Dấu hiệu cảnh báo ung thư không nên bỏ qua

Nhiều dấu hiệu có thể gợi ý ung thư lại rất giống các bệnh thường gặp như viêm nhiễm, trào ngược, dị ứng hoặc rối loạn tiêu hóa. Điều quan trọng không phải là tự chẩn đoán qua một triệu chứng đơn lẻ, mà là nhận ra những thay đổi kéo dài, tăng dần, tái diễn hoặc đi kèm các dấu hiệu đáng lo để đi khám đúng lúc.

Hiểu đúng về dấu hiệu cảnh báo ung thưSao chép liên kết

Phần lớn triệu chứng được nêu dưới đây không đồng nghĩa với ung thư. Ví dụ, ho có thể do cảm cúm, hen, dị ứng hoặc trào ngược; đau bụng có thể do viêm dạ dày; hạch to có thể xuất hiện khi viêm họng, viêm da hoặc nhiễm trùng. Tuy vậy, một triệu chứng cần được chú ý hơn khi có một hay nhiều đặc điểm sau:

• Không có nguyên nhân rõ ràng, hoặc không phù hợp với bệnh thông thường.
• Kéo dài qua vài tuần mà không thuyên giảm.
• Tăng dần về mức độ, tần suất hoặc ảnh hưởng rõ đến ăn uống, giấc ngủ, vận động.
• Tái diễn nhiều lần, đặc biệt sau khi đã điều trị triệu chứng.
• Đi kèm sụt cân không chủ ý, mệt mỏi nhiều, sốt kéo dài, chảy máu bất thường hoặc một khối u, vùng sưng bất thường.
• Xuất hiện ở người có nguy cơ cao, chẳng hạn hút thuốc, có bệnh mạn tính hoặc tiền sử điều trị ung thư.

Ung thư giai đoạn sớm có thể chưa gây đau dữ dội, sụt cân nhiều hay suy kiệt. Vì thế, không nên chờ đến khi triệu chứng nặng mới tìm nguyên nhân. Mục tiêu của việc khám sớm là xác định đúng bệnh, vì nhiều nguyên nhân lành tính cũng cần được điều trị phù hợp.

Dấu hiệu ở đầu, cổ và đường hô hấpSao chép liên kết

Ho kéo dài, ho thay đổi tính chất, khàn tiếng dai dẳng, đau ngực mới xuất hiện hoặc khó thở tăng dần là những biểu hiện nên được bác sĩ đánh giá. Ho ra máu cần được khám sớm, đặc biệt nếu đi cùng đau ngực hoặc khó thở. Với ung thư phổi, mệt mỏi, chán ăn, sụt cân, sốt nhẹ kéo dài hoặc đổ mồ hôi đêm có thể gặp nhưng không đặc hiệu, vì cũng xuất hiện trong nhiều bệnh lý khác [4]. Không nên chờ đến khi sụt cân nhiều hay ho ra máu mới đi khám [4].

Ở vùng đầu cổ, cần lưu ý khối hoặc hạch ở cổ tồn tại dai dẳng, lớn dần, cứng, ít di động hoặc không có dấu hiệu viêm nhiễm rõ ràng. Hạch là một phần của hệ miễn dịch, thường to tạm thời khi cơ thể bị nhiễm trùng. Tuy nhiên, hạch kéo dài, không đau, xuất hiện ở nhiều vùng hoặc nằm ở vị trí trên xương đòn cần được đánh giá kỹ hơn [7].

Một số biểu hiện ở mũi, tai và họng cũng không nên bỏ qua, gồm:

• Nghẹt mũi chủ yếu một bên.
• Chảy máu mũi lặp lại hoặc dịch mũi lẫn máu.
• Ù tai, nghe kém một bên, cảm giác đầy tai.
• Đau hoặc tê vùng mặt.
• Khối gần tai, dưới hàm, trong miệng hoặc vùng cổ.
• Yếu cơ mặt, tê mặt hoặc đau tăng dần kèm theo khối vùng đầu cổ.

Các triệu chứng trên có thể do viêm mũi dị ứng, viêm xoang, polyp mũi, bệnh tai hoặc bệnh răng miệng. Tuy nhiên, khi chỉ xảy ra một bên, kéo dài hoặc đi kèm khối ở cổ, việc khám tai mũi họng hay ung bướu là cần thiết để tìm nguyên nhân [8].

