Liệu pháp miễn dịch trong ung thư thực quản: những điều người bệnh nên biết

Nếu bạn hoặc người thân vừa nhận chẩn đoán ung thư thực quản, có lẽ bạn đang nghe nhắc nhiều đến cụm từ "liệu pháp miễn dịch". Đây là một hướng điều trị đang được nghiên cứu mạnh trong những năm gần đây và đã mang lại thêm lựa chọn cho nhiều người bệnh. Bài viết này giúp bạn hiểu cơ bản về liệu pháp miễn dịch trong ung thư thực quản, để bạn thấy tự tin hơn khi trao đổi cùng bác sĩ.

Liệu pháp miễn dịch là gì

Liệu pháp miễn dịch (immunotherapy) là cách điều trị giúp hệ miễn dịch của chính cơ thể nhận diện và tấn công tế bào ung thư tốt hơn. Trong ung thư thực quản, nhóm thuốc được nghiên cứu nhiều nhất là thuốc ức chế điểm kiểm soát miễn dịch (immune checkpoint inhibitor), thường gọi là thuốc ức chế PD-1 hoặc PD-L1. Các tế bào ung thư đôi khi "che giấu" mình khỏi hệ miễn dịch, và nhóm thuốc này giúp gỡ bỏ lớp che giấu đó [4][8].

Đây là lĩnh vực đang phát triển nhanh. Số lượng nghiên cứu về vai trò của các tế bào miễn dịch trong ung thư thực quản đã tăng mạnh từ khoảng năm 2020 trở đi [1].

Vai trò trong ung thư thực quản giai đoạn tiến xa

Với ung thư biểu mô tế bào vảy thực quản (esophageal squamous cell carcinoma, ESCC) ở giai đoạn tiến xa hoặc di căn, việc kết hợp thuốc ức chế PD-1 với hóa trị đã được đánh giá trong nhiều thử nghiệm lâm sàng lớn. Một phân tích tổng hợp gộp dữ liệu từ sáu thử nghiệm pha III cho thấy phác đồ có thuốc ức chế PD-1 giúp cải thiện thời gian sống còn toàn bộ (overall survival) so với chỉ dùng hóa trị đơn thuần [4].

Với ung thư biểu mô tuyến vùng dạ dày và thực quản (gastroesophageal adenocarcinoma), một nghiên cứu dựa trên dữ liệu thực tế tại Hoa Kỳ ghi nhận phác đồ kết hợp thuốc miễn dịch với hóa trị (IO cộng FOLFOX/CAPOX) là lựa chọn bước đầu phổ biến nhất, và có liên quan đến thời gian sống còn dài hơn so với chỉ dùng hóa trị [7]. Một phân tích tổng hợp khác trên ung thư dạ dày và vùng nối dạ dày thực quản cũng cho thấy việc thêm thuốc ức chế PD-1/PD-L1 vào hóa trị giúp cải thiện thời gian sống còn và tỉ lệ đáp ứng của khối u [8].

Vai trò trước phẫu thuật và khi kết hợp xạ trị

Ở người bệnh ESCC giai đoạn tại chỗ tiến xa, liệu pháp miễn dịch kết hợp hóa trị trước mổ (neoadjuvant immunochemotherapy) đang được quan tâm. Trong một nghiên cứu trên 310 người bệnh, có một tỉ lệ đạt được đáp ứng bệnh học hoàn toàn, nghĩa là không còn tìm thấy tế bào ung thư trong mẫu mô sau phẫu thuật [9]. Với trường hợp biến thể hiếm là ung thư tế bào hình thoi, người bệnh trong báo cáo cũng đã trải qua điều trị trước mổ rồi phẫu thuật [2].

Với ung thư thực quản có di căn hạch vùng thượng đòn, các nhà nghiên cứu đang so sánh nhiều cách phối hợp khác nhau, bao gồm hóa trị kết hợp miễn dịch, hóa xạ trị đồng thời, và hóa trị kết hợp miễn dịch rồi xạ trị [3]. Cần lưu ý rằng phần lớn nghiên cứu hiện nay tập trung vào kết hợp miễn dịch với hóa trị, còn vai trò của miễn dịch khi kết hợp xạ trị vẫn chưa được tìm hiểu nhiều [1].

Vì sao có người đáp ứng tốt, có người lại không

Không phải ai cũng đáp ứng như nhau với liệu pháp miễn dịch, và các nhà khoa học đang cố gắng hiểu lý do. Một yếu tố là môi trường xung quanh khối u rất phức tạp, với nhiều loại tế bào miễn dịch tương tác qua lại. Sự tương tác này có thể góp phần làm khối u kháng lại điều trị miễn dịch [1].

Ngoài ra, một số thay đổi gen bên trong tế bào ung thư cũng có thể ảnh hưởng. Ví dụ, đột biến gen TP53 được ghi nhận có liên quan đến việc khối u "trốn tránh" hệ miễn dịch và giảm hiệu quả của thuốc ức chế điểm kiểm soát [6]. Mức độ biểu hiện PD-L1 cũng là một yếu tố được nhắc đến trong việc chọn phác đồ điều trị [2][7].

