Busulfan (Myleran, Busulfex)

Thuốc này là gì và hoạt động thế nào

Busulfan là thuốc hoá trị thuộc nhóm alkyl hoá. Thuốc có hai dạng: dạng viên uống (biệt dược gốc Myleran) và dạng dung dịch truyền tĩnh mạch (biệt dược gốc Busulfex), mỗi dạng được phê duyệt cho một mục đích khác nhau. [1] Busulfan làm chậm hoặc ngừng sự phát triển của tế bào ung thư trong cơ thể. [2] Ở liều dùng trong chuẩn bị ghép, thuốc ức chế tủy xương rất mạnh và kéo dài, phá huỷ tủy xương cùng tế bào ung thư để chuẩn bị cho tế bào gốc của người hiến. [2] [3]

Dùng cho ai

Theo Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NCI), busulfan được phê duyệt trong bệnh bạch cầu mạn dòng tủy (CML) theo hai cách: [1]

• Dạng viên uống (Myleran): điều trị giảm nhẹ (kiểm soát bệnh, giảm triệu chứng) cho một số người bệnh bạch cầu mạn dòng tủy. [1] [2]
• Dạng truyền tĩnh mạch (Busulfex): dùng phối hợp với cyclophosphamide làm phác đồ điều kiện hoá (conditioning) trước khi ghép tế bào gốc tạo máu từ người hiến (ghép dị gen) cho người bệnh bạch cầu mạn dòng tủy. [1] [3]

Viên uống busulfan cũng được dùng cùng các thuốc khác để phá huỷ tủy xương và tế bào ung thư trước ghép tủy. [2] Busulfan còn đang được nghiên cứu trong các loại ung thư khác. [1] Trên thực tế, các trung tâm ghép có thể dùng busulfan trong phác đồ chuẩn bị ghép cho nhiều bệnh máu; quyết định cụ thể thuộc về đội ngũ ghép.

Hiệu quả theo nghiên cứu

Nhãn thuốc truyền tĩnh mạch dựa trên một nghiên cứu một nhánh, nhãn mở ở 61 người bệnh mắc nhiều loại ung thư máu (bạch cầu cấp, bạch cầu mạn dòng tủy, u lympho Hodgkin và không Hodgkin, hội chứng rối loạn sinh tủy) được dùng busulfan truyền tĩnh mạch rồi cyclophosphamide trước ghép dị gen. Gần một nửa số người bệnh đã điều trị nhiều đợt trước đó và ba phần tư được ghép khi bệnh vẫn đang hoạt động. [3]

• Tất cả người bệnh đều đạt mức ức chế tủy cần thiết trước ghép. [3]
• Tất cả người bệnh đánh giá được đều mọc mảnh ghép, với thời gian trung vị khoảng 13 ngày sau ghép; không ghi nhận trường hợp thải ghép. [3]
• Với thời gian theo dõi trung vị khoảng 9 tháng, 62% người bệnh không còn bệnh và 70% còn sống; 38% tái phát. [3]

Nhãn thuốc cũng tham khảo các thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng đã công bố, trong đó busulfan uống liều cao được dùng làm một phần của phác đồ chuẩn bị ghép. [3]

Tác dụng phụ thường gặp và khi nào cần báo bác sĩ ngay

Ức chế tủy xương là tác dụng phụ quan trọng nhất. Với busulfan truyền trước ghép, tất cả người bệnh đều bị giảm nặng và kéo dài bạch cầu, tiểu cầu, hồng cầu; ghép tế bào gốc là bắt buộc để tránh biến chứng có thể tử vong. [3] Dạng uống cũng có thể làm giảm mạnh số lượng tế bào máu. [2]

Với dạng truyền, tác dụng phụ rất thường gặp gồm buồn nôn, viêm loét miệng, nôn, chán ăn, tiêu chảy, mất ngủ, sốt, đau bụng, lo âu, đau đầu, giảm magie, giảm kali và tăng đường huyết. [3] Với dạng uống, người bệnh có thể gặp buồn nôn, tiêu chảy, sụt cân, táo bón, loét miệng, khô miệng, đau đầu, chóng mặt, phù, đau khớp cơ, phát ban, ngứa, khô da, sạm da, rụng tóc. [2]