Dấu hiệu ở đường tiêu hóa, bụng và đường tiết niệuSao chép liên kết

Nuốt nghẹn, nuốt đau hoặc cảm giác thức ăn mắc lại sau xương ức, nhất là khi tăng dần, cần được khám. Những biểu hiện này có thể liên quan thực quản, dạ dày hoặc các bệnh lý khác của ống tiêu hóa trên. Trào ngược, ợ nóng, ợ chua rất phổ biến và đa số không phải ung thư. Nhưng trào ngược mới xuất hiện, dai dẳng, không cải thiện hoặc đi cùng nuốt nghẹn, nôn ói, sụt cân thì không nên chỉ tự điều trị kéo dài [1].

Đau bụng kéo dài, tăng dần, đau làm thức giấc về đêm hoặc đau kèm nôn liên tục cũng cần được đánh giá. Chán ăn nhiều, ăn nhanh no, mệt mỏi kéo dài, thiếu máu chưa rõ nguyên nhân và sức khỏe giảm rõ rệt có thể là những manh mối quan trọng, dù không chỉ riêng cho ung thư dạ dày hay đại trực tràng [2].

Dấu hiệu chảy máu tiêu hóa cần đặc biệt lưu ý gồm nôn ra máu, chất nôn sẫm màu như bã cà phê, đi ngoài phân đen hôi bất thường hoặc đi ngoài có máu. Đây có thể là biểu hiện xuất huyết trong đường tiêu hóa. Nếu kèm choáng váng, ngất, tim đập nhanh, khó thở hoặc mệt lả, cần đến cơ sở y tế ngay [2].

Với đường tiết niệu, tiểu ra máu là dấu hiệu cần khám để xác định nguyên nhân. Dù có thể do nhiễm trùng, sỏi hoặc các bệnh khác, không nên tự bỏ qua nếu tình trạng tái diễn. Mệt kéo dài, ăn kém, sụt cân, sốt không rõ nguyên nhân, đổ mồ hôi đêm, xanh xao hoặc chóng mặt cũng có thể liên quan thiếu máu hay nhiều bệnh toàn thân khác, trong đó có bệnh thận và ung thư thận [5].

Dấu hiệu toàn thân, ở hạch và các khối bất thườngSao chép liên kết

Sụt cân không chủ ý nghĩa là cân nặng giảm dù không ăn kiêng, không chủ động thay đổi chế độ vận động hay giảm ăn để giảm cân. Đây là dấu hiệu cần tìm nguyên nhân, nhưng không thể dùng riêng lẻ để kết luận ung thư. Sụt cân có thể liên quan cường giáp, đái tháo đường, trầm cảm, bệnh phổi, bệnh gan mật, rối loạn tiêu hóa và nhiều tình trạng khác [1].

Tương tự, mệt mỏi kéo dài có thể do mất ngủ, ăn uống kém, thiếu máu, nhiễm trùng hoặc các bệnh mạn tính. Tuy nhiên, nếu mệt tăng dần, giảm khả năng gắng sức, xanh xao, chóng mặt, chán ăn hoặc đi kèm sụt cân, nên đi khám thay vì chỉ dùng thuốc bổ hay thực phẩm chức năng.

Sốt không rõ nguyên nhân, đổ mồ hôi ban đêm và sụt cân là nhóm triệu chứng toàn thân cần được lưu ý, nhất là khi xuất hiện cùng hạch to. U lympho là ung thư của tổ chức lympho, có thể gây hạch to không đau ở cổ, nách, bẹn, trong ngực hoặc ổ bụng. Hạch sâu trong cơ thể đôi khi không sờ thấy, mà chỉ gây cảm giác đầy bụng, khó chịu hoặc các triệu chứng khác tùy vị trí [6].

Bất kỳ khối u, vùng sưng, chỗ dày lên hoặc thay đổi bất thường nào kéo dài cũng nên được khám. Điều này bao gồm khối ở cổ, nách, bẹn, vú, vùng gần tai, dưới hàm hoặc trong miệng. Khối không đau vẫn cần được đánh giá, bởi mức độ đau không quyết định khối đó là lành tính hay ác tính.

