Dấu hiệu ung thư đầu cổ giai đoạn đầu là gì?

Ung thư đầu cổ giai đoạn đầu có thể biểu hiện bằng một vết loét trong miệng lâu lành, khối u hoặc hạch ở cổ, khàn tiếng, nuốt vướng, đau họng dai dẳng, nghẹt mũi một bên hoặc chảy máu mũi bất thường. Tuy nhiên, các dấu hiệu này thường giống bệnh lành tính như viêm họng, nhiệt miệng, viêm lợi hoặc trào ngược, nên không phải cứ có triệu chứng là ung thư, nhưng triệu chứng kéo dài hoặc tăng dần cần được khám sớm.

“Ung thư đầu cổ” là nhóm ung thư xuất phát ở khoang miệng, họng miệng, hầu họng, thanh quản, hạ họng, mũi xoang, vòm mũi họng, tuyến nước bọt và các vùng lân cận. Đây là nhóm bệnh không đồng nhất, vì vậy biểu hiện ban đầu thay đổi tùy vị trí khối u [2]. Mỗi người có thể có triệu chứng khác nhau, thậm chí một số trường hợp giai đoạn sớm gần như không gây khó chịu rõ rệt.

Những dấu hiệu thường gặp ở miệng, lưỡi và họng

Các bất thường trong miệng là dấu hiệu cần lưu ý vì nhiều người có thể tự quan sát khi soi gương. Một vết loét lâu lành ở lưỡi, lợi, niêm mạc má, sàn miệng hoặc môi cần được khám, nhất là khi vết loét đau tăng, dễ chảy máu, bờ cứng, sờ thấy dày lên hoặc không giống các đợt nhiệt miệng trước đây.

Một số thay đổi khác có thể gặp gồm mảng trắng, mảng đỏ hoặc vùng niêm mạc đổi màu không hết; một cục nổi, vùng dày cứng trong miệng; cảm giác tê ở môi hay lưỡi; đau răng không rõ nguyên nhân; răng lung lay không liên quan chấn thương hoặc bệnh răng miệng đã biết. Khó há miệng, đau khi nhai, cảm giác có vật mắc trong họng hoặc nuốt đau cũng nên được đánh giá nếu kéo dài.

Đối với vùng họng và thanh quản, người bệnh có thể nhận thấy đau họng một bên dai dẳng, khàn tiếng hoặc thay đổi giọng nói, hay phải hắng giọng, ho kéo dài, nuốt vướng, nuốt nghẹn hay đau lan lên tai. Đau tai nhưng khám tai không thấy nguyên nhân rõ ràng đôi khi có thể là đau lan từ họng. Điều này không có nghĩa mọi trường hợp đau tai hoặc khàn tiếng là ung thư. Viêm đường hô hấp, dùng giọng nhiều, dị ứng, trào ngược dạ dày thực quản và nhiều bệnh lành tính khác cũng có thể gây triệu chứng tương tự.

Điểm quan trọng là theo dõi diễn tiến. Triệu chứng ung thư thường không tự cải thiện như một đợt viêm thông thường, có xu hướng kéo dài, tái diễn tại cùng một vị trí hoặc nặng dần. Nếu đã điều trị thông thường mà triệu chứng không giảm, người bệnh nên tái khám thay vì tự đổi thuốc hoặc chỉ theo dõi tiếp.

Khối ở cổ, biểu hiện ở mũi và các dấu hiệu ít được chú ý

Một hạch hoặc khối bất thường ở cổ là dấu hiệu cần được khám chuyên khoa, kể cả khi không đau. Hạch do nhiễm trùng thường có thể xuất hiện khi viêm họng, viêm răng lợi hoặc cảm cúm. Tuy nhiên, khối ở cổ tồn tại dai dẳng, lớn dần, cứng, ít di động hoặc không đi kèm dấu hiệu nhiễm trùng rõ ràng cần được đánh giá kỹ.

Với ung thư vùng mũi xoang hoặc vòm mũi họng, triệu chứng ban đầu có thể kín đáo hơn. Người bệnh có thể bị nghẹt mũi chủ yếu một bên, chảy máu mũi lặp lại, dịch mũi có lẫn máu, đau hoặc tê vùng mặt, ù tai, nghe kém một bên, cảm giác đầy tai. Một số người có thể chỉ phát hiện vì nổi hạch cổ. Những triệu chứng này cũng gặp trong viêm mũi dị ứng, viêm xoang, polyp mũi hoặc bệnh tai, vì vậy cần khám để xác định nguyên nhân thay vì tự kết luận.

Ung thư tuyến nước bọt có thể gây một khối ở gần tai, dưới hàm, trong miệng hoặc vùng cổ. Nếu khối đi kèm tê mặt, yếu cơ mặt, đau tăng hoặc lớn nhanh, việc khám sớm đặc biệt quan trọng.

