Ung thư xương sống được bao lâu?

Không có một con số chung trả lời chính xác “ung thư xương sống được bao lâu”, vì thời gian sống phụ thuộc rất nhiều vào loại ung thư, vị trí tổn thương, bệnh đã lan rộng hay chưa và khả năng đáp ứng điều trị. “Ung thư xương sống” trong cách gọi thông thường có thể là ung thư nguyên phát ở xương cột sống, hoặc phổ biến hơn là ung thư từ cơ quan khác đã di căn đến cột sống. Mỗi trường hợp có tiên lượng rất khác nhau.

Cần xác định đúng: ung thư bắt đầu từ xương hay đã di căn đến cột sống?

Ung thư xương nguyên phát là ung thư khởi phát từ tế bào của xương hoặc mô liên kết quanh xương. Một số sarcoma xương thường được nhắc đến gồm osteosarcoma, còn gọi là sarcoma tạo xương, Ewing sarcoma và chondrosarcoma, tức sarcoma sụn. Đây là các bệnh hiếm, diễn biến có thể nhanh và thường cần điều trị tại cơ sở chuyên sâu về ung bướu hoặc sarcoma [1].

Ngược lại, nhiều người có tổn thương ung thư ở cột sống thực chất đang bị di căn xương. Nghĩa là ung thư đã khởi phát ở nơi khác trong cơ thể rồi lan đến đốt sống. Trong tình huống này, tiên lượng chủ yếu phụ thuộc vào loại ung thư ban đầu, mức độ kiểm soát bệnh toàn thân, các vị trí di căn khác, sức khỏe chung và đáp ứng với thuốc điều trị. Vì vậy, không thể dùng thời gian sống của người bị sarcoma xương để áp dụng cho tất cả người có ung thư cột sống.

Cột sống là vị trí đặc biệt quan trọng vì khối u có thể chèn ép tủy sống hoặc rễ thần kinh. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến tiên lượng bệnh mà còn ảnh hưởng rất lớn đến khả năng vận động, kiểm soát tiểu tiện, đại tiện và chất lượng sống. Đau lưng mới xuất hiện, tăng nhanh, đau về đêm, đau kèm yếu chân, tê bì, đi lại khó khăn hoặc bí tiểu cần được khám cấp cứu, nhất là ở người đã có chẩn đoán ung thư.

Những yếu tố quyết định người bệnh sống được bao lâu

Yếu tố đầu tiên là giai đoạn bệnh. Nếu ung thư còn khu trú, chưa lan xa và có thể điều trị triệt để bằng phẫu thuật kết hợp hóa trị hoặc xạ trị tùy loại u, triển vọng thường tốt hơn so với bệnh đã di căn. Với sarcoma xương, phổi là một vị trí di căn hay gặp [3]. Tuy nhiên, có di căn không đồng nghĩa với việc mọi lựa chọn điều trị đều chấm dứt. Một số người bệnh phù hợp vẫn có thể được phẫu thuật lấy tổn thương ở phổi cùng với điều trị toàn thân.

Một nghiên cứu trên người bệnh sarcoma được phẫu thuật di căn phổi cho thấy hai yếu tố liên quan rõ nhất đến thời gian sống là có lấy bỏ được toàn bộ khối u hay không, và thời điểm di căn xuất hiện sớm hay muộn sau khi phát hiện ung thư ban đầu. Hạch trong lồng ngực có tổn thương cũng liên quan với tiên lượng kém hơn [3]. Đây là thông tin dành cho nhóm người bệnh đã được chọn lọc để mổ, không có nghĩa ai có di căn phổi cũng sẽ có cùng kết quả.

Yếu tố thứ hai là loại mô bệnh học. Mô bệnh học là kết quả bác sĩ giải phẫu bệnh xem tế bào u dưới kính hiển vi, thường kết hợp xét nghiệm chuyên sâu để xác định chính xác loại ung thư. Osteosarcoma, Ewing sarcoma, chondrosarcoma và ung thư di căn đến xương có sinh học bệnh, độ nhạy với hóa trị, xạ trị và thuốc nhắm trúng đích khác nhau. Do đó, chỉ nghe nói “ung thư xương” là chưa đủ để tiên lượng.

Yếu tố thứ ba là khả năng điều trị triệt để tại chỗ. Với u ở cột sống, việc phẫu thuật có thể phức tạp do khối u nằm gần tủy sống, dây thần kinh và mạch máu lớn. Mục tiêu có thể là lấy tối đa u, bảo vệ thần kinh, làm vững cột sống, giảm đau hoặc ngăn liệt. Không phải mọi cuộc mổ đều nhằm chữa khỏi hoàn toàn, nhưng phẫu thuật vẫn có thể giúp người bệnh vận động tốt hơn và duy trì sinh hoạt độc lập.

