Ung thư xương thường di căn tới đâu?

Ung thư xương nguyên phát thường di căn đến phổi trước hết, đặc biệt ở các loại sarcoma xương như sarcoma Ewing và sarcoma xương. Ngoài phổi, tế bào ung thư có thể lan đến các xương khác, tủy xương hoặc một số cơ quan như gan và não, nhưng vị trí di căn thay đổi theo từng loại ung thư, giai đoạn bệnh và đặc điểm của mỗi người.

Phổi là vị trí di căn thường gặp nhất

Phổi nhận một lượng máu lớn từ toàn cơ thể. Vì vậy, khi tế bào ung thư từ xương tách ra và đi theo đường máu, phổi thường là một trong những nơi đầu tiên chúng có thể “dừng lại” và phát triển thành tổn thương thứ phát. Trong nhóm sarcoma, phổi được xem là cơ quan thường bị di căn, và phẫu thuật lấy bỏ tổn thương di căn ở phổi đôi khi được cân nhắc ở những người bệnh phù hợp [4].

Một số nghiên cứu về sarcoma Ewing cho thấy tổn thương ở phổi có thể được phát hiện ngay khi chẩn đoán ung thư xương ban đầu. Chẳng hạn, một trường hợp sarcoma Ewing ở xương đùi của bệnh nhân trẻ được ghi nhận có các nốt ở cả hai phổi trên chụp cắt lớp vi tính [1]. Một trường hợp khác ở vùng đầu trên xương cánh tay cũng phát hiện các nốt phổi khi đánh giá giai đoạn bệnh [2]. Những nốt này có thể là di căn, nhưng không phải mọi nốt phổi đều chắc chắn là ung thư. Bác sĩ sẽ dựa vào hình ảnh học, kích thước, số lượng, diễn tiến theo thời gian và các xét nghiệm cần thiết để đánh giá.

Di căn phổi có thể không gây triệu chứng trong giai đoạn đầu. Một số người bệnh chỉ phát hiện tổn thương khi chụp cắt lớp vi tính để đánh giá trước điều trị. Khi tổn thương nhiều hoặc tiến triển, người bệnh có thể ho kéo dài, đau ngực, khó thở hoặc ho ra máu. Tuy nhiên, các triệu chứng này cũng có thể do nguyên nhân khác, nên không thể chỉ dựa vào triệu chứng để kết luận.

Những vị trí khác có thể bị di căn

Các xương khác

Ung thư xương có thể lan từ vị trí ban đầu đến xương khác. Tình trạng này có thể gây đau xương ở vị trí mới, đau dai dẳng hoặc đau tăng về đêm, sưng, hạn chế vận động và đôi khi làm xương yếu, dễ gãy. Tuy nhiên, đau ở một vị trí khác không đồng nghĩa chắc chắn với di căn. Đau có thể xuất phát từ cơ, khớp, chấn thương, tác dụng phụ điều trị hoặc nhiều nguyên nhân lành tính khác.

Khi nghi ngờ bệnh đã lan đến xương khác, bác sĩ có thể chỉ định các phương tiện đánh giá như chụp cộng hưởng từ, chụp cắt lớp vi tính, xạ hình xương hoặc chụp PET/CT, tùy loại ung thư và tình trạng cụ thể. Không phải người bệnh nào cũng cần làm tất cả các xét nghiệm này.

Tủy xương

Tủy xương là mô nằm bên trong nhiều xương, có nhiệm vụ tạo ra tế bào máu. Nếu ung thư lan rộng đến tủy xương, người bệnh có thể bị thiếu máu, dễ nhiễm trùng hoặc dễ chảy máu do ảnh hưởng đến quá trình tạo máu. Những biểu hiện có thể gặp gồm mệt nhiều, da nhợt, sốt kéo dài, bầm tím hoặc chảy máu bất thường. Tuy nhiên, các dấu hiệu này cũng có thể do hóa trị, nhiễm trùng hoặc bệnh lý khác gây ra.

Việc đánh giá tủy xương thường dựa trên xét nghiệm máu và hình ảnh học. Sinh thiết tủy xương chỉ được thực hiện khi bác sĩ thấy cần thiết cho chẩn đoán hoặc lập kế hoạch điều trị.

Gan, não và các cơ quan khác

Gan, não hoặc các cơ quan khác cũng có thể là nơi ung thư xương di căn, nhưng khả năng và mức độ thường phụ thuộc vào loại sarcoma, đặc điểm sinh học của khối u và giai đoạn bệnh. Các tài liệu về sarcoma xương nhấn mạnh rằng đây là nhóm bệnh không đồng nhất, nghĩa là những loại ung thư khác nhau có thể có hành vi và đáp ứng điều trị khác nhau [3].

