Dấu hiệu ung thư thực quản giai đoạn đầu là gì?

Ung thư thực quản giai đoạn đầu thường không gây triệu chứng rõ ràng, hoặc triệu chứng rất nhẹ và dễ nhầm với trào ngược dạ dày, viêm họng hay rối loạn tiêu hóa thông thường. Khi có dấu hiệu, nuốt nghẹn tăng dần, cảm giác thức ăn mắc lại sau xương ức, nuốt đau, sụt cân không chủ ý hoặc trào ngược kéo dài là những biểu hiện cần được khám sớm.

Điều quan trọng là triệu chứng không thể tự xác định ung thư. Nhiều người có các biểu hiện này do nguyên nhân lành tính, nhưng không nên chủ quan nếu triệu chứng kéo dài, tăng dần hoặc đi kèm suy giảm thể trạng.

Vì sao ung thư thực quản sớm thường khó nhận biết?

Thực quản là ống đưa thức ăn từ miệng xuống dạ dày. Khối u nhỏ ở niêm mạc, tức lớp lót bên trong thực quản, có thể chưa làm hẹp lòng thực quản đáng kể. Vì vậy, người bệnh vẫn ăn uống gần như bình thường và không cảm thấy đau rõ rệt.

Khi tổn thương lớn dần, lòng thực quản bị hẹp hơn hoặc bề mặt niêm mạc bị kích thích, các triệu chứng mới trở nên dễ nhận ra. Đây là một lý do nhiều người chỉ đi khám khi tình trạng nuốt nghẹn đã nặng. Một nghiên cứu về những rào cản chẩn đoán sớm tại Ethiopia cũng cho thấy nhiều bệnh nhân được phát hiện ở giai đoạn tiến triển, liên quan đến việc đi khám muộn và những hạn chế của hệ thống chăm sóc sức khỏe [2]. Dù bối cảnh từng quốc gia khác nhau, thông điệp thực tế vẫn là: triệu chứng nuốt bất thường cần được đánh giá sớm.

Cần lưu ý rằng các số liệu triệu chứng trong nghiên cứu trên bệnh nhân đang xạ trị hoặc hóa xạ trị không phản ánh riêng ung thư giai đoạn đầu. Ở nhóm này, triệu chứng có thể do chính khối u, do bệnh đã nặng hơn, hoặc do tác dụng phụ điều trị. Tuy vậy, nghiên cứu giúp nhận diện các biểu hiện thường gặp ở người mắc ung thư thực quản [1].

Những dấu hiệu cần chú ý

Nuốt nghẹn hoặc cảm giác thức ăn mắc lại

Đây là dấu hiệu quan trọng nhất cần lưu ý. Ban đầu, người bệnh có thể chỉ thấy khó nuốt thức ăn đặc như thịt, cơm khô, bánh mì. Họ thường ăn chậm hơn, phải nhai kỹ, uống nước để “đẩy” thức ăn xuống, hoặc có cảm giác vướng sau xương ức.

Nếu bệnh tiến triển, tình trạng khó nuốt có thể xuất hiện cả với thức ăn mềm, cháo, rồi đến nước. Cảm giác nuốt nghẹn tăng dần theo thời gian đáng lo hơn việc nghẹn thoáng qua do ăn quá nhanh. Trong nghiên cứu ở 289 người bệnh ung thư thực quản đang điều trị bằng xạ trị hoặc hóa xạ trị, khó nuốt là triệu chứng được ghi nhận nhiều nhất, xuất hiện ở 73,55% người tham gia [1].

Tuy nhiên, nuốt nghẹn không đồng nghĩa chắc chắn là ung thư. Các nguyên nhân khác có thể gồm trào ngược gây hẹp thực quản, co thắt thực quản, viêm thực quản, bệnh thần kinh hoặc dị vật. Dù vậy, triệu chứng mới xuất hiện, tái diễn hoặc tăng dần cần được bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa đánh giá.

Nuốt đau, nóng rát hoặc đau sau xương ức

Một số người cảm thấy đau, rát hoặc khó chịu khi thức ăn đi qua ngực. Triệu chứng có thể bị nhầm với đau dạ dày, trào ngược axit, viêm họng hoặc bệnh tim mạch. Nếu cơn đau chủ yếu liên quan bữa ăn, đặc biệt khi đi cùng nuốt nghẹn, ợ nóng dai dẳng hoặc sụt cân, cần nghĩ đến việc kiểm tra thực quản.

Ung thư thực quản thể tế bào vảy dạng thoi, một thể hiếm, thường được mô tả với các biểu hiện nuốt nghẹn, nuốt đau và giảm cân [3]. Dù báo cáo này không đại diện cho mọi loại ung thư thực quản, nó củng cố rằng đau khi nuốt là triệu chứng không nên bỏ qua, nhất là khi triệu chứng ngày càng nặng.

Sụt cân không chủ ý và mệt mỏi

Sụt cân có thể xảy ra vì người bệnh ăn ít đi do nuốt khó, nuốt đau, sợ ăn, hoặc do cơ thể tiêu hao năng lượng bởi bệnh lý. Mệt mỏi cũng có thể đi kèm tình trạng ăn uống kém, mất ngủ, thiếu máu hoặc ảnh hưởng toàn thân của ung thư.

