Xạ trị trong điều trị ung thư gan: những điều người bệnh nên biết

Nhận chẩn đoán ung thư gan có thể khiến bạn và gia đình cảm thấy lo lắng, choáng ngợp. Đây là căn bệnh nghiêm trọng và là một trong những nguyên nhân gây tử vong do ung thư hàng đầu trên thế giới [1]. Tin tốt là ngày nay có nhiều lựa chọn điều trị, trong đó xạ trị (radiotherapy) là một phần quan trọng. Bài viết này giúp bạn hiểu rõ hơn về vai trò của xạ trị, để bạn cảm thấy chủ động hơn khi trao đổi cùng bác sĩ.

Xạ Trị Là Gì Và Nằm Ở Đâu Trong Bức Tranh Điều Trị

Ung thư gan có thể là ung thư khởi phát ngay tại gan (nguyên phát) hoặc do tế bào ung thư từ nơi khác di căn tới gan. Trong cả hai trường hợp, việc điều trị thường phối hợp nhiều phương pháp như phẫu thuật, hóa trị, xạ trị, liệu pháp miễn dịch và liệu pháp nhắm trúng đích [1][3].

Xạ trị dùng tia năng lượng cao để tiêu diệt hoặc kiểm soát tế bào ung thư. Nó có thể được cân nhắc khi khối u không thể phẫu thuật, hoặc kết hợp cùng các phương pháp khác trong một kế hoạch điều trị toàn diện. Trong một số ca thực tế, người bệnh đã trải qua nhiều bước điều trị phối hợp gồm phẫu thuật, hóa trị và xạ trị định vị thân (SBRT) để kiểm soát bệnh trong thời gian dài [2].

Các Kỹ Thuật Xạ Trị Hiện Đại Cho Vùng Gan

Gan là cơ quan nằm gần nhiều bộ phận nhạy cảm như ruột và tá tràng, đồng thời di chuyển theo nhịp thở, nên việc chiếu xạ chính xác vào khối u là một thách thức. Y học hiện nay có nhiều tiến bộ giúp giải quyết vấn đề này.

Một kỹ thuật đáng chú ý là xạ trị định vị thân đốt bỏ (SABR/SBRT), thường thực hiện trong ít buổi với liều tập trung cao vào khối u. Có nghiên cứu về xạ trị SABR hướng dẫn bằng cộng hưởng từ (MR guided SABR) cho khối u gan và tụy, giúp điều chỉnh kế hoạch chiếu xạ hằng ngày để bám sát vị trí thực tế của khối u [4].

Việc hình dung rõ khối u cũng rất quan trọng. Một nghiên cứu so sánh cho thấy chụp cắt lớp vi tính (CT) có thuốc cản quang động (DCE CT) giúp làm nổi bật ranh giới khối u gan tốt hơn, đặc biệt với các tổn thương di căn nhỏ hoặc đã từng điều trị trước đó, hỗ trợ bác sĩ xác định vùng cần chiếu xạ chính xác hơn [6].

Xạ Trị Có Thể Mang Lại Lợi Ích Gì

Với ung thư di căn tới gan, xạ trị nhắm vào các tổn thương ở gan có thể góp phần cải thiện kết quả điều trị. Trong một nghiên cứu trên người bệnh ung thư phổi tế bào nhỏ giai đoạn lan rộng đã di căn gan, nhóm được xạ trị nhắm vào tổn thương gan bên cạnh điều trị toàn thân có thời gian sống thêm trung bình dài hơn so với nhóm không xạ trị [5]. Một phân tích khác trên ung thư phổi tế bào nhỏ cũng ghi nhận việc có xạ trị là một yếu tố liên quan đến kết quả sống thêm tốt hơn [7].

Những kết quả này gợi ý rằng xạ trị, khi được lựa chọn phù hợp và kết hợp với các phương pháp khác, có thể là một phần giá trị trong kế hoạch điều trị. Tuy vậy, mỗi người bệnh có tình trạng riêng, nên lợi ích cụ thể cần được bác sĩ đánh giá cho từng trường hợp.

Về Tác Dụng Phụ Và Sự An Toàn

Lo lắng về tác dụng phụ là điều rất tự nhiên. Do vùng gan nằm gần đường tiêu hóa, một số người có thể gặp các triệu chứng như tiêu chảy. Trong nghiên cứu về SABR hướng dẫn bằng cộng hưởng từ, các tác dụng phụ được ghi nhận đều ở mức độ nhẹ đến trung bình (không vượt quá độ 2 theo thang phân loại), và liều thực tế đến các cơ quan tiêu hóa thường thấp hơn dự kiến [4]. Điều này phản ánh nỗ lực của các kỹ thuật hiện đại nhằm bảo vệ mô lành xung quanh.

