư tiền liệt tuyến, và lựa chọn phù hợp phụ thuộc vào nhiều yếu tố như nhóm nguy cơ, đặc điểm mô bệnh học, các bệnh lý đi kèm, độ tuổi và điều kiện chăm sóc. Mỗi trường hợp có thể khác nhau, và không có một hướng điều trị nào phù hợp cho tất cả mọi người.

Nếu bạn đang cân nhắc phẫu thuật hoặc các lựa chọn điều trị khác, hãy trao đổi cởi mở với bác sĩ của mình. Bác sĩ có thể giải thích rõ hơn về tình trạng cụ thể của bạn, những lợi ích và rủi ro có thể có, và cùng bạn xây dựng kế hoạch điều trị phù hợp nhất.

Bối cảnh tại Việt Nam

Theo GLOBOCAN 2024, Việt Nam ghi nhận 2.045 ca ung thư tuyến tiền liệt mới, chiếm 1,2% tổng số ca ung thư và xếp thứ 18 trong các loại ung thư. Có 924 người tử vong, cũng xếp thứ 18; 4.282 người đang sống trong vòng 5 năm sau chẩn đoán. Những con số này cho thấy bệnh cần được phát hiện và điều trị tại cơ sở có chuyên môn phù hợp.

Hướng dẫn của Bộ Y tế cho biết điều trị ung thư tuyến tiền liệt là chiến lược phối hợp nhiều phương pháp, gồm điều trị tại chỗ, điều trị toàn thân và chăm sóc giảm nhẹ khi cần. Vì vậy, phẫu thuật không nên được quyết định chỉ dựa vào một kết quả xét nghiệm. Bác sĩ sẽ xem xét thăm khám, nồng độ PSA, kết quả sinh thiết, điểm Gleason và mức độ lan rộng của bệnh để trao đổi hướng điều trị phù hợp. Ở nam giới trên 50 tuổi, hoặc trên 45 tuổi nếu có tiền sử gia đình mắc bệnh, có thể trao đổi với bác sĩ về khám trực tràng và xét nghiệm PSA. Rối loạn tiểu tiện, đau xương, đau tầng sinh môn hoặc phù nề chi dưới cũng cần được thăm khám.

Nếu có dấu hiệu nghi ngờ hoặc đã được chẩn đoán, người bệnh nên đến cơ sở chuyên khoa ung bướu để được đánh giá đầy đủ trước khi lựa chọn phẫu thuật. Hãy hỏi bệnh viện về phạm vi chi trả của bảo hiểm y tế, các khoản đồng chi trả và giấy tờ cần chuẩn bị để chủ động hơn trong điều trị.

Nguồn tham khảo

1. Assessing the Level of Prostate Cancer Care in a Low‐Resource Setting: Disease Pattern, Current Situation of Care, and the Need for Reform—A Retrospective Observational Study From East Oncology Centre, Sudan. PMC
2. Does active surveillance prior to radical prostatectomy increase the risk of adverse pathological findings or postoperative prostate cancer treatment?. PMC
3. Disproportionate expansion of radical prostatectomy among older men in Japan in the robotic surgery era: a nationwide descriptive time series analysis. PMC
4. Concurrent Management of Prostate Cancer and Perianal Fistula: A Case Report, Treatment Considerations, and Review of Literature. PMC
5. A single-center study of prognostic impact and treatment implications of cribriform pattern in prostate cancer. PMC
6. Robot‐Assisted Radical Prostatectomy in a Patient With Zinner Syndrome: A Case Report. PMC
7. IUC26661-86 Real-world outcomes in patients with Metastatic Hormone-Sensitive Prostate Cancer treated with androgen deprivation therapy and Apalutamide - A single centre study. PMC
8. Salvage therapy for radiorecurrent prostate cancer: beyond equipoise – a call for biomarker-driven stratification. PMC
9. Clinical Characteristics, Long‐Term Outcomes, and Prognostic Factors in High‐and Very High‐Risk Prostate Cancer: A 25‐Year Institutional Cohort Study. PMC