Ung thư tiền liệt tuyến sống được bao lâu?

Không có một con số chung trả lời ung thư tiền liệt tuyến sống được bao lâu, vì thời gian sống phụ thuộc rất nhiều vào giai đoạn bệnh, mức độ ác tính của khối u, sức khỏe tổng thể và khả năng đáp ứng điều trị. Nhiều người có bệnh khu trú, tiến triển chậm có thể sống lâu và không tử vong vì ung thư, trong khi bệnh đã di căn cần điều trị lâu dài và tiên lượng thường thận trọng hơn.

Giai đoạn bệnh quyết định lớn nhất đến tiên lượng

Ung thư tiền liệt tuyến là ung thư xuất phát từ tuyến tiền liệt, một cơ quan nhỏ nằm dưới bàng quang ở nam giới. Bệnh có thể rất khác nhau giữa từng người: có khối u phát triển chậm, chỉ nằm trong tuyến; cũng có trường hợp u lan ra mô xung quanh, hạch bạch huyết, xương hoặc các cơ quan khác.

Về nguyên tắc, bác sĩ thường đánh giá bệnh theo các nhóm sau:

1. Ung thư khu trú: Khối u còn trong tuyến tiền liệt. Với nhóm nguy cơ thấp hoặc một số trường hợp nguy cơ trung bình thuận lợi, bác sĩ có thể đề nghị theo dõi chủ động thay vì điều trị ngay. Theo dõi chủ động nghĩa là kiểm tra định kỳ chỉ số PSA, khám, chụp chiếu hoặc sinh thiết khi cần để chỉ can thiệp nếu bệnh có dấu hiệu tiến triển. Đây là chiến lược đã được sử dụng cho ung thư nguy cơ thấp và nguy cơ trung bình thuận lợi [3].

2. Ung thư tại chỗ tiến triển hoặc nguy cơ cao: U có đặc điểm dễ lan rộng hơn, chẳng hạn chỉ số PSA cao, điểm mô học cao hoặc u lan ra ngoài tuyến. Người bệnh thường cần điều trị tích cực hơn, có thể gồm phẫu thuật, xạ trị và điều trị nội tiết tùy tình huống.

3. Ung thư di căn: Tế bào ung thư đã lan đến vị trí khác, thường gặp là xương hoặc hạch. Ở giai đoạn này, mục tiêu điều trị thường là kiểm soát bệnh lâu dài, kéo dài thời gian sống, giảm triệu chứng và duy trì chất lượng cuộc sống. Các phương pháp điều trị toàn thân đang phát triển nhanh, bao gồm điều trị nội tiết, thuốc tác động lên thụ thể androgen, hóa trị và các hướng điều trị chính xác hơn theo đặc điểm của từng khối u [1].

Vì vậy, khi nghe chẩn đoán “ung thư tiền liệt tuyến”, điều quan trọng nhất không phải chỉ hỏi “sống được bao lâu”, mà là làm rõ: bệnh đang ở giai đoạn nào, thuộc nhóm nguy cơ nào, đã lan chưa và mục tiêu điều trị là gì.

Những yếu tố nào ảnh hưởng đến thời gian sống?

Bác sĩ không dựa vào một xét nghiệm duy nhất để dự đoán tiên lượng. Thay vào đó, họ tổng hợp nhiều thông tin về bệnh và về chính người bệnh.

Mức PSA là một yếu tố thường được theo dõi. Chỉ số PSA là protein do tuyến tiền liệt tạo ra; mức PSA tăng có thể liên quan ung thư, nhưng cũng có thể tăng do phì đại lành tính, viêm hoặc các nguyên nhân khác. Do đó, chỉ số PSA không thể được hiểu riêng lẻ mà cần đặt cùng kết quả khám, hình ảnh học và sinh thiết.

Kết quả sinh thiết cho biết tế bào ung thư trông hung hãn đến mức nào dưới kính hiển vi. Một số kiểu hình mô học có thể liên quan nguy cơ cao hơn. Ví dụ, ung thư có dạng sàng, còn gọi là cribriform, ngày càng được ghi nhận có xu hướng tiến triển mạnh hơn và tiên lượng kém hơn so với thể tuyến nang thông thường [5]. Tuy nhiên, không phải ai có cùng một đặc điểm mô học cũng diễn biến giống nhau.

Mức độ lan tràn của bệnh cũng rất quan trọng. Nếu ung thư đã đến xương, gan, phổi hoặc nhiều hạch, việc kiểm soát bệnh thường phức tạp hơn. Ở người bệnh ung thư tiền liệt tuyến di căn còn nhạy cảm với nội tiết, tức vẫn đáp ứng với việc giảm tác động của hormone nam, các đặc điểm như gánh nặng di căn, có di căn tạng hay không và thời điểm phát hiện di căn có liên quan đến kết quả điều trị [2].

Đáp ứng với điều trị có ý nghĩa lớn. Có người đáp ứng tốt với điều trị nội tiết trong thời gian dài, chỉ số PSA giảm và tổn thương ổn định. Có người bệnh chuyển sang giai đoạn kháng thiến, nghĩa là ung thư tiếp tục phát triển dù testosterone đã được hạ thấp bằng điều trị. Khi đó bác sĩ sẽ cân nhắc các phương án tiếp theo dựa trên thể trạng, triệu chứng, vị trí di căn, điều trị đã dùng và xét nghiệm phù hợp.