Ở giai đoạn đầu, sụt cân, mệt nhiều hoặc đau dữ dội có thể chưa xuất hiện. Vì vậy, không nên chờ đến khi có triệu chứng toàn thân mới đi khám. Mục tiêu là nhận ra một thay đổi bất thường kéo dài tại vùng đầu cổ, đặc biệt khi nó không giải thích được bằng một bệnh lành tính rõ ràng.

Vì sao bệnh dễ bị bỏ sót và khi nào cần đi khám sớm?

Hành trình chẩn đoán ung thư đầu cổ có thể bị chậm trễ vì triệu chứng ban đầu dễ bị hiểu nhầm. Trong một nghiên cứu định tính về người bệnh và người chăm sóc, người tham gia cho biết triệu chứng từng bị diễn giải sai, việc tiếp cận bác sĩ chuyên khoa khó khăn và nhận thức của nhân viên y tế về bệnh còn hạn chế là các yếu tố góp phần vào chậm chẩn đoán [1]. Đây là lý do người bệnh nên chủ động quay lại khám nếu biểu hiện không cải thiện hoặc có thay đổi mới.

Bạn nên sắp xếp khám răng hàm mặt, tai mũi họng hoặc ung bướu khi có một trong các tình huống sau:

• Vết loét, mảng bất thường hoặc cục trong miệng kéo dài hay thay đổi rõ.
• Khàn tiếng, đau họng, nuốt vướng hoặc ho dai dẳng không rõ nguyên nhân.
• Hạch hoặc khối ở cổ không biến mất, đặc biệt nếu tăng kích thước.
• Chảy máu mũi tái diễn, nghẹt mũi một bên, nghe kém một bên hoặc đau mặt kéo dài.
• Đau tai kéo dài mà không tìm được bệnh lý tại tai.
• Khó thở, nuốt không được, ho ra máu, chảy máu nhiều hoặc sưng nhanh vùng miệng cổ. Đây là những tình huống cần được đánh giá khẩn.

Khi đi khám, hãy ghi lại thời điểm triệu chứng xuất hiện, vị trí, mức độ đau, yếu tố làm nặng hoặc giảm triệu chứng, các thuốc đã dùng và tiền sử hút thuốc, uống rượu, bệnh răng miệng hay các bệnh khác. Thông tin này giúp bác sĩ định hướng tốt hơn. Bác sĩ có thể khám miệng, họng, cổ, soi tai mũi họng, chỉ định chụp hình ảnh hoặc lấy mẫu mô nếu cần. Chẩn đoán ung thư không thể chỉ dựa vào triệu chứng hoặc nhìn bằng mắt thường.

Điều cần biết về phát hiện sớm và chăm sóc sức khỏe

Phát hiện ở giai đoạn sớm thường tạo điều kiện để bác sĩ lựa chọn điều trị phù hợp hơn. Tuy vậy, tiên lượng không chỉ phụ thuộc vào giai đoạn u mà còn liên quan vị trí bệnh, loại tế bào, khả năng điều trị và sức khỏe tổng thể. Nghiên cứu ở người bệnh ung thư biểu mô tế bào vảy khoang miệng điều trị phẫu thuật cho thấy gánh nặng bệnh kèm theo có liên quan với thời gian sống còn toàn bộ ngắn hơn ở nhóm bệnh giai đoạn sớm, nhưng không nên dùng riêng yếu tố này để giảm mức độ điều trị [3]. Điều đó nhấn mạnh rằng mỗi kế hoạch điều trị cần được cá thể hóa.

Thông tin chung an toàn là nên duy trì vệ sinh răng miệng, khám răng định kỳ, tránh thuốc lá và hạn chế rượu. Không tự đắp thuốc, đốt tổn thương, dùng thuốc nam không rõ thành phần hoặc kéo dài thuốc kháng sinh, thuốc giảm đau chỉ để che triệu chứng. Những cách này có thể làm tổn thương nặng hơn hoặc khiến việc phát hiện bệnh bị chậm.

Nếu bạn đang có một dấu hiệu bất thường ở miệng, họng, mũi hoặc cổ, hãy trao đổi trực tiếp với bác sĩ điều trị hoặc bác sĩ tai mũi họng, răng hàm mặt để được khám đầy đủ.

Nguồn tham khảo

1. A Qualitative Study of Patient and Caregiver Perspectives on Locally Advanced Head and Neck Cancer in the United States. PMC
2. Improved oral health in head and neck cancer survivors (OHHNC study): a study protocol for a multicentre two-armed randomised controlled trial. PMC
3. Comorbidity Burden and Survival After Primary Surgery for Oral Cavity Squamous Cell Carcinoma: Tumor Stage as an Effect Modifier. PMC