Di căn đến não có thể gây đau đầu mới xuất hiện hoặc tăng dần, nôn ói, co giật, yếu liệt, nói khó hay thay đổi thị lực. Di căn đến gan đôi khi gây mệt mỏi, chán ăn, sụt cân, đau vùng hạ sườn phải hoặc vàng da. Dù vậy, đây chỉ là thông tin chung. Những triệu chứng trên không đủ để xác định có di căn, và người bệnh không nên tự kết luận dựa trên một biểu hiện đơn lẻ.

Hạch bạch huyết không phải là vị trí nổi bật nhất trong nhiều sarcoma xương, nhưng vẫn có thể bị ảnh hưởng ở một số trường hợp. Một nghiên cứu về người bệnh sarcoma đã phẫu thuật di căn phổi ghi nhận hạch trong lồng ngực có liên quan đến tiên lượng ngắn hơn trong nhóm được nghiên cứu [4]. Kết quả này không có nghĩa mọi người bệnh có hạch đều có cùng tiên lượng, vì nghiên cứu chỉ thực hiện trên nhóm đã được chọn để phẫu thuật.

Vì sao cần đánh giá toàn thân khi mới chẩn đoán?

Ung thư xương không chỉ được đánh giá bằng khối u tại xương. Bác sĩ thường cần xác định ba vấn đề: khối u nguyên phát nằm ở đâu, có xâm lấn mô mềm hoặc mạch máu thần kinh lân cận không, và đã lan đến cơ quan xa hay chưa. Quá trình này được gọi là đánh giá giai đoạn bệnh.

Đối với nhiều trường hợp, kiểm tra lồng ngực bằng chụp cắt lớp vi tính có vai trò quan trọng vì phổi là nơi thường được quan tâm khi tìm di căn. Trong sarcoma Ewing, chẩn đoán cũng có thể phức tạp do bệnh có hình ảnh giống một số u tế bào nhỏ khác. Vì vậy, sinh thiết và xét nghiệm mô bệnh học, hóa mô miễn dịch hoặc xét nghiệm phân tử có thể cần thiết để xác định chính xác bệnh [6].

Việc xác định có di căn hay chưa giúp bác sĩ lựa chọn phương án điều trị phù hợp hơn, chẳng hạn hóa trị, phẫu thuật, xạ trị hoặc phối hợp nhiều phương pháp. Một số tổn thương phổi có thể giảm hoặc biến mất sau hóa trị, như đã được ghi nhận trong một báo cáo về sarcoma Ewing ở xương cánh tay [2]. Tuy nhiên, kết quả của một trường hợp không thể áp dụng cho tất cả người bệnh.

Người bệnh nên làm gì khi lo lắng về di căn?

Trước hết, cần phân biệt ung thư xương nguyên phát với ung thư từ cơ quan khác di căn đến xương. Hai tình huống này có thể cần xét nghiệm và điều trị khác nhau. Người bệnh nên mang theo kết quả sinh thiết, phim chụp và danh sách thuốc khi tái khám để bác sĩ có đầy đủ thông tin.

Không nên tự trì hoãn điều trị hoặc tự dùng thuốc chỉ vì nghe nói bệnh đã di căn. Ngay cả trong bệnh tiến triển, mục tiêu điều trị vẫn có thể bao gồm kiểm soát khối u, giảm đau, bảo vệ chức năng vận động và duy trì chất lượng cuộc sống. Các nghiên cứu điều trị sarcoma tiến triển cho thấy đáp ứng có thể khác nhau đáng kể giữa các loại sarcoma và giữa từng người bệnh [5][7].

Nếu xuất hiện khó thở tăng dần, ho ra máu, đau xương dữ dội, yếu liệt tay chân, co giật, mất kiểm soát tiểu tiện hoặc đại tiện, người bệnh cần liên hệ cơ sở y tế sớm. Những dấu hiệu này không khẳng định đã di căn, nhưng cần được đánh giá kịp thời. Mỗi trường hợp ung thư xương có đặc điểm riêng, vì vậy hãy trao đổi trực tiếp với bác sĩ điều trị để biết vị trí cần kiểm tra, ý nghĩa kết quả chụp chiếu và kế hoạch điều trị phù hợp nhất.

Nguồn tham khảo

1. Askin Tumor Presents with Ewing Sarcoma of the Femur in Young Female Patient: Case Report and Literature Review. PMC
2. Proximal Humerus Ewing Sarcoma: Technical Challenges and Strategies for Bone Defect Reconstruction. PMC
3. Precision oncology in the treatment of patients with bone sarcomas: an up-to-date narrative review. PMC
4. Clinicopathological Prognostic Factors After Pulmonary Metastasectomy for Bone and Soft-Tissue Sarcoma: A Single-Centre Retrospective–Prospective Cohort Study. PMC
5. Emerging Treatments in Bone Tumors: Lessons Learned from the ESMO Annual Meeting. PMC
6. Understanding Diagnostic Challenges in Ewing Sarcoma – A Report of Two Cases. PMC
7. Clinical efficacy and safety outcomes of anlotinib therapy in sarcoma: a systematic review and meta-analysis. PMC