Cập nhật hướng dẫn điều trị ung thư thực quản: những điều người bệnh nên biết

Nếu bạn hoặc người thân vừa nhận chẩn đoán ung thư thực quản, có thể bạn đang cảm thấy choáng ngợp trước nhiều lựa chọn điều trị. Bài viết này tổng hợp một số thay đổi gần đây trong cách các bác sĩ tiếp cận căn bệnh này, giúp bạn hiểu hơn để cùng trao đổi với đội ngũ chăm sóc.

Điều trị theo nhóm đa chuyên khoa và theo từng giai đoạn

Cách điều trị ung thư thực quản hiện nay được xây dựng dựa trên sự phối hợp của nhiều chuyên khoa (multidisciplinary), được cá thể hóa theo giai đoạn bệnh và ngày càng dựa vào các dấu ấn sinh học (biomarker) [2]. Điều này có nghĩa là kế hoạch điều trị của bạn thường được nhiều bác sĩ cùng bàn bạc, bao gồm việc xác định chính xác giai đoạn bệnh, đánh giá dinh dưỡng, cân nhắc điều trị trước hoặc quanh phẫu thuật, phẫu thuật, hóa xạ trị, liệu pháp miễn dịch, chăm sóc giảm nhẹ và theo dõi lâu dài [2].

Tuy vậy, tài liệu cũng ghi nhận rằng việc áp dụng đầy đủ các hướng dẫn này trên thực tế còn gặp nhiều rào cản, chẳng hạn ở một số vùng có gánh nặng bệnh cao nhưng khó tiếp cận phẫu thuật, xạ trị hay hỗ trợ dinh dưỡng, cùng các khó khăn về tài chính và hệ thống y tế [2]. Nếu bạn gặp trở ngại trong việc tiếp cận điều trị, hãy chia sẻ để đội ngũ chăm sóc tìm cách hỗ trợ.

Ung thư giai đoạn sớm: có thể không cần cắt thực quản?

Với ung thư thực quản giai đoạn rất sớm (được phân loại T1bN0M0), phẫu thuật cắt thực quản (esophagectomy) lâu nay vẫn là phương pháp tiêu chuẩn [4]. Tuy nhiên, một phân tích tổng hợp gần đây cho thấy ở những người bệnh được chọn lọc kỹ, cắt bỏ qua nội soi (endoscopic resection) có thể là lựa chọn thay thế. Nghiên cứu này gộp dữ liệu từ nhiều nghiên cứu và không ghi nhận khác biệt có ý nghĩa về tỷ lệ sống sau 5 năm giữa hai phương pháp [4].

Đây là thông tin đáng khích lệ vì cắt bỏ qua nội soi ít xâm lấn hơn. Điều quan trọng là việc lựa chọn phụ thuộc rất nhiều vào đặc điểm cụ thể của khối u, nên bạn cần được bác sĩ đánh giá kỹ để xem có phù hợp hay không.

Điều trị quanh phẫu thuật trong kỷ nguyên miễn dịch

Với ung thư giai đoạn tiến triển tại chỗ, chỉ phẫu thuật đơn thuần thường chưa đủ, nên điều trị đa mô thức đã trở thành thực hành phổ biến [6]. Đối với ung thư biểu mô tế bào vảy thực quản (ESC), hóa xạ trị trước phẫu thuật (neoadjuvant chemoradiotherapy) vẫn là tiêu chuẩn [6].

Cùng lúc đó, liệu pháp miễn dịch trước phẫu thuật kết hợp hóa trị (neoadjuvant immunotherapy plus chemotherapy) đang nổi lên như một hướng đi khả thi, với đáp ứng về mặt mô bệnh học tốt hơn theo ghi nhận trong tài liệu [6]. Các nhóm điều trị hiện phải cân nhắc nhiều yếu tố hơn trước, chẳng hạn nền tảng điều trị nào phù hợp nhất, xạ trị có mang lại thêm lợi ích so với hóa trị đơn thuần hay không, và liệu có thể trì hoãn phẫu thuật ở một số người bệnh được chọn lọc kỹ [6].

Theo dõi tái phát bằng xét nghiệm máu

Một hướng nghiên cứu đáng chú ý là dùng ctDNA (DNA khối u lưu hành trong máu) để phát hiện bệnh tồn dư tối thiểu (minimal residual disease) và dự đoán tái phát sau điều trị triệt căn [5]. Đây là xét nghiệm ít xâm lấn dựa trên mẫu máu.

Theo tổng quan này, thời điểm sau phẫu thuật là lúc xét nghiệm ADN khối u lưu hành trong máu cung cấp nhiều thông tin nhất, và việc theo dõi lặp lại theo thời gian có thể phát hiện dấu hiệu tái phát trước khi hình ảnh học nhận ra, sớm hơn khoảng vài chục đến vài trăm ngày [5]. Các xét nghiệm được thiết kế dựa trên đặc điểm khối u của từng người (tumor-informed) cho độ nhạy cao hơn so với loại không dựa vào khối u [5]. Đây vẫn là lĩnh vực đang phát triển, nên bạn có thể hỏi bác sĩ xem xét nghiệm này có phù hợp với tình huống của mình không.

