Dấu hiệu ung thư phổi giai đoạn đầu là gì?

Ung thư phổi giai đoạn đầu thường không gây triệu chứng rõ ràng, nên nhiều người chỉ phát hiện bệnh khi chụp kiểm tra vì một lý do khác hoặc qua chương trình sàng lọc. Khi có dấu hiệu, các biểu hiện thường dễ nhầm với viêm đường hô hấp, dị ứng, hen, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính hoặc lao phổi, vì vậy cần đi khám nếu triệu chứng kéo dài hay thay đổi bất thường.

Vì sao ung thư phổi giai đoạn đầu thường khó nhận biết?

Ở giai đoạn sớm, khối u thường còn nhỏ và có thể chưa làm tắc đường thở, chưa lan sang hạch hay cơ quan khác. Phổi cũng không phải lúc nào gây đau rõ khi có tổn thương nhỏ. Vì thế, một người vẫn có thể sinh hoạt tương đối bình thường dù đã có ung thư phổi giai đoạn đầu.

Việc phát hiện sớm rất quan trọng vì một số trường hợp ung thư phổi không tế bào nhỏ giai đoạn sớm có thể được điều trị bằng phẫu thuật cắt bỏ khối u. Trước khi mổ, bác sĩ sẽ đánh giá chức năng hô hấp, trong đó có chỉ số thể tích thở ra gắng sức trong giây đầu và khả năng khuếch tán khí của phổi, để xem người bệnh có đủ khả năng chịu được phẫu thuật hay không [2]. Điều này cho thấy không chỉ phát hiện khối u sớm mà sức khỏe nền của phổi cũng ảnh hưởng đến lựa chọn điều trị.

Tuy nhiên, không có triệu chứng không đồng nghĩa với không có bệnh. Ngược lại, có ho hoặc đau ngực cũng không đồng nghĩa chắc chắn là ung thư. Điều cần chú ý là sự kéo dài, tăng dần hoặc khác với tình trạng thường ngày của chính bạn.

Những dấu hiệu có thể gặp cần lưu ý

Ho kéo dài hoặc thay đổi kiểu ho

Ho là triệu chứng thường khiến người bệnh đi khám nhất. Cần chú ý khi ho kéo dài, ho ngày càng nhiều, ho khan dai dẳng, hoặc kiểu ho quen thuộc bỗng thay đổi. Ví dụ, người hút thuốc vốn ho buổi sáng nhưng gần đây ho nhiều hơn, sâu hơn, kéo dài cả ngày hoặc khó đáp ứng với các thuốc thông thường.

Ho có thể kèm đờm, nhưng đờm không phải dấu hiệu đặc hiệu của ung thư phổi. Nhiễm siêu vi, viêm phế quản, trào ngược dạ dày thực quản, dị ứng và nhiều bệnh hô hấp khác cũng có thể gây ho. Dù vậy, không nên tự điều trị kéo dài mà không khám nếu ho không cải thiện.

Ho ra máu hoặc đờm có lẫn máu

Ho ra máu, kể cả chỉ là vài vệt máu trong đờm, là dấu hiệu cần được khám sớm. Nguyên nhân có thể là viêm phế quản, lao, giãn phế quản, tổn thương mạch máu trong đường thở hay ung thư phổi. Không nên cho rằng đây chỉ là hiện tượng “nóng trong” hoặc do ho mạnh làm rách niêm mạc.

Nếu máu ra nhiều, người bệnh khó thở, choáng, đau ngực hoặc tím tái, cần đi cấp cứu. Mức độ nghiêm trọng không chỉ phụ thuộc vào lượng máu nhìn thấy mà còn phụ thuộc bệnh phổi nền, tuổi và tình trạng tim mạch của mỗi người.

Khó thở, khò khè hoặc đau ngực mới xuất hiện

Một số người có cảm giác hụt hơi khi đi bộ, leo cầu thang hoặc làm công việc trước đây vẫn làm được dễ dàng. Khò khè mới xuất hiện, nhất là chỉ rõ một bên ngực hoặc kéo dài, cũng nên được đánh giá. Khối u nằm gần phế quản có thể làm hẹp đường thở, gây tiếng khò khè hoặc làm tái diễn viêm phổi ở cùng một vùng phổi.

Đau ngực có thể âm ỉ, tức nặng, đau tăng khi ho hoặc hít sâu. Nhưng đau ngực rất thường gặp trong nhiều bệnh lý không phải ung thư, như đau cơ xương, viêm màng phổi, trào ngược hoặc bệnh tim. Điều đáng lưu ý hơn là cơn đau kéo dài, ngày càng tăng, không rõ nguyên nhân, đặc biệt nếu đi kèm ho, sụt cân, khó thở hay ho ra máu.

