Ung thư cổ tử cung thường di căn tới đâu?

Ung thư cổ tử cung thường lan trước tiên đến các hạch bạch huyết vùng chậu và vùng cạnh động mạch chủ, sau đó có thể lan đến các cơ quan xa như phổi, gan và xương. Tuy nhiên, không phải người bệnh nào cũng di căn theo cùng một hướng; vị trí di căn phụ thuộc vào loại mô bệnh học, kích thước và vị trí khối u, tình trạng hạch cũng như giai đoạn bệnh.

Phân biệt lan rộng tại chỗ và di căn xa

“Di căn” là khi tế bào ung thư rời khỏi vị trí ban đầu ở cổ tử cung, đi theo đường bạch huyết hoặc đường máu rồi hình thành tổn thương ở nơi khác. Trước khi di căn xa, ung thư có thể lan rộng ngay trong vùng chậu. Khối u có thể xâm lấn mô cạnh cổ tử cung, âm đạo, thân tử cung, bàng quang hoặc trực tràng. Những vị trí này đôi khi được gọi là lan rộng tại chỗ hoặc lan vùng, không hoàn toàn đồng nghĩa với di căn đến cơ quan xa.

Trong thực hành, bác sĩ thường đánh giá đồng thời ba vấn đề: khối u đã lan ra khỏi cổ tử cung chưa, các hạch bạch huyết có chứa tế bào ung thư không, và có tổn thương ở cơ quan xa hay không. Theo phân loại FIGO hiện đại, tình trạng hạch dương tính có thể làm bệnh được xếp vào nhóm giai đoạn IIIC. Một nghiên cứu tại Serbia ghi nhận những người bệnh được điều trị trong giai đoạn sau của nghiên cứu có tình trạng liên quan đến hạch thường gặp hơn và được xếp giai đoạn IIIC nhiều hơn. Sự khác biệt này có thể một phần do phương tiện chẩn đoán hình ảnh tốt hơn và thay đổi trong cách phân giai đoạn bệnh [1].

Hạch bạch huyết là nơi ung thư thường lan tới sớm

Các hạch bạch huyết vùng chậu là một trong những nơi ung thư cổ tử cung thường lan đến đầu tiên. Những hạch này nằm gần cổ tử cung, tử cung, mạch máu vùng chậu và các cơ quan sinh dục. Khi bệnh tiến triển, tế bào ung thư có thể lan lên các hạch nằm dọc động mạch chủ trong ổ bụng.

Hạch có tế bào ung thư không phải lúc nào cũng gây triệu chứng. Một số người bệnh có thể không đau, không sờ thấy hạch và vẫn có hạch di căn. Vì vậy, bác sĩ thường cần kết hợp khám phụ khoa với chụp cộng hưởng từ, chụp cắt lớp vi tính hoặc chụp PET khi phù hợp. Hình ảnh hạch to hoặc tăng hấp thu chất đánh dấu có thể gợi ý bệnh, nhưng đôi khi chưa đủ để khẳng định tuyệt đối.

Tình trạng hạch có ý nghĩa quan trọng trong lựa chọn điều trị và tiên lượng. Người có hạch dương tính thường cần kế hoạch điều trị tích cực hơn so với trường hợp khối u còn giới hạn tại cổ tử cung. Tuy vậy, có hạch liên quan không đồng nghĩa chắc chắn bệnh đã lan đến phổi, gan hoặc các cơ quan xa khác.

Những cơ quan xa có thể bị di căn

Khi ung thư cổ tử cung lan theo đường máu, các vị trí thường được bác sĩ quan tâm gồm phổi, gan và xương. Tổn thương ở phổi có thể xuất hiện dưới dạng một hoặc nhiều nốt trên phim chụp. Di căn gan có thể được phát hiện qua chụp cắt lớp vi tính hoặc cộng hưởng từ. Di căn xương có thể gây đau dai dẳng ở lưng, hông hoặc các xương khác, nhưng đau xương cũng có nhiều nguyên nhân không liên quan đến ung thư.

Ngoài ba vị trí trên, ung thư cổ tử cung có thể lan đến các hạch ngoài vùng chậu, khoang bụng hoặc những cơ quan khác. Khả năng này thường được xem xét nhiều hơn khi bệnh tái phát, khối u tiến triển hoặc đã ở giai đoạn muộn. Một tổng quan về thuốc điều trị đích tisotumab vedotin cũng tập trung vào nhóm bệnh nhân ung thư cổ tử cung tái phát hoặc di căn, cho thấy đây là nhóm có nhu cầu điều trị đặc biệt và thường cần cân nhắc nhiều phương án toàn thân [2].

