Ung thư buồng trứng sống được bao lâu?

Không có một con số chung cho tất cả người mắc ung thư buồng trứng. Thời gian sống phụ thuộc nhiều nhất vào giai đoạn phát hiện bệnh, loại ung thư, khả năng phẫu thuật lấy hết tổn thương, mức đáp ứng với thuốc và tình trạng sức khỏe riêng của mỗi người. Bác sĩ điều trị là người có thể ước lượng sát nhất sau khi có đầy đủ kết quả mô bệnh học, hình ảnh học và diễn biến đáp ứng điều trị.

Vì sao rất khó trả lời bằng một con số?

“Ung thư buồng trứng” không phải là một bệnh duy nhất. Đây là tên gọi chung cho nhiều loại ung thư xuất phát từ các tế bào khác nhau ở buồng trứng, vòi trứng hoặc phúc mạc. Mỗi loại có tốc độ phát triển, độ nhạy với hóa trị và nguy cơ tái phát khác nhau.

Một yếu tố đặc biệt quan trọng là giai đoạn bệnh tại thời điểm chẩn đoán. Khi ung thư còn khu trú ở vùng chậu, cơ hội điều trị kiểm soát lâu dài thường tốt hơn so với khi bệnh đã lan rộng trong ổ bụng, đến hạch hoặc các cơ quan xa. Tuy nhiên, người bệnh không nên tự dự đoán tiên lượng chỉ dựa vào cảm giác chủ quan hay một kết quả xét nghiệm đơn lẻ.

Ung thư buồng trứng thường khó phát hiện sớm vì triệu chứng ban đầu có thể mơ hồ, như chướng bụng, đầy nhanh, đau vùng bụng chậu, thay đổi thói quen đi tiêu hoặc tiểu nhiều hơn. Một tổng quan gần đây cũng nhấn mạnh rằng hiện chưa có chiến lược sàng lọc hiệu quả cho toàn dân và triệu chứng sớm thường không rõ ràng, góp phần khiến kết quả điều trị giữa các người bệnh khác nhau đáng kể [5].

Ngoài giai đoạn bệnh, bác sĩ còn xem xét:

• Loại mô bệnh học và độ ác tính của khối u
• Khối lượng bệnh còn lại sau mổ
• Ung thư có đáp ứng với hóa trị chứa platinum hay không
• Có biến đổi gen như BRCA1, BRCA2 hoặc tình trạng suy giảm sửa chữa DNA tương đồng hay không
• Sức khỏe tổng quát, chức năng thận, gan, dinh dưỡng và các bệnh đi kèm
• Khả năng tiếp cận phẫu thuật, thuốc điều trị đích, xét nghiệm phân tử và tái khám đều đặn

Vì vậy, hai người cùng được gọi là ung thư buồng trứng có thể có hành trình điều trị và thời gian sống rất khác nhau.

Điều trị hiện nay có thể ảnh hưởng tiên lượng như thế nào?

Điều trị thường là sự phối hợp giữa phẫu thuật và điều trị toàn thân, phổ biến là hóa trị. Mục tiêu của phẫu thuật là lấy bỏ tối đa khối u có thể nhìn thấy một cách an toàn. Với một số người bệnh, bác sĩ có thể khuyên hóa trị trước để làm nhỏ tổn thương rồi mới phẫu thuật. Với người khác, phẫu thuật được thực hiện trước rồi tiếp tục hóa trị sau đó.

Khả năng đáp ứng với thuốc là một trong các yếu tố giúp định hướng tiên lượng. Nếu ung thư đáp ứng tốt và thời gian kiểm soát bệnh dài, triển vọng thường thuận lợi hơn. Nhưng nếu bệnh kháng thuốc hoặc tái phát sớm, kế hoạch điều trị sẽ phức tạp hơn và cần thay đổi thuốc hoặc phối hợp phương pháp.

Các thuốc ức chế PARP là một bước tiến quan trọng đối với một số nhóm người bệnh, nhất là khối u có đột biến BRCA1 hoặc BRCA2 làm suy yếu cơ chế sửa chữa DNA. Nghiên cứu cho thấy nhóm thuốc này có thể làm khối u thoái lui và kéo dài thời gian bệnh không tiến triển ở ung thư buồng trứng, đặc biệt khi khối u có đặc điểm sinh học phù hợp [4]. Tuy vậy, thuốc không có hiệu quả giống nhau ở mọi người và tình trạng kháng thuốc vẫn có thể xuất hiện.

Liệu pháp miễn dịch, tức thuốc giúp hệ miễn dịch nhận diện và tấn công ung thư, đang được nghiên cứu tích cực. Đến nay, hiệu quả của nhóm thuốc ức chế điểm kiểm soát miễn dịch trong ung thư buồng trứng còn hạn chế khi dùng đơn lẻ. Lợi ích rõ hơn được ghi nhận trong một số phác đồ phối hợp hóa trị ở người bệnh có ung thư kháng platinum và có biểu hiện PD-L1 [2]. Đây là lý do bác sĩ có thể đề nghị xét nghiệm thêm trên mô u để lựa chọn thuốc phù hợp, thay vì áp dụng một phác đồ giống nhau cho tất cả.

Xét nghiệm gen và các công cụ mới giúp cá thể hóa điều trị

Ngày nay, tiên lượng không chỉ dựa vào giai đoạn bệnh. Các đặc điểm phân tử của khối u ngày càng quan trọng vì chúng có thể giúp dự đoán thuốc nào có khả năng hiệu quả hơn.