Để dự đoán ai có khả năng đáp ứng, một số nghiên cứu đang tìm cách dùng các chỉ số máu, chẳng hạn số lượng tế bào lympho hoặc chỉ số đông máu, làm dấu ấn tham khảo [9]. Xét nghiệm tế bào ung thư lưu hành trong máu (circulating tumor cells) qua sinh thiết lỏng cũng đang được nghiên cứu để theo dõi bệnh, dù vẫn cần thêm bằng chứng [5].

Về tác dụng phụ

Cũng như mọi phương pháp điều trị ung thư, liệu pháp miễn dịch có thể đi kèm tác dụng không mong muốn. Các nghiên cứu nhấn mạnh rằng khi cân nhắc điều trị, cần đặt lợi ích về thời gian sống còn bên cạnh nguy cơ độc tính, và đây là sự cân bằng cần bàn bạc kỹ [8]. Mỗi người có tình trạng sức khỏe riêng, nên phản ứng với thuốc cũng có thể khác nhau.

Trao đổi cùng bác sĩ của bạn

Liệu pháp miễn dịch đang mở thêm hướng đi cho người bệnh ung thư thực quản, nhưng lựa chọn phù hợp còn tùy thuộc vào loại ung thư, giai đoạn bệnh, các đặc điểm sinh học của khối u và thể trạng của mỗi người. Những thông tin ở đây chỉ mang tính tổng quan và không thay thế cho tư vấn y khoa.

Bạn nên trao đổi với bác sĩ điều trị để hiểu rõ tình trạng cụ thể của mình, về việc liệu pháp miễn dịch có phù hợp không, lợi ích và rủi ro ra sao, cũng như những xét nghiệm nào có thể giúp định hướng điều trị. Đừng ngần ngại đặt câu hỏi, vì hiểu rõ hơn về bệnh sẽ giúp bạn cùng đội ngũ y tế đưa ra quyết định tốt nhất cho mình.

Bối cảnh tại Việt Nam

Theo số liệu GLOBOCAN 2018 được nêu trong hướng dẫn Bộ Y tế, tại Việt Nam ung thư thực quản có khoảng 2.411 ca mắc mới và 2.222 ca tử vong mỗi năm, với tỷ lệ mắc 8,7 trên 100.000 dân. Bệnh thường gặp ở độ tuổi 50 đến 60. Hút thuốc lá, lạm dụng rượu bia và thói quen ăn uống nóng là những yếu tố nguy cơ chính được ghi nhận. Ung thư thực quản thường được phát hiện muộn nên điều trị khó khăn và tiên lượng có thể kém.

Nuốt nghẹn tăng dần, nuốt đau, đau sau xương ức, sụt cân, nôn ói, ho dai dẳng hoặc sặc là những dấu hiệu cần được thăm khám sớm. Hướng dẫn Bộ Y tế nhấn mạnh vai trò của nội soi thực quản kèm sinh thiết để xác định bệnh, cùng các phương tiện như siêu âm nội soi, chụp cắt lớp vi tính (CT), chụp cộng hưởng từ (MRI) hoặc chụp PET/CT để đánh giá mức độ lan rộng và giai đoạn. Xét nghiệm HER2 cũng có thể giúp bác sĩ cân nhắc thuốc điều trị đích trong trường hợp phù hợp.

Nếu đang tìm hiểu liệu pháp miễn dịch, người bệnh nên mang đầy đủ kết quả mô bệnh học, xét nghiệm và phim chụp đến cơ sở chuyên khoa ung bướu để được đánh giá theo từng trường hợp. Hãy hỏi rõ về mục tiêu điều trị, lựa chọn thuốc, chi phí và quyền lợi bảo hiểm y tế trước khi bắt đầu.

Nguồn tham khảo

1. Research Progress and Future Directions in Immune Cell Crosstalk in the Esophageal Cancer: A Bibliometric Analysis. PMC
2. Spindle cell (sarcomatoid) squamous cell carcinoma of the esophagus: A case report and a review of the literature. PMC
3. Efficacy comparison of first-line treatment regimens for stage IV esophageal squamous cell carcinoma with supraclavicular lymph node metastasis: A study of the oligometastatic subtype. PMC
4. First‐Line PD ‐1 Inhibitor‐Based Therapy for Advanced or Metastatic Esophageal Squamous Cell Carcinoma: A Revised Systematic Review and Meta‐Analysis of Phase III Trials. PMC
5. Applications of circulating tumor cells in esophageal cancer detection and treatment. PMC
6. Mutant TP53 hijacks RNA-splicing factor RBM28 to suppress double-stranded RNA triggered antitumor immunity. PMC
7. Real-world treatment landscape and clinical outcomes in first-line advanced or metastatic gastroesophageal adenocarcinoma in the United States. PMC
8. Survival benefit and toxicity trade-offs of first-line chemoimmunotherapy in advanced gastric and gastroesophageal junction cancer: a meta-analysis of randomized trials. PMC
9. Peripheral Blood Biomarkers for Predicting the Efficacy of Neoadjuvant Immunochemotherapy in Locally Advanced Esophageal Squamous Cell Carcinoma. PMC