Hoá trị trong điều trị ung thư tiền liệt tuyến: những điều người bệnh nên biết

Nhận chẩn đoán ung thư tiền liệt tuyến và nghe bác sĩ nhắc tới hoá trị có thể khiến bạn lo lắng. Bài viết này giúp bạn hiểu hoá trị thường được dùng khi nào, có thể mang lại lợi ích gì, những tác dụng phụ cần lưu ý, và các hướng nghiên cứu đang được quan tâm. Mọi thông tin ở đây dựa trên các nghiên cứu, không thay thế cho lời khuyên của bác sĩ điều trị.

Hoá trị nằm ở đâu trong bức tranh điều trị

Với ung thư tiền liệt tuyến đã di căn, các phương pháp đầu tay thường bao gồm liệu pháp ức chế nội tiết tố nam (androgen deprivation therapy) và các thuốc ức chế con đường thụ thể androgen. Hoá trị được cân nhắc cho một số người bệnh phù hợp, chứ không phải áp dụng cho tất cả [8]. Điều này có nghĩa là bác sĩ sẽ dựa vào tình trạng cụ thể của bạn để quyết định thời điểm và cách phối hợp các phương pháp.

Một thách thức lớn là bệnh có thể tiến triển thành ung thư tiền liệt tuyến kháng cắt tinh hoàn (castration-resistant prostate cancer, viết tắt CRPC), tức là ung thư tiếp tục phát triển dù nồng độ nội tiết tố nam đã bị hạ thấp. Tình trạng kháng thuốc trong giai đoạn này vẫn là vấn đề đáng quan tâm trong thực hành lâm sàng [8].

Khi nào hoá trị được sử dụng

Hoá trị thường xuất hiện ở những giai đoạn bệnh tiến triển hoặc phối hợp với các thuốc khác. Ví dụ, có phác đồ kết hợp enzalutamide với docetaxel dành cho ung thư tiền liệt tuyến kháng cắt tinh hoàn di căn (metastatic CRPC), và cách phối hợp này có thể giúp kéo dài thời gian bệnh không tiến triển [7].

Trong một số trường hợp hiếm và khó điều trị, hoá trị còn được kết hợp với xạ trị. Một báo cáo ca bệnh mô tả người bệnh mắc biến thể thần kinh nội tiết do điều trị (therapy-induced neuroendocrine prostate cancer) với di căn hiếm gặp ở niệu đạo, được điều trị bằng hoá trị nền tảng platinum kết hợp xạ trị chùm tia ngoài, và đạt được kiểm soát tại chỗ khá bền vững [2]. Đây là biến thể hung hãn với ít lựa chọn điều trị, nên các cách tiếp cận phối hợp được đặc biệt quan tâm.

Với bệnh ở giai đoạn muộn, hoá trị có thể là một phần trong quá trình điều trị kéo dài. Một báo cáo khác kể về người bệnh ban đầu đáp ứng với nội tiết, sau đó chuyển sang giai đoạn kháng cắt tinh hoàn và được điều trị bằng thuốc ức chế tín hiệu androgen cùng hoá trị khi bệnh tiếp tục tiến triển [5]. Những ca này cho thấy hoá trị thường là một mắt xích trong hành trình điều trị, không phải bước duy nhất.

Tác dụng phụ và những điều cần theo dõi

Hoá trị có thể đi kèm tác dụng phụ, và mức độ tuỳ thuộc vào từng người cũng như tình trạng bệnh. Một điểm quan trọng cần lưu ý là ảnh hưởng lên tuỷ xương, nơi sản xuất tế bào máu.

Ở người bệnh có di căn tuỷ xương, môi trường tuỷ xương vốn đã bị tổn thương và chức năng tạo máu suy giảm. Một báo cáo ca bệnh ghi nhận người bệnh dùng phác đồ enzalutamide phối hợp docetaxel đã gặp tình trạng giảm tiểu cầu nặng, khó đáp ứng với điều trị hỗ trợ thông thường. Khi đó, các thuốc được tạm ngưng, người bệnh được truyền tiểu cầu và tiêm thuốc kích thích sản sinh tiểu cầu (thrombopoietin), giúp giảm biểu hiện chảy máu dù số lượng tiểu cầu vẫn thấp kéo dài [7]. Đây là tình huống hiếm gặp nhưng cho thấy vì sao việc theo dõi công thức máu trong quá trình hoá trị là cần thiết.

Bên cạnh sức khoẻ thể chất, các phương pháp điều trị ung thư tiền liệt tuyến, trong đó có hoá trị, có thể ảnh hưởng đến chức năng tình dục. Một tổng quan hệ thống ghi nhận các tác động về mặt tình dục, tâm lý và mối quan hệ sau điều trị, và nhấn mạnh rằng những trải nghiệm này chưa được hiểu đầy đủ ở nhiều nhóm người bệnh khác nhau [6]. Nếu bạn có băn khoăn về khía cạnh này, đừng ngần ngại chia sẻ với bác sĩ, vì đây là phần quan trọng của chất lượng sống.

