Thiotepa (Tepadina)

Thuốc này là gì và hoạt động thế nào

Thiotepa là thuốc hoá trị thuộc nhóm alkyl hoá. Thuốc làm tổn thương ADN của tế bào, khiến tế bào không phân chia được và chết. [1] Biệt dược hiện hành tại Hoa Kỳ gồm Tepadina và Tepylute; biệt dược cũ Thioplex không còn lưu hành, nhưng có các sản phẩm generic thay thế. [1] [2]

Thiotepa có nhiều cách đưa thuốc khác nhau tuỳ mục đích: truyền tĩnh mạch, bơm vào khoang bụng, khoang màng phổi, khoang màng ngoài tim, hoặc bơm vào bàng quang qua ống thông. Thuốc được dùng tại cơ sở y tế, lịch điều trị tuỳ bệnh và đáp ứng. [2] Trong thuốc, thiotepa được chuyển hoá ở gan thành chất có hoạt tính. [3]

Dùng cho ai

Theo nhãn thuốc được Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) phê duyệt, thiotepa được dùng cho: [3] [1]

• Ung thư biểu mô tuyến vú hoặc buồng trứng.
• Kiểm soát tràn dịch trong các khoang cơ thể do ung thư, như tràn dịch màng phổi, màng ngoài tim hoặc ổ bụng ác tính.
• Ung thư bàng quang thể nhú nông, bằng cách bơm thuốc trực tiếp vào bàng quang.
• Phác đồ chuẩn bị ghép tế bào gốc tạo máu từ người hiến cho trẻ em bị bệnh thalassemia beta nhóm nguy cơ 3, dùng cùng busulfan và cyclophosphamide liều cao, nhằm giảm nguy cơ thải ghép (đây là bệnh máu di truyền, không phải ung thư).

Thiotepa cũng đang được nghiên cứu trong các loại ung thư khác và trong các phác đồ chuẩn bị ghép tủy, ghép tế bào gốc. [1]

Hiệu quả theo nghiên cứu

Với các chỉ định ung thư (ung thư vú, buồng trứng, bàng quang, tràn dịch ác tính), thiotepa là thuốc lâu đời, và các nguồn tham khảo của bài viết này không nêu số liệu thử nghiệm cụ thể. [3]

Với chỉ định chuẩn bị ghép ở trẻ em bị thalassemia, nhãn thuốc dựa trên phân tích hồi cứu 76 trẻ được ghép tế bào gốc, so sánh nhóm có thêm thiotepa vào phác đồ busulfan và cyclophosphamide với nhóm không có thiotepa. [3]

Hiệu quả thực tế của thiotepa trong ung thư phụ thuộc vào loại bệnh, cách đưa thuốc và các điều trị phối hợp. Người bệnh nên hỏi bác sĩ về mục tiêu cụ thể (ví dụ giảm tái phát u bàng quang, giảm tràn dịch) và khả năng thành công trong trường hợp của mình.

Tác dụng phụ thường gặp và khi nào cần báo bác sĩ ngay

Khi dùng cho các bệnh ung thư, tác dụng phụ có thể gồm buồn nôn, nôn, đau bụng, chán ăn, mệt mỏi, yếu sức, chóng mặt, đau đầu, nhìn mờ, đau tại chỗ tiêm, viêm da tiếp xúc. Khi bơm vào bàng quang có thể gây tiểu buốt, bí tiểu, viêm bàng quang do hoá chất hoặc viêm bàng quang chảy máu. Thuốc có thể gây mất kinh và ảnh hưởng quá trình sinh tinh. [3] [2] Người bệnh cũng có thể bị đỏ, đau mắt, rụng tóc. [2]

Khi dùng liều cao trước ghép, thường gặp giảm nặng các dòng tế bào máu ở mọi người bệnh, viêm niêm mạc, nhiễm virus CMV, chảy máu, tiêu chảy, tiểu ra máu, phát ban và tăng men gan. [3]

Hãy báo bác sĩ ngay nếu có:

