Ung thư hắc tố da thường di căn tới đâu?

Ung thư hắc tố da có thể lan đầu tiên đến các hạch bạch huyết gần vùng da có khối u, sau đó có thể di căn đến da, mô dưới da, phổi, gan, não, xương và một số cơ quan khác. Tuy nhiên, không phải ai cũng di căn theo cùng một thứ tự, và vị trí lan tràn phụ thuộc đặc điểm khối u ban đầu, giai đoạn bệnh cũng như từng người bệnh.

Di căn nghĩa là gì và ung thư hắc tố lan theo đường nào?

Di căn là tình trạng tế bào ung thư tách khỏi khối u da ban đầu, đi đến một vị trí khác trong cơ thể và tiếp tục phát triển tại đó. Với ung thư hắc tố da, tế bào ung thư có thể lan qua hệ bạch huyết hoặc đường máu.

Hệ bạch huyết là mạng lưới mạch và hạch có vai trò hỗ trợ miễn dịch. Vì vậy, hạch bạch huyết vùng thường là nơi cần được đánh giá rất kỹ. Ví dụ, ung thư hắc tố ở chân có thể lan đến hạch bẹn, ở tay có thể lan đến hạch nách, còn ở đầu mặt cổ có thể lan đến các hạch vùng cổ. Hạch di căn có thể to lên, cứng hơn, ít đau, nhưng cũng có khi còn rất nhỏ và không thể sờ thấy.

Một báo cáo cho thấy một người bệnh có ung thư hắc tố ở đùi, dù khám lâm sàng và chụp cắt lớp vi tính, cộng hưởng từ chưa phát hiện di căn, siêu âm đã thấy một hạch bẹn bất thường. Kết quả giải phẫu bệnh sau phẫu thuật xác nhận đây là hạch có tế bào ung thư hắc tố [5]. Điều này cho thấy các tổn thương hạch nhỏ đôi khi cần phương tiện đánh giá chuyên sâu mới phát hiện được.

Sau khi vượt qua hạch vùng hoặc đi theo đường máu, tế bào ung thư có thể đến các cơ quan xa. Đây được gọi là di căn xa.

Những vị trí ung thư hắc tố da có thể di căn

Hạch bạch huyết, da và mô dưới da

Đây là các vị trí rất quan trọng trong quá trình theo dõi ung thư hắc tố da. Ngoài hạch gần khối u ban đầu, bệnh có thể tái phát ở da hoặc mô dưới da gần sẹo mổ, trên đường dẫn lưu bạch huyết, hay ở vùng da khác.

Người bệnh nên lưu ý các dấu hiệu như xuất hiện cục mới dưới da, nốt da sẫm màu hoặc đỏ tím tăng dần, sẹo mổ thay đổi bất thường, hoặc hạch ở nách, bẹn, cổ to lên. Tuy vậy, một cục dưới da không đồng nghĩa chắc chắn là di căn. Bác sĩ có thể cần khám trực tiếp, siêu âm, chọc hút kim nhỏ, sinh thiết hoặc chụp hình ảnh để xác định.

Phổi

Phổi là một vị trí di căn xa thường được theo dõi trong ung thư hắc tố. Một số người không có triệu chứng và tổn thương chỉ được phát hiện khi chụp kiểm tra. Khi có biểu hiện, người bệnh có thể ho kéo dài, khó thở, đau ngực, khò khè hoặc ho ra máu. Những triệu chứng này cũng có thể do nhiễm trùng hô hấp, bệnh phổi mạn tính hoặc nguyên nhân khác, do đó cần được bác sĩ đánh giá thay vì tự kết luận.

Gan

Gan cũng có thể là nơi tế bào ung thư hắc tố lan đến. Di căn gan đôi khi chưa gây triệu chứng ở giai đoạn đầu. Nếu tổn thương ảnh hưởng nhiều hơn đến chức năng gan, người bệnh có thể mệt, chán ăn, sụt cân, đầy tức vùng bụng bên phải, buồn nôn, vàng da hoặc nước tiểu sẫm màu.

Ở ung thư hắc tố niêm mạc, tức là ung thư hắc tố phát sinh tại niêm mạc chứ không phải da, một nghiên cứu trên 1.481 người bệnh ghi nhận gan và phổi là các vị trí nổi bật của di căn đầu tiên [4]. Kết quả này không thể thay thế hoàn toàn thông tin riêng cho ung thư hắc tố da, nhưng cho thấy gan và phổi là những cơ quan cần được lưu ý trong các thể ung thư hắc tố tiến triển.

Não và xương

Ung thư hắc tố có thể lan đến não. Các dấu hiệu cần được chú ý gồm đau đầu mới xuất hiện hoặc tăng dần, buồn nôn, nôn, co giật, yếu hoặc tê một bên cơ thể, thay đổi thị lực, nói khó, đi lại mất thăng bằng, lú lẫn hay thay đổi tính cách. Những biểu hiện thần kinh xuất hiện đột ngột cần được đi cấp cứu.

Xương cũng có thể bị ảnh hưởng. Người bệnh có thể đau xương khu trú, đau tăng về đêm, đau không cải thiện theo thời gian, hoặc đau nhiều khi vận động nhẹ. Trong một số tình huống, xương yếu đi có thể làm tăng nguy cơ gãy xương. Đau lưng kèm yếu chân, tê vùng sinh dục hoặc bí tiểu là triệu chứng cần đi khám khẩn vì có thể liên quan chèn ép tủy sống.