Ví dụ, xét nghiệm BRCA và các gen liên quan đến sửa chữa DNA có thể hỗ trợ quyết định dùng thuốc ức chế PARP. Một số xét nghiệm khác đánh giá dấu ấn miễn dịch hoặc các đặc điểm phân tử của khối u, từ đó cân nhắc thuốc miễn dịch, thuốc đích hoặc cơ hội tham gia thử nghiệm lâm sàng.

Một hướng nghiên cứu mới là tạo “mô hình u” từ chính tế bào ung thư của người bệnh, gọi là cơ quan tử cung thu nhỏ hay organoid. Các nhà nghiên cứu nuôi tế bào u trong phòng thí nghiệm rồi thử đáp ứng với thuốc. Tổng quan hệ thống gồm 12 nghiên cứu cho thấy các mô hình này có tiềm năng dự đoán đáp ứng điều trị; các nghiên cứu tiến cứu được báo cáo có độ chính xác dự đoán cao [3]. Tuy nhiên, đây chưa phải xét nghiệm thường quy ở mọi cơ sở, nên người bệnh không nên coi đây là cách chắc chắn để biết chính xác mình sẽ sống bao lâu.

Xét nghiệm DNA tự do của khối u trong máu, còn gọi là cfDNA, cũng đang được khảo sát. Trong một nghiên cứu có 50 người mắc ung thư buồng trứng, 50 người có tổn thương buồng trứng lành tính và 50 người đối chứng, nồng độ cfDNA trung bình ở nhóm ung thư cao hơn các nhóm còn lại [1]. Kết quả này gợi ý cfDNA có thể hữu ích trong nhận diện nguy cơ và đánh giá bệnh ở giai đoạn muộn. Dù vậy, nghiên cứu chưa cung cấp một mốc thời gian sống cụ thể để áp dụng cho từng người, và xét nghiệm này chưa thay thế được đánh giá lâm sàng chuẩn.

Người bệnh nên hỏi bác sĩ những gì về tiên lượng?

Việc nghe chẩn đoán ung thư thường khiến người bệnh và gia đình muốn biết ngay “còn sống được bao lâu”. Đó là câu hỏi hoàn toàn dễ hiểu. Tuy nhiên, sẽ hữu ích hơn nếu hỏi theo hướng giúp bác sĩ giải thích tình trạng riêng của bạn, chẳng hạn:

• Bệnh của tôi đang ở giai đoạn nào và thuộc loại mô bệnh học nào?
• Mục tiêu điều trị hiện tại là chữa khỏi, kiểm soát lâu dài hay giảm triệu chứng?
• Khối u có thể mổ lấy tối đa không?
• Tôi có cần xét nghiệm BRCA, xét nghiệm gen hoặc xét nghiệm dấu ấn khác không?
• Bệnh đáp ứng với phác đồ hiện tại ra sao qua hình ảnh học, triệu chứng và xét nghiệm?
• Nếu bệnh tái phát, những lựa chọn điều trị tiếp theo là gì?
• Những dấu hiệu nào cần đi khám sớm hoặc liên hệ ngay với cơ sở điều trị?

Bác sĩ đôi khi dùng số liệu sống còn từ các nhóm người bệnh để trao đổi về tiên lượng. Những số liệu này chỉ phản ánh kết quả trung bình của một nhóm lớn trong quá khứ, không phải “đồng hồ đếm ngược” của một cá nhân. Điều trị đang thay đổi, thuốc mới tiếp tục xuất hiện, và có người kiểm soát bệnh lâu hơn dự đoán ban đầu.

Làm gì để hỗ trợ quá trình điều trị?

Thông tin chung an toàn là người bệnh nên tái khám đúng hẹn, dùng thuốc đúng chỉ dẫn và báo sớm các tác dụng phụ như sốt, nôn nhiều, đau tăng, khó thở, bụng chướng nhanh, chảy máu bất thường hoặc mệt kiệt sức. Dinh dưỡng đủ năng lượng và đạm, vận động nhẹ phù hợp sức khỏe, ngủ nghỉ, hỗ trợ tinh thần và kiểm soát bệnh đi kèm có thể giúp duy trì thể trạng trong điều trị. Không nên tự dùng thuốc nam, thực phẩm bổ sung hoặc bỏ hóa trị chỉ vì lời quảng cáo “chữa khỏi ung thư”, vì một số sản phẩm có thể tương tác với thuốc điều trị.

Ung thư buồng trứng có thể là hành trình dài, đôi khi gồm nhiều đợt điều trị và theo dõi. Mỗi ca là khác nhau, vì vậy bạn nên trao đổi trực tiếp với bác sĩ ung bướu điều trị để được giải thích rõ nhất về tiên lượng, mục tiêu điều trị và lựa chọn phù hợp với chính mình.

Nguồn tham khảo

1. Beyond CA-125: circulating cell-free DNA as the next-generation biomarker in ovarian malignancy. PMC
2. The evolving role of immunotherapy in ovarian cancer. PMC
3. Patient-derived organoids as predictor of clinical response in ovarian cancer: a systematic review. PMC
4. BCLX L blockade rewires cell fate to overcome PARP inhibitor resistance in ovarian cancer. PMC
5. Artificial intelligence in ovarian cancer prevention and control: a brief review of detection, treatment, and equity (2021–2026). PMC