Ung thư phổi giai đoạn cuối: điều cần biết

Ung thư phổi giai đoạn cuối thường được hiểu là bệnh đã ở giai đoạn tiến xa, có thể đã lan ra ngoài phổi đến hạch hoặc cơ quan khác. Đây là tình trạng nghiêm trọng, nhưng không đồng nghĩa với việc “không còn gì để làm”: điều trị hiện nay có thể giúp kiểm soát khối u, giảm triệu chứng, kéo dài thời gian sống và duy trì chất lượng cuộc sống ở mức tốt nhất có thể.

Mỗi người bệnh có diễn tiến khác nhau, tùy loại ung thư phổi, vị trí di căn, đặc điểm xét nghiệm của khối u, sức khỏe nền và đáp ứng với thuốc. Vì vậy, điều quan trọng là hiểu rõ mục tiêu điều trị của chính mình và cùng bác sĩ lập kế hoạch chăm sóc phù hợp.

Hiểu đúng về “giai đoạn cuối” và mục tiêu điều trị

Trong thực tế, bác sĩ thường dùng thuật ngữ ung thư phổi giai đoạn tiến xa hoặc giai đoạn IV khi bệnh đã lan sang phổi bên kia, màng phổi, xương, gan, tuyến thượng thận, não hoặc những vị trí khác. Tuy nhiên, có người bệnh dù đã di căn vẫn có thể điều trị trong thời gian dài nhờ thuốc toàn thân, đặc biệt khi khối u có đặc điểm sinh học phù hợp với thuốc nhắm trúng đích hoặc liệu pháp miễn dịch.

Mục tiêu điều trị ở giai đoạn này thường không phải là phẫu thuật lấy bỏ hoàn toàn ung thư. Thay vào đó, kế hoạch chăm sóc hướng đến các mục tiêu thiết thực hơn:

• Làm chậm sự phát triển hoặc lan rộng của ung thư.
• Giảm đau, giảm khó thở, ho, mệt và các triệu chứng khác.
• Phòng ngừa hoặc xử trí biến chứng do khối u và do điều trị.
• Duy trì khả năng sinh hoạt, ăn uống, ngủ nghỉ, giao tiếp và thời gian bên gia đình.
• Hỗ trợ tinh thần, tài chính và chăm sóc cho người thân.

Những tiến bộ trong chẩn đoán và điều trị đã giúp nhiều người sống lâu hơn sau chẩn đoán ung thư phổi. Một số người có thể điều trị liên tục trong nhiều năm. Vì vậy, chăm sóc không chỉ xoay quanh việc “diệt khối u”, mà cần theo dõi lâu dài các triệu chứng kéo dài, tác dụng phụ, dinh dưỡng, vận động, tâm lý và nhu cầu của người chăm sóc [1].

Các phương pháp điều trị có thể được cân nhắc

Bác sĩ ung bướu sẽ dựa vào loại mô bệnh học, thường là ung thư phổi không tế bào nhỏ hoặc tế bào nhỏ, mức độ lan tràn, tình trạng sức khỏe và kết quả xét nghiệm mẫu mô hoặc máu. Các xét nghiệm này giúp tìm những thay đổi sinh học của khối u để lựa chọn thuốc phù hợp hơn.

Điều trị toàn thân có thể gồm hóa trị, thuốc nhắm trúng đích, miễn dịch trị liệu, hoặc phối hợp các phương pháp. Thuốc nhắm trúng đích thường chỉ có ích khi khối u mang một số bất thường gen nhất định. Miễn dịch trị liệu giúp hệ miễn dịch nhận diện và tấn công tế bào ung thư tốt hơn ở một số người bệnh. Không phải ai cũng phù hợp với cùng một phương án, và đáp ứng có thể thay đổi theo thời gian.

