Dasatinib (Sprycel)

Thuốc này là gì và hoạt động thế nào

Dasatinib là thuốc nhắm trúng đích dạng viên uống, thuộc nhóm thuốc ức chế tyrosine kinase (TKI) BCR ABL thế hệ 2. Biệt dược gốc của thuốc là Sprycel. [1] [2]

Ở phần lớn người bệnh bạch cầu mạn dòng tuỷ và một phần người bệnh bạch cầu cấp dòng lympho, hai nhiễm sắc thể số 9 và số 22 trao đổi đoạn cho nhau, tạo ra nhiễm sắc thể Philadelphia (Ph+). Nhiễm sắc thể bất thường này mang gen lai BCR ABL, sinh ra một enzym kinase luôn ở trạng thái "bật", liên tục thúc tế bào máu tăng sinh không kiểm soát. [2]

Dasatinib gắn vào enzym BCR ABL và tắt tín hiệu này. So với imatinib (thế hệ 1), dasatinib ức chế BCR ABL mạnh hơn và vẫn tác động được lên nhiều dạng đột biến khiến imatinib mất tác dụng. Thuốc cũng ức chế một số kinase khác như nhóm SRC, điều này góp phần vào một số tác dụng phụ đặc trưng.

Dùng cho ai

Theo Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NCI) và nhãn thuốc được Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) phê duyệt, dasatinib được dùng cho: [1] [2]

Người lớn:

• Bệnh bạch cầu mạn dòng tuỷ (CML) có nhiễm sắc thể Philadelphia, giai đoạn mạn tính, mới chẩn đoán.

• Bệnh bạch cầu mạn dòng tuỷ có nhiễm sắc thể Philadelphia ở giai đoạn mạn tính, giai đoạn tăng tốc hoặc giai đoạn chuyển cấp (dòng tuỷ hoặc dòng lympho), khi đã kháng hoặc không dung nạp điều trị trước đó, kể cả imatinib.

• Bệnh bạch cầu cấp dòng lympho (ALL) có nhiễm sắc thể Philadelphia, khi đã kháng hoặc không dung nạp điều trị trước đó.

Trẻ em từ 1 tuổi trở lên:

• Bệnh bạch cầu mạn dòng tuỷ có nhiễm sắc thể Philadelphia giai đoạn mạn tính.

• Bệnh bạch cầu cấp dòng lympho có nhiễm sắc thể Philadelphia mới chẩn đoán, phối hợp với hoá trị.

Chẩn đoán cần xác nhận có nhiễm sắc thể Philadelphia hoặc gen BCR ABL bằng xét nghiệm di truyền tế bào hoặc sinh học phân tử. Khi bệnh kháng thuốc, bác sĩ thường làm xét nghiệm tìm đột biến trên gen BCR ABL để chọn thuốc tiếp theo.

Hiệu quả theo nghiên cứu

Ở người bệnh bạch cầu mạn dòng tuỷ mới chẩn đoán, thử nghiệm DASISION cho thấy dasatinib giúp đạt đáp ứng tế bào học và đáp ứng phân tử nhanh hơn, sâu hơn so với imatinib. Ở người bệnh đã kháng hoặc không dung nạp imatinib, các nghiên cứu được nêu trong nhãn thuốc cho thấy dasatinib giúp nhiều người bệnh đạt lại đáp ứng. [2]

Với phần lớn người bệnh bạch cầu mạn dòng tuỷ giai đoạn mạn tính, việc dùng thuốc ức chế BCR ABL đều đặn giúp kiểm soát bệnh lâu dài. Một số người đạt đáp ứng phân tử sâu và ổn định có thể được bác sĩ cân nhắc thử ngưng thuốc dưới theo dõi chặt chẽ, nhưng không tự ý ngưng.

Tác dụng phụ thường gặp và khi nào cần báo bác sĩ ngay

Tác dụng phụ thường gặp gồm giảm các dòng tế bào máu, giữ nước (phù, tràn dịch màng phổi), tiêu chảy, đau đầu, phát ban, mệt mỏi, buồn nôn, khó thở và đau cơ xương.

