Crizotinib (Xalkori)

Thuốc này là gì và hoạt động thế nào

Crizotinib là thuốc điều trị ung thư dạng uống, thuộc nhóm thuốc ức chế kinase. Thuốc có tên biệt dược gốc là Xalkori và là thuốc ức chế ALK thế hệ đầu tiên được đưa vào sử dụng. [1][2]

Trong một số loại ung thư, gen ALK hoặc gen ROS1 bị thay đổi bất thường (thường là tái sắp xếp gen). Khi đó tế bào tạo ra một loại protein hoạt động quá mức, liên tục phát tín hiệu thúc đẩy tế bào ung thư phân chia. Crizotinib chặn hoạt động của các protein bất thường này, nhờ vậy có thể làm chậm hoặc ngăn tế bào ung thư phát triển. [3][2]

Vì tác động vào một đích cụ thể, crizotinib chỉ có ích khi khối u thực sự mang thay đổi gen tương ứng. Người bệnh cần có kết quả xét nghiệm xác nhận ALK dương tính hoặc ROS1 dương tính trước khi bác sĩ cân nhắc dùng thuốc. [2]

Dùng cho ai

Theo nhãn thuốc được Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) phê duyệt, crizotinib được dùng cho các nhóm sau. [2]

• Người trưởng thành mắc ung thư phổi không tế bào nhỏ (NSCLC) đã di căn, có khối u ALK dương tính hoặc ROS1 dương tính được phát hiện bằng xét nghiệm đã được chấp thuận. [1][2]
• Trẻ từ 1 tuổi trở lên và người trẻ mắc u lympho tế bào lớn kém biệt hóa (ALCL) thể toàn thân có ALK dương tính, khi bệnh tái phát hoặc không đáp ứng với điều trị trước đó. [1][2]
• Người lớn và trẻ từ 1 tuổi trở lên mắc u nguyên bào sợi cơ viêm (IMT) có ALK dương tính, khi khối u không mổ được, tái phát hoặc không đáp ứng điều trị. [1][2]

Nhãn thuốc cũng ghi rõ độ an toàn và hiệu quả của crizotinib chưa được xác lập ở người lớn tuổi mắc u lympho tế bào lớn kém biệt hóa tái phát hoặc kháng trị. [2]

Với ung thư phổi ALK dương tính, crizotinib là thuốc thế hệ 1. Hiện nay nhiều hướng dẫn điều trị quốc tế thường ưu tiên các thuốc ức chế ALK thế hệ mới hơn ở bước đầu vì hiệu quả kéo dài hơn và thấm vào não tốt hơn. Crizotinib vẫn có vai trò trong một số tình huống, ví dụ ung thư phổi ROS1 dương tính hoặc khi chưa tiếp cận được thuốc thế hệ mới. Bác sĩ điều trị sẽ cân nhắc lựa chọn phù hợp nhất cho từng người.

Hiệu quả theo nghiên cứu

Thử nghiệm then chốt PROFILE 1014 (Study 1) so sánh crizotinib với hóa trị có platinum kết hợp pemetrexed ở người bệnh ung thư phổi không tế bào nhỏ ALK dương tính di căn chưa từng điều trị toàn thân. Kết quả cho thấy: [2]

• Thời gian sống không bệnh tiến triển trung vị là 10,9 tháng với crizotinib, so với 7,0 tháng với hóa trị.
• Tỷ lệ khối u đáp ứng (co nhỏ đáng kể) là 74% với crizotinib, so với 45% với hóa trị.
• Không có khác biệt có ý nghĩa thống kê về thời gian sống toàn bộ giữa hai nhóm, một phần vì phần lớn người bệnh ở nhóm hóa trị sau đó được chuyển sang dùng crizotinib khi bệnh tiến triển.

Nghiên cứu này cho thấy với ung thư phổi ALK dương tính, thuốc nhắm trúng đích giúp kiểm soát bệnh tốt hơn hóa trị ở bước đầu. Tuy nhiên, kết quả ở mỗi người bệnh có thể khác nhau tùy mức độ lan rộng của bệnh, thể trạng và các yếu tố khác.

Tác dụng phụ thường gặp và khi nào cần báo bác sĩ ngay

Ở người trưởng thành bị ung thư phổi, các tác dụng phụ thường gặp nhất gồm rối loạn thị giác, buồn nôn, tiêu chảy, nôn, phù, táo bón, tăng men gan, mệt mỏi, chán ăn, nhiễm trùng đường hô hấp trên, chóng mặt và bệnh lý thần kinh ngoại biên (tê bì, châm chích tay chân). [2] Một số người có thể bị đau bụng, lở miệng, thay đổi vị giác, ợ nóng, đau đầu, phát ban hoặc đau cơ xương. [3]

Nhãn thuốc nêu một số tác dụng phụ nghiêm trọng cần lưu ý: [2]

• Tổn thương gan: đã có trường hợp tổn thương gan gây tử vong, dù hiếm. Tăng men gan thường xuất hiện trong 2 tháng đầu điều trị.
• Bệnh phổi kẽ, viêm phổi: nếu xảy ra, bác sĩ thường ngừng hẳn thuốc.
• Kéo dài khoảng QT trên điện tâm đồ và nhịp tim chậm.
• Giảm thị lực nặng: thuốc có thể gây thay đổi thị giác, kể cả mất thị lực nặng.
• Rối loạn tiêu hóa nặng ở trẻ em và người trẻ bị u lympho hoặc u nguyên bào sợi cơ viêm.