Xạ trị thường được sử dụng khi cần kiểm soát triệu chứng tại một vị trí cụ thể, chẳng hạn đau do di căn xương, chèn ép gây đau hoặc tổn thương ở não. Một số thủ thuật khác có thể cần thiết nếu có tràn dịch màng phổi gây khó thở, tắc nghẽn đường thở hoặc đau nhiều.

Nghiên cứu hiện cũng đang phát triển các hướng điều trị mới. Ví dụ, liệu pháp động lực nano là một hướng còn đang được nghiên cứu, nhằm tạo các phân tử oxy hóa tại vùng khối u để gây tổn thương tế bào ung thư và điều chỉnh đáp ứng miễn dịch. Đây chưa phải phương pháp chuẩn áp dụng rộng rãi cho mọi người bệnh ung thư phổi [2]. Người bệnh nên thận trọng với quảng cáo về các “liệu pháp mới” chưa được bác sĩ ung bướu xác nhận về hiệu quả và độ an toàn.

Triệu chứng, biến chứng và dấu hiệu cần báo bác sĩ sớm

Ở giai đoạn tiến xa, người bệnh có thể gặp ho kéo dài, khó thở, đau ngực, mệt nhiều, sụt cân, chán ăn hoặc ho ra máu. Khi bệnh lan đến xương, đau xương hoặc nguy cơ gãy xương có thể xuất hiện. Nếu lan đến não, người bệnh có thể đau đầu mới xuất hiện hoặc tăng dần, yếu tay chân, co giật, thay đổi trí nhớ, nói khó hoặc nhìn mờ. Không phải triệu chứng nào cũng do ung thư gây ra, nhưng bất kỳ thay đổi mới nào cũng cần được thông báo.

Đặc biệt, khó thở tăng nhanh, đau ngực dữ dội, ho ra máu nhiều, sốt cao, lú lẫn, ngất, co giật hoặc yếu liệt đột ngột là các dấu hiệu cần được đánh giá cấp cứu. Gia đình nên biết trước nơi liên hệ ngoài giờ và mang theo danh sách thuốc đang dùng khi đi khám.

Một số tác dụng phụ của điều trị cũng cần được nhận biết sớm. Viêm phổi do thuốc là biến chứng đáng lưu ý với một số thuốc chống ung thư. Trong một nghiên cứu ở người có các ung thư cơ quan đặc, phần lớn là ung thư phổi trong nhóm nghiên cứu, viêm phổi xảy ra ở một số người dùng trastuzumab deruxtecan, là thuốc dùng cho ung thư có biểu hiện HER2 [4]. Ho mới xuất hiện, sốt, hụt hơi hoặc giảm oxy máu không nên tự cho là do ung thư tiến triển mà cần được bác sĩ kiểm tra để phân biệt nhiễm trùng, tác dụng phụ thuốc hay nguyên nhân khác.

Người điều trị bằng thuốc miễn dịch cần cho bác sĩ biết nếu từng mắc lao, có lao tiềm ẩn hoặc có tiền sử tiếp xúc với người mắc lao. Một nghiên cứu hồi cứu ghi nhận lao hoạt động ở một số người bệnh ung thư phổi có tiền sử lao hoặc lao không hoạt động trước khi dùng thuốc ức chế điểm kiểm soát miễn dịch [3]. Các nhiễm trùng do vi khuẩn mycobacteria không phải lao cũng đã được báo cáo trong hoặc sau điều trị miễn dịch, nhất là ở người có bệnh phổi nền [5]. Điều này không có nghĩa là ai dùng miễn dịch trị liệu cũng sẽ bị lao hay nhiễm trùng, nhưng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc theo dõi ho, sốt, đổ mồ hôi đêm, sụt cân và hình ảnh phổi bất thường.

Chăm sóc giảm nhẹ không phải là từ bỏ điều trị

Chăm sóc giảm nhẹ là chăm sóc chuyên sâu nhằm giảm đau đớn và cải thiện chất lượng sống. Dịch vụ này có thể được phối hợp ngay từ khi chẩn đoán bệnh tiến xa, song song với hóa trị, thuốc nhắm trúng đích, miễn dịch trị liệu hoặc xạ trị. Đây không chỉ là chăm sóc ở những ngày cuối đời.

