Ung thư đầu cổ có chữa được không?

Có thể chữa khỏi ở một số người bệnh ung thư đầu cổ, đặc biệt khi khối u được phát hiện còn khu trú và có thể điều trị với mục tiêu triệt căn. Tuy nhiên, khả năng chữa khỏi không giống nhau ở mọi người vì còn phụ thuộc vị trí ung thư, giai đoạn bệnh, loại tế bào ung thư, sức khỏe tổng thể và đáp ứng với điều trị.

Ung thư đầu cổ là gì và “chữa khỏi” được hiểu như thế nào?

Ung thư đầu cổ là tên gọi chung cho các ung thư xuất phát ở vùng khoang miệng, họng, thanh quản, mũi xoang, tuyến nước bọt và một số vị trí lân cận. Không phải mọi khối u ở vùng đầu cổ đều giống nhau. Chẳng hạn, ung thư ở lưỡi, amidan, thanh quản hay vòm mũi họng có đặc điểm phát triển, cách điều trị và tiên lượng riêng.

Trong thực hành điều trị, bác sĩ thường dùng khái niệm “điều trị triệt căn” khi mục tiêu là loại bỏ hoàn toàn hoặc tiêu diệt hết ung thư. Điều này có thể được thực hiện bằng phẫu thuật, xạ trị, hóa xạ trị đồng thời, hoặc phối hợp nhiều phương pháp. Nghiên cứu về chăm sóc răng miệng ở người bệnh ung thư đầu cổ cũng mô tả nhóm người bệnh giai đoạn III và IV vẫn có thể được lên kế hoạch điều trị với ý định triệt căn, tức là hướng tới kiểm soát hoàn toàn bệnh chứ không chỉ giảm triệu chứng [4].

Dù vậy, “chữa khỏi” không có nghĩa là quá trình điều trị luôn đơn giản hoặc không còn nguy cơ tái phát. Người bệnh thường cần tái khám định kỳ trong thời gian dài để bác sĩ kiểm tra khả năng bệnh quay lại, phát hiện sớm ung thư mới và xử trí tác dụng phụ muộn. Mỗi trường hợp cần được đánh giá riêng bởi nhóm chuyên môn gồm bác sĩ ung bướu, phẫu thuật viên, bác sĩ xạ trị, bác sĩ tai mũi họng, nha sĩ hoặc bác sĩ răng hàm mặt, chuyên gia dinh dưỡng và phục hồi chức năng.

Những yếu tố quyết định cơ hội điều trị khỏi

Yếu tố quan trọng nhất thường là giai đoạn bệnh tại thời điểm chẩn đoán. Nếu ung thư còn giới hạn tại vị trí khởi phát hoặc chỉ lan đến vùng hạch lân cận ở mức có thể điều trị, cơ hội kiểm soát lâu dài thường thuận lợi hơn so với khi ung thư đã lan xa đến cơ quan khác. Tuy nhiên, ngay cả bệnh tại vùng, tại chỗ tiến triển cũng có thể được điều trị tích cực bằng phối hợp các phương pháp.

Vị trí khối u cũng ảnh hưởng lớn. Ví dụ, một số ung thư thanh quản có thể được ưu tiên xạ trị hoặc hóa xạ trị nhằm cố gắng bảo tồn giọng nói và chức năng nuốt. Trong khi đó, một số ung thư khoang miệng thường cần phẫu thuật trước, sau đó bác sĩ sẽ cân nhắc xạ trị hoặc hóa xạ trị bổ sung tùy theo kết quả giải phẫu bệnh.

Loại mô bệnh học, tức loại tế bào tạo nên khối u khi soi dưới kính hiển vi, cũng rất quan trọng. Phần lớn ung thư đầu cổ là ung thư biểu mô tế bào vảy, nhưng vẫn có các nhóm khác như ung thư tuyến nước bọt hay ung thư vòm mũi họng. Mỗi nhóm có phác đồ và mức độ nhạy cảm với điều trị khác nhau.

Ngoài ra, sức khỏe nền, chức năng nuốt, dinh dưỡng, tình trạng răng miệng, việc sử dụng thuốc lá hoặc rượu bia, cùng khả năng hoàn tất liệu trình điều trị đều có thể tác động đến kết quả. Đây là thông tin y khoa chung. Bác sĩ điều trị mới có thể ước tính sát hơn khả năng kiểm soát bệnh của từng người sau khi có kết quả khám, nội soi, hình ảnh học và sinh thiết.

Các phương pháp điều trị có thể được phối hợp

Phẫu thuật nhằm lấy bỏ khối u và, khi cần thiết, xử lý hạch vùng cổ. Với một số khối u ở họng hoặc thanh quản được chọn lọc, phẫu thuật bằng đường miệng có hỗ trợ robot đang ngày càng được nghiên cứu như một phần của điều trị đa mô thức. Kết quả giải phẫu bệnh sau mổ có thể quyết định người bệnh có cần xạ trị, hóa xạ trị, hay có thể giảm cường độ điều trị để bảo tồn chức năng tốt hơn hay không [6].

Xạ trị sử dụng tia năng lượng cao để tiêu diệt tế bào ung thư. Đây có thể là phương pháp chính trong một số bệnh cảnh, hoặc dùng sau phẫu thuật để giảm nguy cơ còn sót tế bào ung thư. Các kỹ thuật như xạ trị điều biến liều và xạ trị điều biến thể tích được dùng rộng rãi nhằm phân bố liều phù hợp vào vùng cần điều trị, đồng thời cố gắng bảo vệ các cơ quan lành quan trọng như tuyến nước bọt, tủy sống hoặc hàm. Một tổng quan cho thấy kỹ thuật theo dõi khẩu độ chùm tia có tiềm năng giảm liều chiếu đến cơ quan nguy cơ, nhưng vẫn cần thêm nghiên cứu quy mô lớn để khẳng định đầy đủ lợi ích [5].