Khi nào cần khám ngay, khi nào có thể theo dõi thêm?Sao chép liên kết

Cần đi cấp cứu hoặc liên hệ cơ sở y tế ngay khi có một trong các tình huống sau:

• Khó thở tăng nhanh, tím môi, đau tức ngực, ngất hoặc lú lẫn.
• Ho ra máu, nôn ra máu, phân đen, tiểu ra máu nhiều hoặc chảy máu không cầm.
• Đau đầu dữ dội mới xuất hiện, co giật, yếu liệt mới xuất hiện hoặc thay đổi ý thức.
• Nôn liên tục, tiêu chảy nhiều, không uống được nước, mệt kiệt sức.
• Sốt kèm rét run, đặc biệt ở người đang hóa trị hoặc dùng thuốc ảnh hưởng miễn dịch.
• Chảy máu chân răng, bầm tím nhiều, chấm xuất huyết trên da hoặc các dấu hiệu chảy máu bất thường khác trong quá trình điều trị ung thư [13].

Có thể theo dõi trong vài tuần với những triệu chứng nhẹ có nguyên nhân tương đối rõ, chẳng hạn ho khi đang cảm cúm, hạch đau xuất hiện cùng viêm họng, hoặc ợ chua sau bữa ăn quá no. Trong thời gian này, cần chú ý xem triệu chứng có giảm dần hay không.

Tuy nhiên, không nên tiếp tục chờ nếu triệu chứng không cải thiện, trở nên nặng hơn, tái diễn hoặc xuất hiện thêm dấu hiệu cảnh báo. Việc tự mua thuốc giảm đau, thuốc cảm, thuốc chống viêm, thuốc nam hoặc thực phẩm chức năng có thể làm che lấp triệu chứng và đôi khi gây tương tác với thuốc đang dùng [13].

Ghi chép gì trước khi đi khám?Sao chép liên kết

Một cuốn sổ nhỏ hoặc ghi chú trên điện thoại có thể giúp buổi khám hiệu quả hơn. Nên ghi:

• Triệu chứng bắt đầu từ khi nào, xuất hiện liên tục hay từng đợt.
• Vị trí đau, mức độ đau, yếu tố làm đau tăng hoặc giảm.
• Tình trạng ho, khàn tiếng, khó thở, nuốt nghẹn, nôn, đi ngoài hoặc tiểu tiện.
• Cân nặng trước đây và hiện tại, mức ăn uống, mức mệt mỏi.
• Có sốt, đổ mồ hôi đêm, chảy máu hay khối sưng nào không.
• Các thuốc, thực phẩm bổ sung, thuốc nam đang dùng.
• Tiền sử hút thuốc, bệnh mạn tính, ung thư trước đây và bệnh của người thân nếu có.

Mang theo các xét nghiệm, đơn thuốc, phim chụp cũ nếu đã thực hiện. Bác sĩ sẽ kết hợp triệu chứng, thăm khám và xét nghiệm cần thiết để xác định nguyên nhân. Mỗi người bệnh là một trường hợp riêng, vì vậy hãy trao đổi trực tiếp với bác sĩ điều trị hoặc cơ sở chuyên khoa để được tư vấn phù hợp với tình trạng của mình.

Hướng dẫn chi tiết theo từng loại ung thưSao chép liên kết

Nguồn tham khảoSao chép liên kết

Nội dung tổng hợp từ các bài đã biên soạn trên Ung Thư Info (gốc từ Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ và tài liệu y khoa):

• Dấu hiệu ung thư phổi giai đoạn đầu là gì?
• Dấu hiệu u lympho giai đoạn đầu là gì?
• Dấu hiệu ung thư đầu cổ giai đoạn đầu là gì?
• Dấu hiệu ung thư thực quản giai đoạn đầu là gì?
• Dấu hiệu ung thư dạ dày giai đoạn đầu là gì?
• Dấu hiệu ung thư thận giai đoạn đầu là gì?
• Liệu pháp nhắm trúng đích trong u lympho: những điều người bệnh nên biết
• Chăm sóc người bệnh u lympho tại nhà