Trong nghiên cứu trên người đang xạ trị hoặc hóa xạ trị, giảm cân được ghi nhận ở 66,29% và mệt mỏi ở 66,52% người bệnh [1]. Nhưng cần nhấn mạnh rằng đây không phải là tỷ lệ dành cho giai đoạn sớm. Ở giai đoạn đầu, người bệnh có thể chưa sụt cân và vẫn sinh hoạt bình thường.

Sụt cân không chủ ý cũng có nhiều nguyên nhân khác như cường giáp, đái tháo đường, trầm cảm, bệnh phổi, bệnh gan mật hoặc các ung thư khác. Vì vậy, điều cần thiết là tìm nguyên nhân thay vì tự kết luận.

Trào ngược, ho kéo dài, khàn tiếng hoặc nôn ói

Một số người có thể bị ợ nóng, ợ chua, thức ăn hoặc dịch chua trào lên miệng, đặc biệt sau ăn và khi nằm. Trào ngược rất phổ biến và phần lớn không phải ung thư. Tuy nhiên, nếu trào ngược xuất hiện mới, kéo dài, không cải thiện theo hướng dẫn điều trị, hoặc đi kèm nuốt nghẹn, đau khi nuốt, nôn ói hay sụt cân, người bệnh nên đi khám.

Ho kéo dài, khàn tiếng, cảm giác vướng họng có thể liên quan trào ngược lên vùng họng thanh quản. Chúng cũng có thể do bệnh đường hô hấp, hút thuốc, dị ứng hoặc bệnh lý thanh quản. Ở người bệnh ung thư thực quản đang điều trị, một nhóm triệu chứng được xác định là “trào ngược và ho” [1]. Điều này không có nghĩa ho đơn thuần là dấu hiệu đặc hiệu của ung thư, nhưng sự phối hợp nhiều triệu chứng cần được lưu ý.

Khi nào cần đi khám sớm hoặc đi cấp cứu?

Nên đặt lịch khám chuyên khoa tiêu hóa sớm nếu có nuốt nghẹn kéo dài, triệu chứng tăng dần, nuốt đau, thức ăn hay bị mắc, nôn sau ăn, sụt cân không chủ ý, mệt nhiều hoặc đau ngực không rõ nguyên nhân. Người có trào ngược kéo dài kèm dấu hiệu cảnh báo cũng nên được bác sĩ tư vấn.

Cần đi cấp cứu nếu không nuốt được nước hoặc nước bọt, bị nghẹn thức ăn không tự hết, nôn ra máu, đi ngoài phân đen, đau ngực dữ dội, khó thở hoặc choáng váng. Đây có thể là biểu hiện của tình trạng cấp tính và không nên chờ tự theo dõi tại nhà.

Bác sĩ có thể chỉ định nội soi thực quản dạ dày để quan sát trực tiếp niêm mạc và sinh thiết nếu thấy vùng bất thường. Sinh thiết là lấy một mẩu mô nhỏ để xét nghiệm dưới kính hiển vi, giúp xác định có tế bào ung thư hay không. Xét nghiệm máu đơn thuần hoặc đánh giá triệu chứng không thể thay thế nội soi và sinh thiết trong chẩn đoán.

Làm gì để không bỏ sót dấu hiệu?

Thông tin chung an toàn là không tự mua thuốc điều trị kéo dài khi chưa rõ nguyên nhân nuốt nghẹn. Thuốc giảm axit có thể giúp một số trường hợp trào ngược, nhưng việc triệu chứng giảm tạm thời không đủ để loại trừ bệnh thực quản nếu vẫn còn dấu hiệu cảnh báo.

Bạn nên ghi lại thời điểm khởi phát, loại thức ăn gây khó nuốt, triệu chứng có tăng dần không, cân nặng thay đổi thế nào, có ho, khàn tiếng, đau khi nuốt hoặc nôn hay không. Những thông tin này giúp bác sĩ định hướng nhanh hơn. Nếu hút thuốc hoặc uống rượu, hãy nói thẳng với bác sĩ vì đây là dữ kiện sức khỏe quan trọng.

Mỗi trường hợp là khác nhau. Ung thư thực quản giai đoạn đầu có thể gần như không có biểu hiện, còn nhiều triệu chứng kể trên lại thường do bệnh lành tính. Dù vậy, nuốt nghẹn tăng dần, nuốt đau và sụt cân không chủ ý là những dấu hiệu cần trao đổi trực tiếp với bác sĩ điều trị hoặc bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa để được khám và làm xét nghiệm phù hợp.

Nguồn tham khảo

1. Identification of symptom clusters and associated factors based on disease characteristics in patients with esophageal cancer undergoing radiotherapy or chemoradiotherapy. PMC
2. Early esophageal cancer diagnosis in Central Oromia, Ethiopia: patient and provider perspectives on barriers and facilitators. PMC
3. Spindle cell (sarcomatoid) squamous cell carcinoma of the esophagus: A case report and a review of the literature. PMC