Hãy báo bác sĩ ngay nếu có:

• Sốt, đau họng, ho kéo dài hoặc dấu hiệu nhiễm trùng khác; chảy máu hoặc bầm tím bất thường, phân đen như hắc ín, nước tiểu đỏ. [2]
• Co giật: busulfan có thể gây co giật; với dạng truyền, bác sĩ thường cho thuốc chống co giật dự phòng trước khi bắt đầu. [3] [2]
• Vàng da, đau hạ sườn phải, tăng cân nhanh, bụng to: có thể là bệnh tắc tĩnh mạch nhỏ ở gan, một biến chứng nặng. [3]
• Khó thở, ho kéo dài: thuốc có thể gây tổn thương phổi (loạn sản phế quản phổi với xơ phổi). [3] [2]
• Mệt mỏi bất thường, nôn, đau bụng, thay đổi thị lực. [2]

Busulfan có thể làm tăng nguy cơ mắc ung thư khác sau này. [2]

Theo dõi trong quá trình dùng thuốc

• Công thức máu: xét nghiệm trước, trong và sau điều trị. Với dạng truyền trước ghép, công thức máu và tiểu cầu được theo dõi hằng ngày cho đến khi mảnh ghép mọc; người bệnh thường cần truyền tiểu cầu, hồng cầu và dùng kháng sinh khi cần. [2] [3]
• Chức năng gan: men gan, phosphatase kiềm, bilirubin được theo dõi hằng ngày trong giai đoạn ghép để phát hiện sớm bệnh tắc tĩnh mạch gan. [3]
• Với dạng uống, bác sĩ có thể điều chỉnh hoặc tạm ngừng thuốc để công thức máu hồi phục. Uống thuốc vào khoảng cùng giờ mỗi ngày, không tự ý ngừng. Nếu quên một lần, uống ngay khi nhớ, nhưng không uống gấp đôi. [2]

Tương tác và lưu ý khi dùng

• Paracetamol (acetaminophen): có thể làm chậm thải busulfan; tránh dùng trong vòng 72 giờ trước hoặc trong khi truyền busulfan. [3] [2]
• Metronidazole, itraconazole, thuốc thải sắt (như deferasirox): làm giảm thải trừ busulfan, tăng độc tính. Thuốc thải sắt nên được ngừng từ khá lâu trước khi truyền busulfan. [3]
• Phenytoin: làm tăng thải trừ busulfan. [3]
• Báo bác sĩ nếu từng xạ trị, từng hoá trị, từng bị co giật hoặc chấn thương đầu, hoặc đã từng dùng busulfan mà bệnh không đáp ứng. [2]
• Mang thai và sinh sản: busulfan có thể gây hại cho thai nhi; cần tránh thai hiệu quả. Thuốc có thể làm rối loạn kinh nguyệt, suy buồng trứng, ngừng sinh tinh, và có thể khiến trẻ gái không dậy thì bình thường. Tuy vậy, không nên mặc định là không thể có thai. Báo bác sĩ nếu đang mang thai hoặc cho con bú. [2] [3]

Câu hỏi nên hỏi bác sĩ

• Tôi được dùng busulfan dạng uống hay dạng truyền, và mục đích điều trị là gì?
• Nếu dùng trước ghép, quá trình chuẩn bị và thời gian nằm viện kéo dài bao lâu?
• Tôi có cần thuốc chống co giật dự phòng không?
• Những dấu hiệu nào của nhiễm trùng, chảy máu hoặc tổn thương gan cần báo ngay?
• Tôi nên tránh những thuốc nào, kể cả thuốc giảm đau hạ sốt thông thường?
• Busulfan ảnh hưởng thế nào đến khả năng có con, và tôi có nên trữ tinh trùng hoặc trứng trước điều trị không?
• Chi phí điều trị và ghép là bao nhiêu, bảo hiểm y tế chi trả phần nào?

Nguồn tham khảo

1. Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NCI): Busulfan
2. MedlinePlus (Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ): Busulfan
3. Nhãn thuốc được FDA phê duyệt (DailyMed): Busulfan Injection, Solution, Concentrate [Sagent Pharmaceuticals]