Ung thư gan giai đoạn cuối: điều cần biết

Ung thư gan giai đoạn cuối thường là tình trạng khối u đã lan rộng trong gan, xâm lấn mạch máu lớn, di căn ra ngoài gan, hoặc chức năng gan suy giảm nhiều nên các phương pháp điều trị triệt căn không còn phù hợp. Dù đây là giai đoạn nặng, người bệnh vẫn có thể được điều trị để làm chậm tiến triển bệnh, giảm triệu chứng, duy trì khả năng sinh hoạt và chăm sóc theo mục tiêu cá nhân.

“Giai đoạn cuối” nghĩa là gì và vì sao mỗi người khác nhau?

Cụm từ “ung thư gan giai đoạn cuối” có thể làm người bệnh và gia đình rất lo sợ, nhưng trên thực tế cần làm rõ bác sĩ đang nói đến tình trạng nào. Ung thư gan nguyên phát, thường gặp nhất là ung thư biểu mô tế bào gan, có thể được đánh giá không chỉ dựa vào kích thước hay số lượng khối u mà còn dựa vào chức năng còn lại của gan và thể trạng của người bệnh.

Bệnh có thể được xem là tiến triển nặng khi có một hoặc nhiều đặc điểm sau:

1. Khối u lan nhiều vùng trong gan hoặc không thể phẫu thuật, ghép gan hay điều trị tại chỗ.

2. U xâm lấn vào mạch máu của gan. Điều này có thể ảnh hưởng dòng máu nuôi gan và làm việc điều trị phức tạp hơn.

3. Ung thư đã di căn đến cơ quan khác như phổi, xương, hạch hoặc các vị trí khác.

4. Gan suy yếu rõ do xơ gan nền, viêm gan virus, rượu hoặc các nguyên nhân khác. Khi gan suy, cơ thể dễ vàng da, báng bụng, lú lẫn, chảy máu và mệt kiệt sức.

5. Thể trạng giảm nhiều, người bệnh không còn đủ sức chịu đựng một số điều trị chống ung thư.

Vì vậy, hai người cùng được gọi là “giai đoạn cuối” vẫn có thể có diễn biến, lựa chọn điều trị và tiên lượng rất khác nhau. Một người có khối u đã lan nhưng chức năng gan còn khá tốt có thể đáp ứng với điều trị toàn thân. Trong khi đó, người có u chưa lan xa nhưng suy gan nặng đôi khi lại cần ưu tiên kiểm soát biến chứng và chăm sóc giảm nhẹ.

Mục tiêu điều trị không chỉ là thu nhỏ khối u

Ở giai đoạn muộn, mục tiêu điều trị thường chuyển từ chữa khỏi hoàn toàn sang kiểm soát bệnh và bảo vệ chất lượng sống. Bác sĩ sẽ cân nhắc đồng thời tình trạng khối u, mức độ xơ gan, xét nghiệm chức năng gan, bệnh đi kèm, khả năng đi lại sinh hoạt và mong muốn của người bệnh.

Các hướng điều trị có thể gồm điều trị toàn thân, tức thuốc tác động lên ung thư trong toàn cơ thể. Tùy từng trường hợp, bác sĩ ung bướu có thể cân nhắc thuốc nhắm trúng đích, thuốc miễn dịch hoặc phối hợp các phương pháp này. Liệu pháp miễn dịch giúp hệ miễn dịch nhận diện và tấn công tế bào ung thư tốt hơn, nhưng không phải ai cũng đáp ứng và có thể gây tác dụng phụ do miễn dịch tấn công nhầm cơ quan lành.

Một số người bệnh phù hợp với điều trị tại chỗ, chẳng hạn can thiệp mạch để đưa thuốc hoặc vật liệu làm tắc mạch nuôi u, đốt u, hoặc xạ trị. Những phương án này phụ thuộc vào vị trí u, lượng mô gan lành còn lại, tình trạng mạch máu và nguy cơ suy gan. Khi có tắc mật gây vàng da, bác sĩ có thể cần can thiệp dẫn lưu hoặc đặt stent đường mật để mật lưu thông tốt hơn. Trong một báo cáo về ung thư trực tràng di căn đường mật, việc đặt stent giúp xử trí vàng da tắc mật, dù đôi khi cần thay stent do tắc hoặc di lệch [2]. Đây không phải là bằng chứng riêng cho ung thư gan nguyên phát, nhưng cho thấy việc xử trí biến chứng đường mật có vai trò quan trọng trong chăm sóc ung thư tiến triển.

Không nên tự hiểu rằng “còn điều trị” đồng nghĩa với phải dùng thuốc chống ung thư bằng mọi giá. Nếu tác dụng phụ lớn hơn lợi ích dự kiến, hoặc chức năng gan và thể trạng không còn cho phép, việc tập trung giảm đau, giảm khó thở, giảm báng bụng và hỗ trợ tinh thần có thể là lựa chọn phù hợp, chủ động và giàu giá trị.