Đội chăm sóc giảm nhẹ có thể hỗ trợ kiểm soát đau, khó thở, buồn nôn, táo bón, mất ngủ, lo âu và suy kiệt. Họ cũng có thể giúp người bệnh và gia đình trao đổi về mục tiêu điều trị, lựa chọn can thiệp khi bệnh nặng lên, nơi muốn được chăm sóc và những điều người bệnh coi trọng nhất. Tổng quan về nhu cầu sống chung với ung thư phổi nhấn mạnh rằng triệu chứng, độc tính điều trị, khó khăn tâm lý, xã hội và tài chính có thể xuất hiện ở mọi giai đoạn, đồng thời ảnh hưởng đáng kể đến người chăm sóc [1].

Khi bệnh tiến triển, bác sĩ có thể đề nghị chuyển trọng tâm nhiều hơn sang sự dễ chịu, an toàn và phẩm giá của người bệnh. Quyết định này không phải thất bại. Đó có thể là lựa chọn chủ động, dựa trên cân bằng giữa lợi ích kỳ vọng của thuốc và gánh nặng điều trị.

Những việc người bệnh và gia đình có thể làm

Các lời khuyên sau là thông tin chăm sóc chung, không thay thế chỉ định cá nhân của bác sĩ. Người bệnh nên dùng thuốc đúng đơn, không tự ngừng thuốc chống ung thư, thuốc giảm đau hoặc thuốc chống đông nếu chưa trao đổi với bác sĩ. Nên ghi lại triệu chứng theo ngày, gồm mức độ đau, khó thở, sốt, ăn uống, đi tiêu và tác dụng phụ, để buổi khám hiệu quả hơn.

Dinh dưỡng không cần quá kiêng khem nếu không có chỉ định riêng. Ưu tiên bữa nhỏ, thức ăn mềm dễ nuốt, đủ năng lượng và đạm theo khả năng dung nạp. Nếu chán ăn, sụt cân hoặc nuốt nghẹn, hãy xin tư vấn từ bác sĩ dinh dưỡng. Vận động nhẹ nhàng, phù hợp sức như đi lại trong nhà hoặc tập thở có thể hữu ích, nhưng cần dừng lại nếu đau ngực, chóng mặt hoặc khó thở tăng.

Ngừng hút thuốc vẫn có ý nghĩa, kể cả khi đã mắc ung thư phổi. Người thân cũng nên tránh hút thuốc gần người bệnh. Hỗ trợ tâm lý, trò chuyện cởi mở với gia đình và nhờ nhân viên xã hội tư vấn về chi phí điều trị có thể giảm bớt áp lực đáng kể [1].

Ung thư phổi giai đoạn cuối là hành trình nhiều thử thách, nhưng người bệnh không cần đối mặt một mình. Hãy trao đổi trực tiếp với bác sĩ điều trị về loại ung thư, mục tiêu điều trị, các dấu hiệu cần đi cấp cứu và kế hoạch chăm sóc giảm nhẹ phù hợp với hoàn cảnh của bạn.

Nguồn tham khảo

1. Lung Cancer Survivorship: Challenges and Care Needs. PMC
2. Precision Multimodal Nanodynamic Therapy for Lung Cancer: From Tumor Microenvironment-Responsive Platforms to Cell-Death Reprogramming and Immune Remodeling. PMC
3. Factors Associated with Active Tuberculosis Disease in Patients with Lung Cancer Following Immune Checkpoint Blockade Therapy: A Retrospective Cohort Study and Case Reports. PMC
4. Trastuzumab Deruxtecan-Associated Pneumonitis in Non-Breast Solid Tumors: A Retrospective Cohort Study. PMC
5. Nontuberculous mycobacterial infections in the setting of immune checkpoint inhibitor therapy: A case series. PMC