Những hướng nghiên cứu đang được khám phá

Nhiều nghiên cứu đang tìm cách làm cho hoá trị hiệu quả hơn và ít gây hại cho mô lành hơn.

Một hướng đáng chú ý là công nghệ nano. Các nền tảng hạt nano nhắm đích kháng nguyên màng đặc hiệu tuyến tiền liệt (PSMA) và các hệ đáp ứng với vi môi trường khối u đang được nghiên cứu để đưa thuốc hoá trị đến đúng vị trí khối u, kiểm soát thời điểm và nơi giải phóng thuốc. Cách tiếp cận này cũng được kỳ vọng giúp vượt qua tình trạng kháng đa thuốc trong ung thư tiền liệt tuyến kháng cắt tinh hoàn [3].

Ngoài ra, một số hợp chất từ thiên nhiên đang được thử nghiệm trong phòng thí nghiệm. Các nghiên cứu trên tế bào và mô hình động vật cho thấy những chất như enhydrin có thể làm giảm khả năng sống của tế bào ung thư và tác động lên các con đường tín hiệu liên quan [1], hay magnocurarine có thể làm giảm khả năng di chuyển và xâm lấn của tế bào ung thư kháng cắt tinh hoàn [4]. Cần lưu ý rằng đây là các nghiên cứu ở giai đoạn sớm, chưa phải là điều trị dành cho người bệnh, và còn cần thêm nghiên cứu trước khi có thể ứng dụng.

Lời kết

Hoá trị có thể là một phần trong kế hoạch điều trị ung thư tiền liệt tuyến, thường ở giai đoạn bệnh tiến triển hoặc khi phối hợp với các phương pháp khác. Lợi ích, thời điểm sử dụng và các tác dụng phụ có thể khác nhau tuỳ từng người. Nếu bạn đang cân nhắc hoá trị hoặc đang trong quá trình điều trị, hãy trao đổi cởi mở với bác sĩ về tình trạng cụ thể của mình, các dấu hiệu cần theo dõi, và những băn khoăn về chất lượng sống. Bác sĩ điều trị là người hiểu rõ hồ sơ của bạn nhất và có thể cùng bạn đưa ra quyết định phù hợp.

Bối cảnh tại Việt Nam

Theo GLOBOCAN 2024, ung thư tuyến tiền liệt tại Việt Nam có 2.045 ca mắc mới, xếp thứ 18 trong các loại ung thư và chiếm 1,2% tổng số ca ung thư. Bệnh gây 924 ca tử vong, cũng xếp thứ 18, và có 4.282 người sống trong vòng 5 năm sau chẩn đoán. Những con số này cho thấy người bệnh và gia đình cần được tiếp cận chẩn đoán, điều trị và theo dõi đầy đủ, kịp thời.

Hướng dẫn của Bộ Y tế nhấn mạnh điều trị ung thư tuyến tiền liệt là chiến lược tổng thể, có thể phối hợp điều trị tại chỗ, điều trị toàn thân và chăm sóc giảm nhẹ tùy giai đoạn bệnh. Nhiều trường hợp giai đoạn sớm có thể chưa có triệu chứng. Người bệnh nên đi khám khi có tiểu khó, tia tiểu yếu, tiểu nhiều lần, bí tiểu, đau xương, đau vùng tầng sinh môn hoặc sụt cân. Khám trực tràng, xét nghiệm PSA và sinh thiết khi có chỉ định là những bước quan trọng để xác định bệnh.

Nếu được tư vấn hóa trị, hãy khám và điều trị tại cơ sở chuyên khoa ung bướu để được đánh giá kỹ giai đoạn bệnh, sức khỏe tổng thể và mục tiêu điều trị. Người bệnh nên trao đổi rõ về lợi ích, tác dụng không mong muốn, cách xử trí trong quá trình hóa trị, đồng thời hỏi cơ sở điều trị về quyền lợi và thủ tục BHYT.

Nguồn tham khảo

1. Enhydrin Exhibits Antitumor Effects on Human Prostate Cancer Cells Associated with Reduced PI3K/AKT- and NF-κB-Related Gene and Protein Expression. PMC
2. Urethral Metastasis of Therapy‐Induced Neuroendocrine Prostate Cancer Successfully Managed With Chemoradiotherapy: A Case Report. PMC
3. Nanotechnology in Prostate Cancer: PSMA-Targeted Nanoplatforms, TME-Responsive Therapy, Immunomodulation, and Clinical Translation Challenges. PMC
4. Magnocurarine inhibits migration and invasion by suppressing mesenchymal marker expression and MAPK signaling in castration-resistant prostate cancer cells. PMC
5. Penile Metastasis From Castration‐Resistant Prostate Cancer: A Case Report. PMC
6. Sexual function outcomes following prostate cancer treatment in sexual and gender minority populations: a mixed-methods systematic review. PMC
7. Refractory thrombocytopenia induced by enzalutamide combined with docetaxel chemotherapy in a metastatic castration-resistant prostate cancer patient with bone marrow metastasis: a case report and literature review. PMC
8. Molecular regulation of estrogen receptors and recent advances on ERα36 splice variant in prostate cancer. PMC