Yếu tố thứ tư là đáp ứng với điều trị toàn thân. Hóa trị thường là nền tảng quan trọng trong điều trị một số sarcoma xương, đặc biệt là osteosarcoma và Ewing sarcoma. Một báo cáo ca bệnh Ewing sarcoma ở xương cánh tay ghi nhận các nốt ở phổi và phần u lan ra mô mềm biến mất hoàn toàn sau hóa trị trước mổ; người bệnh chưa tái phát sau 30 tháng theo dõi [2]. Tuy vậy, đây chỉ là một trường hợp cụ thể, không thể dùng để dự đoán thời gian sống của người khác.

Chẩn đoán và điều trị sớm có ý nghĩa thế nào?

Các sarcoma xương thường gây triệu chứng không đặc hiệu như đau xương kéo dài, sưng, hạn chế vận động hoặc đau tăng về đêm. Vì thế, bệnh có thể bị nhầm với chấn thương, đau cơ xương khớp hoặc bệnh lý cột sống thông thường. Tổng quan nghiên cứu ở trẻ em, thanh thiếu niên và người trẻ cho thấy thời gian từ triệu chứng đến chẩn đoán thay đổi rộng giữa các nghiên cứu; người lớn tuổi hơn và người có u ở vị trí trung tâm của cơ thể có xu hướng chẩn đoán muộn hơn [4].

Tuy nhiên, nghiên cứu này chưa tìm được mối liên hệ nhất quán giữa khoảng thời gian chẩn đoán và thời gian sống [4]. Điều đó không có nghĩa là nên trì hoãn việc khám. Phát hiện sớm vẫn quan trọng vì giúp đánh giá bệnh khi người bệnh còn đủ thể trạng, giảm nguy cơ biến chứng chèn ép thần kinh, gãy xương bệnh lý và tạo điều kiện lập kế hoạch điều trị đa chuyên khoa.

Một nghiên cứu tại trung tâm sarcoma chuyên sâu cũng nhấn mạnh vai trò của quy trình chuyển tuyến và điều trị phối hợp nhiều chuyên khoa đối với osteosarcoma và Ewing sarcoma [1]. Với u cột sống, người bệnh có thể cần bác sĩ ung bướu, phẫu thuật cột sống, xạ trị, chẩn đoán hình ảnh, giải phẫu bệnh, phục hồi chức năng và điều trị giảm nhẹ cùng tham gia.

Làm gì để có tiên lượng thực tế và sống tốt hơn?

Người bệnh và gia đình nên xin bác sĩ trả lời cụ thể các câu hỏi: Đây là ung thư nguyên phát ở xương hay ung thư di căn? Loại mô bệnh học là gì? Bệnh đã lan đến đâu? Mục tiêu điều trị là chữa khỏi, kiểm soát lâu dài hay giảm triệu chứng? Có cần phẫu thuật, hóa trị, xạ trị hoặc thuốc toàn thân không?

Ngoài điều trị chống ung thư, kiểm soát đau, dinh dưỡng phù hợp, vận động theo hướng dẫn phục hồi chức năng, phòng té ngã và hỗ trợ tinh thần đều rất quan trọng. Đây là thông tin chăm sóc chung; kế hoạch cụ thể cần được cá thể hóa, nhất là khi cột sống yếu hoặc có nguy cơ chèn ép tủy. Không nên tự xoa bóp mạnh, bẻ nắn cột sống hoặc dùng thuốc nam chưa rõ thành phần khi chưa hỏi bác sĩ.

Các phương pháp mới như thuốc nhắm trúng đích, điều trị miễn dịch và liệu pháp tế bào đang được nghiên cứu ở sarcoma xương, nhưng hiệu quả hiện còn thay đổi tùy từng loại u và nhiều phương pháp chưa cho kết quả rõ ràng trong thực hành thường quy [5]. Vì vậy, người bệnh nên trao đổi trực tiếp với bác sĩ điều trị để hiểu tiên lượng của chính mình và lựa chọn phương án phù hợp nhất.

Nguồn tham khảo

1. Assessment of Clinical Time Intervals Along the Patient Journey with Overall Survival in Localized Osteosarcoma and Ewing Sarcoma: A 20-Year Tertiary Sarcoma Centre Experience. PMC
2. Proximal Humerus Ewing Sarcoma: Technical Challenges and Strategies for Bone Defect Reconstruction. PMC
3. Clinicopathological Prognostic Factors After Pulmonary Metastasectomy for Bone and Soft-Tissue Sarcoma: A Single-Centre Retrospective–Prospective Cohort Study. PMC
4. Diagnostic Intervals in Children, Adolescents and Young Adults with Primary Bone Sarcoma: A Systematic Review. PMC
5. Emerging Treatments in Bone Tumors: Lessons Learned from the ESMO Annual Meeting. PMC