Hóa trị có thể được kết hợp với xạ trị trong một số trường hợp để tăng hiệu quả điều trị. Một số người bệnh có thể được điều trị toàn thân bằng thuốc khác tùy đặc điểm ung thư và giai đoạn bệnh. Nếu bệnh tái phát hoặc không thể phẫu thuật, bác sĩ có thể cân nhắc các phương án nhằm kiểm soát khối u, kéo dài thời gian sống và giảm triệu chứng. Chẳng hạn, quang miễn dịch trị liệu vùng đầu cổ được nghiên cứu trong ung thư tại chỗ tiến triển không thể mổ hoặc tái phát, với mục tiêu kiểm soát tại vùng, nhưng có thể gây đau cấp sau điều trị [3]. Điều này cho thấy có thêm lựa chọn điều trị, song không phải kỹ thuật nào cũng phù hợp cho mọi người bệnh hoặc đồng nghĩa với chữa khỏi.

Vì sao điều trị sớm và chăm sóc toàn diện rất quan trọng?

Nhiều triệu chứng ban đầu của ung thư đầu cổ có thể bị nhầm với bệnh thông thường, như đau họng kéo dài, khàn tiếng, loét miệng không lành, nuốt vướng, đau khi nuốt, nổi hạch cổ, nghẹt mũi một bên hoặc chảy máu mũi bất thường. Một nghiên cứu định tính ở người bệnh ung thư đầu cổ tại chỗ tiến triển ghi nhận người tham gia thường cảm thấy việc chẩn đoán bị chậm do triệu chứng bị diễn giải chưa đúng, khó tiếp cận bác sĩ chuyên khoa hoặc nhận thức của nhân viên y tế còn hạn chế [1].

Vì vậy, nếu triệu chứng vùng miệng, họng hoặc cổ kéo dài, không thuyên giảm, người bệnh nên đi khám tai mũi họng, răng hàm mặt hoặc ung bướu sớm. Phát hiện sớm không bảo đảm chắc chắn khỏi bệnh, nhưng thường giúp bác sĩ có nhiều lựa chọn điều trị hơn.

Chăm sóc trong và sau điều trị cũng có ý nghĩa thiết thực. Phẫu thuật, xạ trị và hóa xạ trị có thể ảnh hưởng đến ăn uống, nói, nuốt, vị giác, lượng nước bọt, răng miệng và tâm lý. Các biến chứng miệng kéo dài có thể làm giảm chất lượng sống, ảnh hưởng dinh dưỡng, công việc và giao tiếp xã hội [4]. Người bệnh từng xạ trị vùng đầu cổ cần đặc biệt chú ý chăm sóc răng miệng và báo cho nha sĩ về tiền sử xạ trị trước khi nhổ răng hay làm thủ thuật.

Một tổng quan về điều trị tủy răng ở người đã xạ trị đầu cổ cho thấy bằng chứng hiện có còn hạn chế, nhưng các nghiên cứu gần đây ghi nhận kết quả lâm sàng khả quan hơn so với nghiên cứu cũ; việc lựa chọn thủ thuật cần được cá thể hóa để giảm nguy cơ tổn thương xương do tia xạ [2]. Điều này nhấn mạnh rằng chăm sóc răng miệng nên được phối hợp chặt chẽ giữa bác sĩ ung bướu và bác sĩ răng hàm mặt.

Lời nhắn dành cho người bệnh và gia đình

Nghe chẩn đoán ung thư đầu cổ có thể gây sợ hãi, hoang mang và quá tải thông tin. Những cảm xúc này rất thường gặp; người bệnh và người chăm sóc trong nghiên cứu cũng mô tả sự lo lắng, bất định trong giai đoạn chẩn đoán và lập kế hoạch điều trị [1].

Điều quan trọng là không tự kết luận rằng mình “không chữa được” chỉ vì nghe tên ung thư hoặc giai đoạn bệnh. Hãy hỏi bác sĩ trực tiếp về mục tiêu điều trị của mình: triệt căn, kiểm soát bệnh hay giảm nhẹ triệu chứng; các phương án phù hợp; tác dụng phụ dự kiến; và cách bảo vệ dinh dưỡng, răng miệng, giọng nói và khả năng nuốt. Mỗi ca ung thư đầu cổ là khác nhau, vì vậy trao đổi trực tiếp với bác sĩ điều trị là cách đáng tin cậy nhất để hiểu cơ hội và kế hoạch phù hợp cho bản thân.

Nguồn tham khảo

1. A Qualitative Study of Patient and Caregiver Perspectives on Locally Advanced Head and Neck Cancer in the United States. PMC
2. Evidence supporting endodontic therapy as a safe strategy in patients previously treated with head and neck radiotherapy: a scoping review. PMC
3. Pain Associated With Head and Neck Cancer Photoimmunotherapy. PMC
4. Improved oral health in head and neck cancer survivors (OHHNC study): a study protocol for a multicentre two-armed randomised controlled trial. PMC
5. Comparative Dosimetric Analysis of Jaw Tracking Versus Non-Jaw Tracking Techniques in Head and Neck and Brain Cancers: A Systematic Review and Meta-Analysis. PMC
6. Radiotherapy integration after transoral robotic surgery in head and neck cancer: a bibliometric and knowledge-mapping analysis of adjuvant treatment, de-escalation, functional preservation, and survival outcomes. PMC