Tiếp Cận Điều Trị Là Quyền Của Bạn

Một điều đáng quan tâm là không phải ai cũng được tiếp cận điều trị như nhau. Nghiên cứu tại Hoa Kỳ ghi nhận rằng một số nhóm người bệnh thường phát hiện bệnh ở giai đoạn muộn hơn và ít có cơ hội được phẫu thuật, hóa trị hay xạ trị hơn [1]. Điều này nhắc nhở rằng việc chủ động hỏi về mọi lựa chọn điều trị, bao gồm xạ trị, là điều quan trọng để bạn không bỏ lỡ cơ hội phù hợp với mình.

Lời Kết

Xạ trị là một trong nhiều công cụ mà bác sĩ có thể sử dụng để giúp bạn kiểm soát ung thư gan, dù là bệnh nguyên phát hay di căn. Với các kỹ thuật ngày càng chính xác và an toàn hơn, đây có thể là một phần hữu ích trong hành trình điều trị của bạn. Mỗi trường hợp là khác nhau, vì vậy hãy trao đổi cởi mở với bác sĩ điều trị về tình trạng cụ thể, các lựa chọn phù hợp, lợi ích cũng như tác dụng phụ có thể gặp. Bạn có quyền đặt câu hỏi và cùng tham gia vào quyết định chăm sóc sức khỏe của chính mình.

Bối cảnh tại Việt Nam

Tại Việt Nam, ung thư biểu mô tế bào gan là loại ung thư thường gặp nhất trong các ung thư tại gan, thuộc nhóm ba ung thư phổ biến nhất và là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong liên quan đến ung thư. Theo GLOBOCAN 2024, ung thư gan nằm trong nhóm ba ung thư mắc mới hàng đầu ở nam giới và đứng thứ hai trong các nguyên nhân tử vong do ung thư ở cả hai giới. Gánh nặng bệnh liên quan chặt chẽ đến viêm gan B, viêm gan C và xơ gan.

Hướng dẫn của Bộ Y tế khuyến nghị người nhiễm viêm gan B mạn, viêm gan C mạn hoặc bị xơ gan cần được tầm soát định kỳ. Phương tiện tầm soát gồm siêu âm bụng kết hợp các chỉ dấu AFP, chỉ số AFP (alpha fetoprotein) L3 và PIVKA II. Nhóm nguy cơ cao nên tầm soát mỗi 6 tháng, còn người bị xơ gan liên quan đến viêm gan virus nên tầm soát mỗi 3 tháng. Khi phát hiện tổn thương nghi ngờ, bác sĩ có thể chỉ định chụp cắt lớp vi tính (CT) bụng có cản quang hoặc chụp cộng hưởng từ (MRI) bụng.

Nếu được chẩn đoán ung thư gan và đang tìm hiểu xạ trị, người bệnh nên khám tại cơ sở chuyên khoa ung bướu để được đánh giá toàn diện tình trạng khối u, chức năng gan và bệnh gan nền trước khi lựa chọn phương pháp điều trị. Hãy mang theo kết quả xét nghiệm, phim chụp và danh sách thuốc đang dùng, đồng thời hỏi bệnh viện về quyền lợi và thủ tục thanh toán bằng bảo hiểm y tế.

Nguồn tham khảo

1. Racial and ethnic survival disparities in primary liver cancer in the United States: a National Cancer Database propensity score-matched study. PMC
2. Synchronous Vaginal and Liver Metastases in Rectosigmoid Cancer: Case Report and Literature Review. PMC
3. FOLFOX-based transarterial infusion chemotherapy for unresectable colorectal cancer: protocol of an open-label, multicentre, randomised, controlled, phase II trial. PMC
4. Feasibility of dose accumulation for assessing treatment-related side effects in MR-guided abdominal SABR: A single-institution study. PMC
5. Impact of hepatic radiotherapy on survival and safety outcomes in small cell lung cancer patients with liver metastases: a retrospective study. PMC
6. A comparison of contrast-to-noise ratio of liver tumors between dynamic contrast-enhanced CT and respiration-tracked 4D-CT for radiotherapy targeting. PMC
7. Immunotherapy With Anti‐PD‐1 Versus Anti‐PD‐L1 in SCLC: A Comprehensive Retrospective Analysis. PMC