• Sốt, đau họng, rét run hoặc dấu hiệu nhiễm trùng; chảy máu, bầm tím bất thường, chảy máu cam, phân đen hoặc có máu, nôn ra máu. [2]
• Nổi mề đay, phát ban, ngứa, khó thở, khó nuốt, thở khò khè: phản ứng dị ứng, có thể nặng đến sốc phản vệ. [2] [3]
• Tiểu nhiều lần, tiểu gấp, tiểu buốt, tiểu ra máu. [2]
• Thay đổi da như đỏ, bong tróc, sạm màu: thuốc có thể bài tiết qua da. [3]

Thiotepa nên được coi là có khả năng gây ung thư ở người, và có thể làm tăng nguy cơ mắc ung thư khác sau này. [3] [2]

Theo dõi trong quá trình dùng thuốc

• Công thức máu được kiểm tra định kỳ trong quá trình điều trị. Nguy cơ ức chế tủy nặng cao hơn ở người có tủy xương đã bị tổn thương do xạ trị hoặc hoá trị trước đó. [3]
• Với liều cao trước ghép, tủy xương bị ức chế sâu ở mọi người bệnh, nên phác đồ chỉ được bắt đầu khi đã có người hiến tế bào gốc; người bệnh được hỗ trợ điều trị nhiễm trùng, thiếu máu, giảm tiểu cầu cho đến khi tủy hồi phục. [3]
• Vệ sinh da: khi dùng liều cao, người bệnh cần được lau rửa da ít nhất hai lần mỗi ngày cho đến 48 giờ sau liều cuối. [3]
• Khi bơm vào bàng quang, cần cố gắng giữ thuốc trong bàng quang đúng thời gian hướng dẫn; báo nhân viên y tế nếu không giữ được. [2]
• Bác sĩ cũng theo dõi chức năng gan và các dấu hiệu thần kinh. Báo bác sĩ nếu có bệnh gan, thận. [3] [2]

Tương tác và lưu ý khi dùng

• Thuốc ức chế hoặc cảm ứng mạnh men gan CYP3A4: có thể làm thay đổi nồng độ thuốc và chất chuyển hoá có hoạt tính; nên tránh dùng cùng. [3]
• Cỏ ban (St. John's wort) và bưởi chùm: hỏi bác sĩ trước khi dùng. [2]
• Thuốc giãn cơ succinylcholine khi gây mê: đã có báo cáo ngừng thở kéo dài ở người dùng thiotepa cùng các thuốc chống ung thư khác; hãy báo bác sĩ gây mê nếu sắp phẫu thuật. [3]
• Báo bác sĩ nếu đã hoặc sẽ xạ trị, hoá trị. [2]
• Mang thai và sinh sản: thuốc có thể gây hại cho thai nhi và gây vô sinh. Nữ cần tránh thai trong khi điều trị và 6 tháng sau liều cuối; nam có bạn đời có khả năng mang thai cần tránh thai trong khi điều trị và 1 năm sau liều cuối. Không cho con bú trong khi điều trị và 1 tuần sau liều cuối. [2]

Câu hỏi nên hỏi bác sĩ

• Thiotepa được đưa vào cơ thể tôi bằng cách nào (truyền tĩnh mạch, bơm vào bàng quang hay vào khoang dịch)?
• Mục tiêu điều trị trong trường hợp của tôi là gì?
• Tôi cần xét nghiệm máu bao lâu một lần?
• Những dấu hiệu nào ở đường tiết niệu hoặc trên da cần báo ngay?
• Thuốc ảnh hưởng thế nào đến khả năng có con của tôi?
• Tôi có cần lưu ý gì nếu sắp phải gây mê, phẫu thuật?
• Chi phí điều trị là bao nhiêu và bảo hiểm y tế có chi trả không?

Nguồn tham khảo

1. Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NCI): Thiotepa
2. MedlinePlus (Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ): Thiotepa
3. Nhãn thuốc được FDA phê duyệt (DailyMed): Tepadina (Thiotepa) Injection, Powder, For Solution Tepadina (Thiotepa) Injection, Powder, Lyophilized, For Solution [Amneal Pharmaceuticals Llc]