Dinh dưỡng: một phần quan trọng của quá trình điều trị

Dinh dưỡng đóng vai trò lớn với người bệnh ung thư thực quản, vì bệnh và điều trị có thể ảnh hưởng đến việc ăn uống. Có tài liệu tổng hợp bằng chứng riêng về việc nuôi dưỡng qua ống thông đường tiêu hóa (tube-fed enteral nutrition) quanh giai đoạn phẫu thuật ở nhóm người bệnh này [1]. Việc đánh giá dinh dưỡng cũng được xem là một bước trong quá trình chăm sóc theo hướng dẫn [2]. Nếu bạn gặp khó khăn khi ăn uống hoặc sụt cân, đừng ngần ngại nêu vấn đề này sớm.

Giảm tác dụng phụ của xạ trị

Tổn thương phổi do tia xạ (radiation-induced lung injury) là một tác dụng phụ thường gặp và có thể giới hạn liều ở người bệnh ESCC tiến triển tại chỗ đang hóa xạ trị đồng thời, trong khi hiện còn thiếu thuốc dự phòng hiệu quả [3]. Một thử nghiệm lâm sàng đang được thiết kế để đánh giá tetrandrine tiêm nhằm phòng ngừa biến chứng này [3]. Cần lưu ý đây mới là giai đoạn nghiên cứu và tại thời điểm tài liệu, việc tuyển bệnh chưa bắt đầu [3], nên chưa thể xem là phương pháp điều trị đã được áp dụng.

Trao đổi với bác sĩ của bạn

Những cập nhật trên cho thấy điều trị ung thư thực quản đang ngày càng được cá thể hóa, từ lựa chọn phẫu thuật ít xâm lấn ở giai đoạn sớm, đến vai trò mới của liệu pháp miễn dịch và các cách theo dõi bằng xét nghiệm máu. Mỗi người bệnh có tình huống riêng, và những gì phù hợp còn tùy thuộc vào giai đoạn bệnh, loại tế bào và sức khỏe tổng thể của bạn.

Bài viết này chỉ mang tính tham khảo và không thay thế tư vấn y khoa. Bạn nên trao đổi cởi mở với bác sĩ điều trị về các lựa chọn, lợi ích và rủi ro để cùng đưa ra quyết định phù hợp nhất với mình.

Bối cảnh tại Việt Nam

Theo GLOBOCAN 2024, ung thư thực quản tại Việt Nam có 6.792 ca mắc mới, xếp thứ 8 trong các loại ung thư và chiếm 3,8% tổng số ca ung thư. Bệnh gây 6.467 ca tử vong, xếp thứ 6, đồng thời có 9.796 người đang sống trong vòng 5 năm sau chẩn đoán. Những con số này cho thấy đây là căn bệnh cần được phát hiện và đánh giá sớm.

Theo hướng dẫn của Bộ Y tế, triệu chứng ban đầu có thể không rõ ràng, đôi khi chỉ là nuốt vướng. Nuốt nghẹn tăng dần, đau khi nuốt, sụt cân, mệt mỏi, nôn, sặc hoặc ho kéo dài là những dấu hiệu cần đi khám sớm. Nội soi thực quản ống mềm kèm sinh thiết có vai trò quan trọng để quan sát tổn thương và xác định mô bệnh học. Bác sĩ có thể chỉ định thêm siêu âm nội soi, chụp cắt lớp vi tính (CT), chụp cộng hưởng từ (MRI), chụp PET/CT hoặc các xét nghiệm khác để đánh giá mức độ xâm lấn, hạch và di căn.

Người bệnh nên khám tại cơ sở chuyên khoa ung bướu để được đánh giá giai đoạn và lựa chọn kế hoạch điều trị phù hợp. Khi đi khám, hãy mang theo toàn bộ kết quả nội soi, sinh thiết và chẩn đoán hình ảnh đã có, đồng thời hỏi nhân viên y tế về quyền lợi bảo hiểm y tế, thủ tục chuyển tuyến và các chi phí dự kiến.

Nguồn tham khảo

1. Systematic review of the management of perioperative tube-fed enteral nutrition in esophageal cancer patients. PMC
2. Barriers to Guideline-Based Management of Esophageal Carcinoma: A Narrative Review With Special Reference to North East India. PMC
3. Tetrandrine injection for preventing radiation-induced lung injury in patients with locally advanced esophageal squamous cell carcinoma: a randomized controlled trial protocol. PMC
4. Endoscopic resection versus esophagectomy for T1bN0M0 esophageal cancer: a systematic review and meta-analysis. PMC
5. Circulating Tumor DNA for Minimal Residual Disease Detection and Recurrence Prediction in Upper Gastrointestinal Cancers: A Scoping Review. PMC
6. Response-adapted perioperative therapy for resectable esophageal cancer in the immunotherapy era: a narrative review. PMC