Hãy liên hệ bác sĩ ngay hoặc đến cơ sở y tế nếu có một trong các dấu hiệu sau: khó thở, ho mới xuất hiện hoặc nặng lên, sốt; đau ngực, tim đập chậm hoặc không đều, chóng mặt, ngất; vàng da, nước tiểu sẫm màu, đau vùng bụng trên bên phải, ngứa kèm mệt mỏi và buồn nôn; thay đổi thị lực đột ngột như nhìn mờ, nhìn đôi, thấy chớp sáng hoặc nhiều đốm đen trước mắt; phù tay chân tăng nhanh; tiêu chảy, nôn nhiều hoặc chảy máu, bầm tím bất thường. [3]

Theo dõi trong quá trình dùng thuốc

Nhãn thuốc khuyến cáo kiểm tra chức năng gan (men gan và bilirubin) định kỳ, dày hơn trong 2 tháng đầu, sau đó hằng tháng hoặc theo chỉ định. [2] Bác sĩ cũng thường theo dõi nhịp tim, huyết áp, và làm điện tâm đồ cùng xét nghiệm điện giải ở người có nguy cơ kéo dài khoảng QT hoặc đang dùng thuốc khác ảnh hưởng đến nhịp tim. [2]

Người bệnh có thể được khám mắt trước và trong quá trình điều trị, đặc biệt khi có thay đổi thị giác. [3][2] Ngoài ra, bác sĩ sẽ chụp chiếu định kỳ để đánh giá khối u có đáp ứng hay không. Nếu xuất hiện tác dụng phụ nặng, bác sĩ có thể tạm ngừng thuốc, giảm liều hoặc ngừng hẳn; người bệnh không nên tự điều chỉnh. [3][2]

Tương tác và lưu ý khi dùng

• Thuốc khác: crizotinib tương tác với nhiều thuốc thông qua hệ men gan CYP3A. Nên tránh dùng cùng các thuốc ức chế mạnh hoặc cảm ứng mạnh men này. [2] Hãy báo cho bác sĩ và dược sĩ tất cả thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn, vitamin, thực phẩm chức năng và thuốc thảo dược đang dùng. [3]
• Bưởi: không ăn bưởi chùm hoặc uống nước bưởi chùm trong thời gian dùng thuốc vì có thể làm tăng nồng độ thuốc trong máu. [3][2]
• Mang thai và cho con bú: thuốc có thể gây hại cho thai nhi. Phụ nữ cần thử thai trước khi bắt đầu và dùng biện pháp tránh thai hiệu quả trong khi điều trị và một thời gian sau khi ngừng thuốc; nam giới có bạn đời có khả năng mang thai cũng cần tránh thai. Không cho con bú trong thời gian điều trị và một thời gian sau đó. Thuốc có thể làm giảm khả năng sinh sản ở cả nam và nữ. [3][2]
• Lái xe, vận hành máy móc: thuốc có thể gây rối loạn thị giác, chóng mặt và mệt mỏi, nên thận trọng cho đến khi biết thuốc ảnh hưởng đến mình thế nào. [3]
• Ánh nắng: thuốc có thể làm da nhạy cảm với ánh nắng; nên che chắn, đeo kính râm và dùng kem chống nắng. [3]
• Phẫu thuật, nhổ răng: báo cho bác sĩ hoặc nha sĩ biết mình đang dùng crizotinib. [3]
• Uống thuốc đều đặn theo đúng hướng dẫn, nuốt nguyên viên, không tự ngừng thuốc kể cả khi cảm thấy khỏe hơn. [3]

Câu hỏi nên hỏi bác sĩ

• Kết quả xét nghiệm của tôi là ALK hay ROS1 dương tính, được làm bằng phương pháp nào và có cần xác nhận lại không?
• Vì sao bác sĩ chọn crizotinib cho tôi thay vì một thuốc ức chế ALK thế hệ mới hơn?
• Tôi có cần chụp cộng hưởng từ (MRI) não để kiểm tra di căn não trước và trong khi điều trị không?
• Lịch xét nghiệm men gan, điện tâm đồ và khám mắt của tôi như thế nào?
• Những dấu hiệu nào về mắt, tim, gan hoặc phổi tôi phải báo ngay?
• Nếu bệnh tiến triển khi đang dùng crizotinib, tôi sẽ được làm xét nghiệm gì và thuốc tiếp theo là gì?
• Chi phí thuốc là bao nhiêu, bảo hiểm y tế chi trả thế nào và có chương trình hỗ trợ bệnh nhân không?

Nguồn tham khảo

1. Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NCI): Crizotinib
2. Nhãn thuốc được FDA phê duyệt (DailyMed): Xalkori (Crizotinib) Capsule Xalkori (Crizotinib) Capsule, Coated Pellets [Pfizer Laboratories Div Pfizer Inc]
3. MedlinePlus (Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ): Crizotinib