Nhiễm trùng hô hấp tái đi tái lại hoặc lâu khỏi

Viêm phế quản, viêm phổi tái phát nhiều lần, đặc biệt ở cùng một vùng phổi, có thể khiến bác sĩ nghĩ đến tình trạng tắc nghẽn đường thở và chỉ định chụp kiểm tra kỹ hơn. Sốt, đờm vàng xanh và mệt có thể đơn thuần do nhiễm trùng, nhưng nếu điều trị mà không cải thiện như kỳ vọng hoặc thường xuyên tái lại, người bệnh không nên bỏ qua.

Ở Việt Nam, lao phổi cũng là nguyên nhân quan trọng gây ho kéo dài, ho ra máu, sốt và gầy sút. Ung thư phổi và lao có thể có biểu hiện giống nhau, thậm chí có thể cùng tồn tại. Do đó, cần chẩn đoán bằng thăm khám và xét nghiệm phù hợp, không nên tự kết luận chỉ dựa vào triệu chứng.

Những biểu hiện toàn thân và dấu hiệu thường gợi ý bệnh tiến triển hơn

Mệt mỏi, chán ăn, sụt cân không chủ ý, sốt nhẹ kéo dài hoặc đổ mồ hôi đêm có thể xuất hiện ở người ung thư phổi, nhưng không đặc hiệu và không phải lúc nào cũng có ở giai đoạn đầu. Những dấu hiệu này cũng gặp trong nhiễm trùng mạn tính, bệnh tuyến giáp, trầm cảm, rối loạn tiêu hóa và nhiều tình trạng khác.

Khàn tiếng kéo dài, nuốt nghẹn, đau vai, đau lưng, sưng mặt hoặc cổ, đau đầu kéo dài, yếu tay chân hay đau xương thường cần được khám khẩn trương hơn. Các biểu hiện này có thể gợi ý khối u ảnh hưởng cấu trúc lân cận hoặc bệnh đã không còn khu trú hoàn toàn ở phổi. Tuy vậy, chỉ bác sĩ mới có thể xác định nguyên nhân sau khi khai thác bệnh sử, khám lâm sàng và đọc kết quả xét nghiệm hình ảnh.

Điều quan trọng là không chờ đến khi có sụt cân nhiều, đau dữ dội hay ho ra máu mới đi khám. Mục tiêu là nhận ra thay đổi sớm và kiểm tra kịp thời.

Ai nên chủ động kiểm tra và cần làm gì?

Nguy cơ ung thư phổi tăng ở người hút thuốc hoặc từng hút thuốc, người thường xuyên hít khói thuốc thụ động, tiếp xúc bụi nghề nghiệp, hóa chất, khói đốt, hoặc có bệnh phổi mạn tính. Tiền sử gia đình cũng có thể là một yếu tố cần được bác sĩ xem xét trong bức tranh nguy cơ tổng thể. Dù vậy, người chưa từng hút thuốc vẫn có thể mắc ung thư phổi.

Nếu có triệu chứng đáng ngại, bác sĩ có thể chỉ định chụp X quang phổi, chụp cắt lớp vi tính ngực, xét nghiệm đờm hoặc nội soi phế quản tùy trường hợp. Chụp X quang bình thường không phải lúc nào cũng loại trừ được tổn thương nhỏ, vì vậy người có triệu chứng dai dẳng vẫn cần tái khám theo hẹn.

Một số xét nghiệm máu tìm tế bào hoặc dấu ấn liên quan khối u đang được nghiên cứu. Chẳng hạn, một nghiên cứu đã ghi nhận tế bào nội mô có nguồn gốc từ khối u trong máu có khả năng hỗ trợ phân biệt người mắc ung thư phổi với người khỏe mạnh [3]. Tuy nhiên, đây chưa phải xét nghiệm thay thế cho chẩn đoán chuẩn bằng hình ảnh và lấy mẫu mô bệnh học khi cần thiết.

Bỏ thuốc lá là việc có lợi ở mọi thời điểm, kể cả khi đã được chẩn đoán ung thư phổi. Chăm sóc lâu dài cho người bệnh cũng cần quan tâm đến vận động phù hợp, dinh dưỡng, sức khỏe tinh thần, tác dụng phụ điều trị và gánh nặng cho gia đình [1]. Đây là thông tin chăm sóc chung, còn lựa chọn điều trị cụ thể cần được cá thể hóa.

Nếu bạn ho kéo dài, ho ra máu, đau ngực mới xuất hiện, khó thở tăng dần hoặc lo lắng vì nguy cơ bản thân, hãy trao đổi trực tiếp với bác sĩ hô hấp hoặc ung bướu. Mỗi trường hợp là khác nhau, và khám sớm là cách tốt nhất để tìm đúng nguyên nhân cũng như không bỏ lỡ cơ hội điều trị kịp thời.

Nguồn tham khảo

1. Lung Cancer Survivorship: Challenges and Care Needs. PMC
2. New reference equations for lung function can affect eligibility for lung cancer surgery. PMC
3. Clinical utility of circulating tumor-derived endothelial cells in lung cancer detection and prognosis prediction. PMC