Đường tiêu hóa và các cơ quan hiếm gặp hơn

Ung thư hắc tố có thể di căn vào đường tiêu hóa, đặc biệt là ruột non, nhưng tổn thương có thể không gây triệu chứng trong thời gian dài [2]. Khi có biểu hiện, người bệnh có thể đau bụng, buồn nôn, nôn, thay đổi đi tiêu, đi ngoài phân đen, đại tiện ra máu hoặc thiếu máu do chảy máu tiêu hóa.

Một báo cáo mô tả người bệnh từng điều trị ung thư hắc tố da sau đó bị thiếu máu mất máu cấp. Các lần chụp và nội soi ban đầu chưa tìm được nguyên nhân, nhưng nội soi chuyên sâu phát hiện khối u chảy máu ở hỗng tràng, tức một đoạn ruột non, và xét nghiệm xác nhận di căn ung thư hắc tố [2]. Trường hợp này nhắc rằng triệu chứng thiếu máu, phân đen hay chảy máu tiêu hóa cần được báo sớm, nhất là ở người đã từng mắc ung thư hắc tố.

Hiếm hơn, ung thư hắc tố có thể được phát hiện ở các cơ quan như tuyến thượng thận, tử cung hoặc mô dưới da. Chẳng hạn, có báo cáo về tổn thương di căn ở nội mạc tử cung gây chảy máu âm đạo sau mãn kinh [3]. Đây là tình huống rất không thường gặp, không có nghĩa mọi trường hợp chảy máu bất thường đều do ung thư hắc tố, nhưng cần được khám phụ khoa sớm.

Điều gì ảnh hưởng đến nguy cơ và kiểu di căn?

Nguy cơ tái phát hoặc di căn không giống nhau giữa các người bệnh. Bác sĩ thường xem xét độ dày của khối u da, tình trạng loét trên bề mặt khối u, mức độ xâm lấn, hạch vùng có tế bào ung thư hay không, giai đoạn bệnh và các đặc điểm xét nghiệm của khối u.

Khối u càng dày hoặc có loét thường cần theo dõi sát hơn. Trong báo cáo về phát hiện hạch bằng siêu âm, người bệnh có khối u dày 16 mm và có loét; việc tìm thấy di căn hạch đã làm thay đổi giai đoạn bệnh và định hướng điều trị tiếp theo [5]. Dù vậy, không nên tự ước tính nguy cơ chỉ dựa vào một đặc điểm. Kết quả đầy đủ từ giải phẫu bệnh và đánh giá của bác sĩ chuyên khoa mới là căn cứ quan trọng.

Hiện nay, một số người bệnh ung thư hắc tố tiến triển có thể được điều trị bằng thuốc miễn dịch hoặc thuốc nhắm trúng đích tùy đặc điểm bệnh. Các phương pháp này đã cải thiện kết quả điều trị cho nhiều người bệnh ung thư hắc tố giai đoạn tiến triển [1]. Di căn không có nghĩa là không còn lựa chọn điều trị, nhưng kế hoạch điều trị cần được cá thể hóa.

Theo dõi thực tế và khi nào cần liên hệ bác sĩ

Thông tin trên là kiến thức chung để nhận biết dấu hiệu cần lưu ý, không thay thế lịch theo dõi riêng của bạn. Người bệnh nên tái khám đúng hẹn, tự quan sát da và sẹo mổ, đồng thời báo cho bác sĩ khi thấy hạch mới, nốt dưới da mới, ho kéo dài, đau đầu bất thường, yếu liệt, đau xương dai dẳng, sụt cân không rõ nguyên nhân, vàng da, phân đen hoặc chảy máu bất thường.

Không phải mọi triệu chứng mới đều là di căn. Nhiều triệu chứng có thể do tác dụng phụ điều trị, bệnh thông thường hoặc vấn đề sức khỏe khác. Ngược lại, di căn giai đoạn sớm đôi khi không gây khó chịu. Vì thế, việc tái khám, khám da toàn thân và làm xét nghiệm hoặc chụp chiếu khi bác sĩ chỉ định có ý nghĩa quan trọng hơn việc chỉ chờ xuất hiện triệu chứng.

Mỗi trường hợp ung thư hắc tố da có diễn tiến khác nhau. Nếu bạn đã có chẩn đoán hoặc đang lo lắng về một triệu chứng cụ thể, hãy trao đổi trực tiếp với bác sĩ điều trị hoặc bác sĩ ung bướu để được đánh giá theo đúng giai đoạn bệnh và tình trạng của bạn.

Nguồn tham khảo

1. Quality of life and care experience in durable responders to immune checkpoint inhibitors for advanced or metastatic NSCLC or melanoma. PMC
2. Recurrent Jejunal Melanoma Presenting as Obscure Gastrointestinal Bleeding: A Diagnostic Challenge. PMC
3. Metastatic Melanoma with an Unknown Primary Origin Presenting with Postmenopausal Bleeding: A Case Report. PMC
4. Mucosal melanoma in 1481 patients in the Netherlands. An overview of metastatic patterns, main driver mutations and the efficacy of therapeutic strategies. PMC
5. Ultrasound for Early Detection of Melanoma Lymph Node Metastasis and Wire Localization of Nonpalpable Findings: A Case Report. PMC