Ngoài ung thư, tuổi, bệnh tim mạch, tiểu đường, chức năng thận, thể lực, dinh dưỡng và khả năng tự chăm sóc cũng ảnh hưởng đến khả năng chịu đựng điều trị. Nói cách khác, hai người có cùng kết quả chụp chiếu vẫn có thể có thời gian sống và kế hoạch điều trị khác nhau.

Điều trị hiện nay có thể giúp kiểm soát bệnh lâu dài

Điều đáng khích lệ là các lựa chọn điều trị ung thư tiền liệt tuyến đang mở rộng. Với bệnh khu trú, phẫu thuật cắt tuyến tiền liệt, xạ trị hoặc theo dõi chủ động có thể được lựa chọn tùy nguy cơ và ưu tiên của người bệnh. Một nghiên cứu từ Na Uy so sánh người phẫu thuật ngay với người được theo dõi chủ động trước rồi mới phẫu thuật, đồng thời đánh giá cả sống còn đặc hiệu ung thư trong thời gian theo dõi dài [3]. Điều này cho thấy theo dõi chủ động không phải là “bỏ mặc bệnh”, mà là một chiến lược quản lý có kế hoạch ở người phù hợp.

Với bệnh di căn còn nhạy cảm nội tiết, điều trị thường bắt đầu bằng liệu pháp làm giảm hormone androgen, thường gọi là điều trị nội tiết hoặc ADT. Tùy đặc điểm bệnh, ADT có thể được phối hợp với thuốc ức chế đường tín hiệu thụ thể androgen hoặc hóa trị docetaxel. Trong nghiên cứu thực tế trên người bệnh Nhật Bản và Đức, các phác đồ phối hợp này được sử dụng phổ biến, nhưng đặc điểm bệnh ban đầu giữa các nhóm cũng khác nhau rõ rệt [2]. Điều đó nhắc chúng ta rằng không nên lấy kết quả của một nhóm dân số để áp trực tiếp cho từng cá nhân.

Việc đánh giá tiến triển cũng ngày càng cần chính xác hơn. Một nghiên cứu cho thấy chụp cộng hưởng từ toàn thân có khuếch tán có thể phát hiện tiến triển tổn thương xương khác với đánh giá dựa vào chụp cắt lớp và xạ hình xương thông thường [4]. Dù không phải ai cũng cần cùng loại xét nghiệm, hình ảnh học phù hợp giúp bác sĩ quyết định nên tiếp tục, thay đổi hay bổ sung điều trị.

Cách đối diện với câu hỏi về thời gian sống

Lo lắng về tuổi thọ sau chẩn đoán là hoàn toàn dễ hiểu. Tuy nhiên, tiên lượng thường hữu ích nhất khi được bác sĩ giải thích theo “khoảng khả năng” và theo mục tiêu điều trị, thay vì một mốc thời gian cố định. Các con số trung bình, nếu có, không nói được chính xác điều gì sẽ xảy ra với một người cụ thể.

Người bệnh nên mang theo kết quả chỉ số PSA, sinh thiết, chụp chiếu và danh sách thuốc khi tái khám. Có thể hỏi bác sĩ những câu thiết thực như: bệnh của tôi đang ở giai đoạn nào; mục tiêu điều trị là chữa khỏi hay kiểm soát lâu dài; đặc điểm nào làm tiên lượng tốt hơn hoặc thận trọng hơn; dấu hiệu nào cần báo ngay; và các tác dụng phụ có thể giảm bằng cách nào.

Chất lượng sống cũng là một phần quan trọng của điều trị. Điều trị nội tiết có thể gây cơn bốc hỏa, đổ mồ hôi đêm, mệt, thay đổi chức năng tình dục và ảnh hưởng tâm trạng. Tổng quan nghiên cứu cho thấy mức độ nặng của các triệu chứng vận mạch này có liên quan đáng kể với chất lượng sống, quan hệ cá nhân, công việc và chức năng tình dục [6]. Người bệnh không nên âm thầm chịu đựng mà nên báo bác sĩ để được hỗ trợ.

Thông tin chung là duy trì vận động phù hợp thể trạng, ăn uống đủ chất, ngủ đủ, tránh thuốc lá và tìm hỗ trợ tâm lý có thể giúp cải thiện sức khỏe tổng thể trong quá trình điều trị. Mỗi trường hợp ung thư tiền liệt tuyến đều khác nhau, vì vậy hãy trao đổi trực tiếp với bác sĩ điều trị để nhận được tiên lượng và kế hoạch phù hợp nhất với tình trạng của bạn.

Nguồn tham khảo

1. PROspective Prostate Cancer Infrastructure: study protocol for the ProPCI ‘trials within cohorts’ study. PMC
2. Cancer‐Control Outcomes of Japanese Vs. German Metastatic Hormone‐Sensitive Prostate Cancer Patients: A Real‐World Cross‐Country Comparison of Patients Undergoing Combination Therapies. PMC
3. Does active surveillance prior to radical prostatectomy increase the risk of adverse pathological findings or postoperative prostate cancer treatment?. PMC
4. Comparative assessment of METastasis Reporting and Data System for Prostate Cancer versus Prostate Cancer Clinical Trials Working Group 3 Criteria in assessing treatment response in patients with metastatic castration-resistant prostate cancer. PMC
5. A single-center study of prognostic impact and treatment implications of cribriform pattern in prostate cancer. PMC
6. Burden of Treatment‐Induced Vasomotor Symptoms in Men With Prostate Cancer on Androgen‐Deprivation Therapy: A Systematic Literature Review. PMC