Triệu chứng cần theo dõi và dấu hiệu nên đi khám sớm

Ung thư gan giai đoạn muộn có thể gây mệt mỏi, chán ăn, sụt cân, đau tức vùng hạ sườn phải, bụng to dần do dịch báng, phù chân, vàng da và ngứa. Người bệnh cũng có thể buồn nôn, dễ no, khó ngủ hoặc lo âu. Những triệu chứng này không nên âm thầm chịu đựng vì nhiều triệu chứng có thể được kiểm soát bằng thuốc, điều chỉnh dinh dưỡng hoặc thủ thuật.

Cần liên hệ ngay với bác sĩ hoặc đến cơ sở cấp cứu nếu xuất hiện nôn ra máu, đi ngoài phân đen, lơ mơ, ngủ gà, thay đổi tính tình đột ngột, sốt, đau bụng tăng nhanh, khó thở, vàng da nặng lên nhanh, tiểu ít hoặc bụng căng đau nhiều. Người có xơ gan có nguy cơ xuất huyết tiêu hóa và bệnh não gan, tức tình trạng các chất độc không được gan thải lọc tốt ảnh hưởng đến não.

Nếu đang dùng thuốc miễn dịch, cần báo sớm các dấu hiệu như tiêu chảy kéo dài, khó thở, ho mới xuất hiện, phát ban nặng, hồi hộp, đau ngực, mệt bất thường hoặc vàng da tăng. Tác dụng phụ liên quan miễn dịch có thể nghiêm trọng và thường cần đánh giá sớm. Các báo cáo ca bệnh cho thấy biến chứng miễn dịch nặng có thể liên quan tim, tuyến yên, tuyến thượng thận và da, đòi hỏi điều trị bằng corticosteroid hoặc thuốc ức chế miễn dịch trong một số trường hợp [3]. Tuy nhiên, đây là báo cáo ở các ung thư khác, không dùng để dự đoán nguy cơ cụ thể cho từng người bị ung thư gan.

Tiên lượng, quyền được chăm sóc và vai trò của gia đình

Tiên lượng phụ thuộc vào mức độ lan tràn của ung thư, chức năng gan, đáp ứng điều trị, dinh dưỡng, biến chứng và khả năng tiếp cận chăm sóc. Không nên chỉ dựa vào một mốc thời gian hay câu chuyện của người khác để kết luận cho bản thân. Bác sĩ điều trị là người có đủ thông tin nhất để trao đổi về triển vọng bệnh trong từng thời điểm.

Nghiên cứu trên hơn 122.000 người mắc ung thư gan nguyên phát tại Hoa Kỳ cho thấy khác biệt sống còn giữa các nhóm chủng tộc có liên quan đáng kể đến việc người bệnh đến khám ở giai đoạn bệnh nặng hơn và ít nhận được phẫu thuật, hóa trị hoặc xạ trị hơn [1]. Sau khi ghép cặp các yếu tố lâm sàng, điều trị, kinh tế xã hội và khả năng tiếp cận chăm sóc, chủng tộc không còn là yếu tố dự báo độc lập về sống còn trong so sánh được nghiên cứu [1]. Điều này nhấn mạnh một thông điệp quan trọng: tiếp cận đúng chuyên khoa, được đánh giá đầy đủ và nhận điều trị phù hợp có thể ảnh hưởng đáng kể đến hành trình của người bệnh.

Người bệnh nên cân nhắc chăm sóc giảm nhẹ từ sớm, song song với điều trị ung thư nếu còn phù hợp. Chăm sóc giảm nhẹ không có nghĩa là từ bỏ điều trị. Đây là hình thức chăm sóc nhằm kiểm soát đau, mệt, buồn nôn, báng bụng, mất ngủ, lo âu và hỗ trợ gia đình đưa ra quyết định. Gia đình nên hỏi rõ người bệnh mong muốn điều gì, chẳng hạn ưu tiên tỉnh táo, giảm đau, được ở nhà hay tiếp tục điều trị tích cực.

Về sinh hoạt, đây là thông tin chung: nên ăn thành nhiều bữa nhỏ, chọn thực phẩm mềm dễ ăn khi chán ăn, tránh rượu bia hoàn toàn và không tự dùng thuốc nam, thuốc lá hay thực phẩm bổ sung không rõ thành phần. Một số sản phẩm có thể làm tổn thương gan hoặc tương tác với thuốc điều trị. Người bệnh cũng cần hỏi bác sĩ trước khi dùng thuốc giảm đau, thuốc cảm, thuốc ngủ hoặc bất kỳ sản phẩm thảo dược nào.

Ung thư gan giai đoạn cuối là hành trình khó khăn, nhưng người bệnh không phải đối mặt một mình. Hãy trao đổi trực tiếp với bác sĩ ung bướu và bác sĩ gan mật về mục tiêu điều trị, lợi ích và rủi ro của từng lựa chọn, các dấu hiệu cần cấp cứu, cũng như kế hoạch chăm sóc giảm nhẹ phù hợp với hoàn cảnh và mong muốn của bản thân.

Nguồn tham khảo

1. Racial and ethnic survival disparities in primary liver cancer in the United States: a National Cancer Database propensity score-matched study. PMC
2. Multidisciplinary Management of Common Bile Duct Metastasis from Rectal Cancer: A Case Report of Long-Term Disease Control and Literature Review. PMC
3. Severe Immune-Related Adverse Events Associated with Durable Antitumor Responses Following Immune Checkpoint Inhibitor Therapy: Two Case Reports. PMC