Di căn lên não hoặc màng não rất hiếm. Màng não là lớp bao quanh não và tủy sống. Một báo cáo ghi nhận trường hợp ung thư cổ tử cung giai đoạn IVB xuất hiện di căn màng não, với biểu hiện đau đầu và nhìn đôi; chẩn đoán được gợi ý trên cộng hưởng từ và xác nhận bằng xét nghiệm tế bào trong dịch não tủy [3]. Do đây là biến chứng hiếm, không phải người bệnh ung thư cổ tử cung nào cũng cần chụp não thường quy. Tuy nhiên, triệu chứng thần kinh mới xuất hiện cần được báo ngay cho bác sĩ.

Không phải tổn thương nào trên phim cũng là di căn

Một điểm rất quan trọng là kết quả chụp hình ảnh bất thường chưa chắc đã là ung thư di căn. Nguồn nghiên cứu mô tả một người bệnh sau hóa xạ trị có nhiều hạch tăng hấp thu trên chụp PET, bao gồm hạch trong ổ bụng, trung thất và vùng rốn phổi, cùng các tổn thương ở đốt sống và xương chậu. Sau khi đánh giá, các hạch vùng rốn phổi phù hợp với phản ứng viêm dạng sarcoidosis do cisplatin, không phải bệnh ung thư lan rộng. Những bất thường này biến mất khi theo dõi tiếp mà không cần điều trị đặc hiệu [4].

Điều đó cho thấy bác sĩ có thể cần so sánh nhiều lần chụp, theo dõi diễn tiến, làm xét nghiệm bổ sung hoặc sinh thiết trong một số trường hợp. Không nên tự kết luận “đã di căn” chỉ dựa trên một câu mô tả trong kết quả chụp. Ngược lại, cũng không nên bỏ qua những tổn thương mới nếu chúng xuất hiện cùng triệu chứng bất thường.

Người bệnh nên theo dõi và trao đổi gì?

Các dấu hiệu cần thông báo sớm gồm đau tăng dần hoặc kéo dài, ho và khó thở mới xuất hiện, vàng da, đau xương dai dẳng, đau đầu bất thường, nhìn đôi, yếu hoặc tê một bên cơ thể, co giật, nôn ói kéo dài hay thay đổi ý thức. Những triệu chứng này không đồng nghĩa chắc chắn có di căn, nhưng cần được đánh giá đúng lúc.

Việc xác định vị trí và mức độ lan rộng thường dựa trên tổng hợp khám lâm sàng, sinh thiết, xét nghiệm và hình ảnh học. Tùy tình huống, bác sĩ có thể chỉ định cộng hưởng từ vùng chậu, cắt lớp vi tính ngực bụng chậu, chụp PET hoặc các xét nghiệm khác. Phương pháp điều trị có thể gồm phẫu thuật, xạ trị, hóa trị, thuốc miễn dịch, thuốc điều trị đích hoặc phối hợp nhiều phương pháp. Mục tiêu điều trị khác nhau ở từng người, có thể là chữa khỏi khi bệnh còn khu trú, kiểm soát bệnh, giảm triệu chứng hoặc duy trì chất lượng cuộc sống.

Thông tin trên mang tính định hướng chung. Mỗi trường hợp ung thư cổ tử cung có diễn tiến riêng, vì vậy vị trí di căn và tiên lượng không thể xác định chỉ từ tên bệnh hoặc một triệu chứng đơn lẻ. Người bệnh nên mang theo kết quả sinh thiết và phim chụp để trao đổi trực tiếp với bác sĩ ung bướu điều trị, đặc biệt khi có kết quả cho thấy hạch hoặc tổn thương mới.

Nguồn tham khảo

1. Evolving Clinicopathological Characteristics of Women with Locally Advanced Cervical Cancer Treated with Definitive Chemoradiation Before and After Implementation of Organized Cervical Cancer Screening in Serbia. PMC
2. Targeted Anti-TF Antibody–Drug Conjugates in Advanced Cervical Cancer—Tisotumab Vedotin—Systematic Review. PMC
3. Intrathecal Chemotherapy Through Ommaya Reservoir in Leptomeningeal Metastasis From Cervical Cancer: A Rare Case Report and Literature Review. PMC
4. Cisplatin-induced sarcoidosis-like reaction after primary chemoradiotherapy for locally advanced cervical cancer. PMC