Nhãn thuốc cảnh báo: [2]

• Ức chế tuỷ xương và chảy máu: giảm tiểu cầu, bạch cầu trung tính và thiếu máu nặng có thể xảy ra; cần thận trọng khi dùng cùng thuốc chống đông hoặc thuốc ức chế chức năng tiểu cầu.

• Giữ nước, đôi khi nặng, đặc biệt là tràn dịch màng phổi; đây là tác dụng phụ đặc trưng của dasatinib.

• Độc tính tim mạch, kéo dài khoảng QT trên điện tâm đồ.

• Tăng áp động mạch phổi: có thể hồi phục khi ngưng thuốc; bác sĩ sẽ ngưng dasatinib nếu được xác nhận.

• Phản ứng da niêm mạc nặng (hiếm), hội chứng ly giải khối u, độc tính gan.

• Ở trẻ em: ảnh hưởng đến tăng trưởng và phát triển xương (chậm đóng sụn tiếp hợp, loãng xương, chậm lớn, vú to ở trẻ nam).

• Có thể gây hại cho thai nhi.

Hãy liên hệ bác sĩ ngay nếu có: khó thở, ho khan, đau ngực khi hít sâu; phù chân, tăng cân nhanh; chảy máu hoặc bầm tím bất thường, phân đen; sốt hoặc nhiễm trùng; hồi hộp, ngất; mệt nhiều khi gắng sức.

Theo dõi trong quá trình dùng thuốc

Nhãn thuốc khuyến cáo theo dõi công thức máu định kỳ, đánh giá chức năng gan trước và trong điều trị, và theo dõi dấu hiệu tim mạch, tăng áp động mạch phổi. [2] Người bệnh có triệu chứng khó thở sẽ được chụp X quang ngực hoặc siêu âm tim.

Hiệu quả điều trị bệnh bạch cầu mạn dòng tuỷ được theo dõi bằng xét nghiệm định lượng gen BCR ABL trong máu (kỹ thuật PCR) định kỳ theo mốc thời gian mà bác sĩ đặt ra. Kết quả này giúp quyết định tiếp tục thuốc hay chuyển sang thuốc khác.

Tương tác và lưu ý khi dùng

• Thuốc ức chế mạnh men CYP3A4 (một số thuốc kháng nấm, kháng sinh macrolid, thuốc kháng virus) làm tăng nồng độ dasatinib; thuốc cảm ứng mạnh men CYP3A4 (rifampicin, một số thuốc chống động kinh, cây ban Âu St. John's wort) làm giảm tác dụng. Bác sĩ có thể cần điều chỉnh liều. [2]

• Thuốc giảm tiết axit dạ dày: nhãn thuốc khuyến cáo tránh dùng cùng thuốc kháng thụ thể H2 và thuốc ức chế bơm proton (như omeprazole); thuốc kháng axit dạng trung hoà không được uống cùng lúc với dasatinib mà cần cách xa vài giờ. [2]

• Dasatinib có thể làm chậm đào thải methotrexate khi dùng methotrexate liều cao. [2]

• Tránh bưởi và nước ép bưởi.

• Cần tránh thai hiệu quả trong quá trình điều trị.

Câu hỏi nên hỏi bác sĩ

1. Bệnh của tôi đang ở giai đoạn nào, và vì sao chọn dasatinib thay vì imatinib hoặc thuốc khác?

2. Tôi cần xét nghiệm BCR ABL định lượng bao lâu một lần, và mục tiêu đáp ứng ở từng mốc thời gian là gì?

3. Nếu tôi bị khó thở hoặc phù, đó có thể là tràn dịch màng phổi không, và cần làm gì?

4. Tôi đang uống thuốc dạ dày, có cần đổi thuốc không?

5. Nếu bệnh không đáp ứng đủ, tôi có cần xét nghiệm đột biến BCR ABL không, và thuốc tiếp theo là gì?

6. Tôi có thể được cân nhắc ngưng thuốc trong tương lai không, với điều kiện gì?

7. Chi phí mỗi tháng, bảo hiểm y tế và chương trình hỗ trợ thuốc như thế nào?

Nguồn tham khảo

1. Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NCI): Dasatinib
2. Nhãn thuốc được FDA phê duyệt (DailyMed): Sprycel (Dasatinib)